Hoạt động cắt vây cá mập tại vùng biển Tây Phi
Tại khu vực đại dương Tây Phi, một thuyền trưởng đánh bắt cá ngừ bằng tàu câu dài mang cờ Trung Quốc đã bị phát hiện cắt vây của các con cá mập còn sống rồi thả chúng trở lại biển, khiến cá mập chết dần do mất khả năng bơi và ngạt thở. Những phần vây quý giá sau đó được chuyển về cảng Dakar, Senegal, một trong những cảng cá nhộn nhịp nhất châu Phi, trước khi được chuyên chở sang châu Á để sử dụng trong các món súp vây cá mập được xem là cao cấp hoặc trong y học truyền thống ở một số nước.
Phương pháp "finning" này, tức là cắt vây cá mập rồi thả phần còn lại thường là còn sống xuống biển, bị cấm phổ biến ở nhiều vùng quản lý tài nguyên biển, quốc gia và trong các công ước quốc tế, mặc dù đánh bắt một số loài cá mập vẫn được phép. Tuy nhiên, theo báo cáo mới phát hành ngày thứ Năm từ tổ chức Environmental Justice Foundation (EJF) tại London, trong những năm gần đây, nhiều tàu câu cá ngừ Trung Quốc và Đài Loan đã nhiều lần đưa vào cảng Dakar số lượng vây cá mập trái phép.
Suy giảm nhanh chóng số lượng cá mập và hậu quả nghiêm trọng
Kỹ thuật finning giúp các tàu đánh bắt tăng lợi nhuận bằng cách giảm trọng lượng tàu khi hành trình dài, nhưng cũng kích thích việc săn bắt cá mập, cả trực tiếp lẫn không chủ đích (bycatch). Các nhà bảo tồn mô tả hoạt động này là tàn nhẫn và lãng phí, tương tự như việc giết tê giác chỉ để lấy sừng. Đáng chú ý, cá mập là loài săn mồi đứng đầu chuỗi thức ăn biển, giữ vai trò quan trọng trong việc duy trì hệ sinh thái đại dương.
Theo nghiên cứu đăng trên tạp chí Nature, quần thể cá mập và cá đuối đã suy giảm khoảng 71% kể từ năm 1970 do tác động của đánh bắt công nghiệp. Finning không chỉ làm giảm số lượng cá mập mà còn thường gắn liền với các hình thức đánh bắt trái phép, không khai báo và không được kiểm soát (IUU) cùng những vi phạm về quyền con người.
Điều tra về các tàu câu cá ngừ Trung Quốc và Đài Loan ở Đại Tây Dương
Báo cáo của EJF tập trung vào các tàu câu dài đánh cá ngừ được cấp phép hoạt động ở đại dương Đại Tây Dương, đặc biệt là hai đội tàu lớn nhất đến từ Trung Quốc và Đài Loan, vốn thường bị cáo buộc liên quan đến hoạt động finning. Nhóm nghiên cứu đã phỏng vấn 124 ngư dân Indonesia và Philippines từng làm việc trên những tàu này trong giai đoạn 2020-2025.
Trong số 130 tàu thuộc hai đội này, có 71 chiếc từng ghé cảng Dakar. Theo lời khai của các ngư dân, 41 tàu trong số đó tham gia vào hoạt động cắt vây cá mập, và 24 tàu đã đưa vây cá mập về cảng Dakar. Callum Nolan, trưởng nhóm nghiên cứu đại dương của EJF, cho rằng con số thực tế có thể còn cao hơn do dữ liệu thu thập dựa trên các cuộc phỏng vấn trải rộng về chủ đề này.
Phương thức vận chuyển và chế độ quản lý không hiệu quả
Senegal là thành viên của Ủy ban Bảo tồn Cá ngừ Đại Tây Dương (ICCAT), tổ chức quản lý việc đánh bắt cá ngừ và các loài cá tương tự tại Đại Tây Dương. ICCAT không chỉ cấm giữ lại một số loài cá mập nhất định mà còn quy định tổng khối lượng vây không được vượt quá 5% trọng lượng cá mập trên tàu, nhằm hạn chế việc finning. Tuy nhiên, quy định này khó kiểm soát và thực thi hiệu quả.
Jamaludin, một ngư dân Indonesia từng làm trên tàu câu dài mang cờ Trung Quốc từ năm 2018 đến 2020, chia sẻ với AFP rằng họ thường xuyên cắt vây cá mập hàng ngày và vận chuyển vây về Dakar "một cách kín đáo". Nếu có cảnh sát canh gác, việc dỡ vây sẽ bị trì hoãn. Các ngư dân khác cũng mô tả rằng vây cá mập thường được dỡ xuống cảng vào ban đêm, khác với việc dỡ cá cá mập ban ngày, giống như hành động "ăn trộm".
Chính quyền Senegal cũng thừa nhận rằng hoạt động vi phạm có thể xảy ra dễ dàng hơn vào ban đêm khi ít người kiểm soát tại cảng. Theo Cheikh Ndiaye, thanh tra thuộc Ban bảo vệ và giám sát nghề cá Senegal, cần có sự giám sát của các quan sát viên quốc tế để tăng hiệu quả quản lý việc đánh bắt trên các tàu này.
Nguy cơ tuyệt chủng và tầm quan trọng sinh thái của cá mập
Steve Trent, Giám đốc điều hành EJF, nhấn mạnh cá mập là loài săn mồi đỉnh cao điều tiết hệ sinh thái biển và đóng vai trò thiết yếu trong duy trì tính toàn vẹn sinh thái của đại dương. Danh sách Đỏ của Liên minh Bảo tồn Thiên nhiên Quốc tế (IUCN) cho thấy khoảng 70% các loài cá mập biển mở đang chịu nguy cơ tuyệt chủng.
Ước tính mỗi năm có khoảng 80-101 triệu cá mập bị giết hại do các hoạt động đánh bắt. Các tàu câu dài ở Tây Phi có thể thả hàng dặm móc câu để bắt các loài ngoài cá ngừ, trong đó có nhiều cá mập. Quan sát của Greenpeace hồi tháng 3 cho thấy một tàu câu dài cờ Tây Ban Nha bắt được 32 con cá mập trong 11 giờ, trong đó có dấu hiệu finning.
Thách thức trong quản lý và đề xuất giải pháp
Iris Ziegler, người đứng đầu chính sách nghề cá và vận động bảo vệ đại dương tại tổ chức phi chính phủ DSM của Đức, cho rằng việc áp dụng các quy định khác nhau rải rác trên các vùng đánh bắt, quốc gia và hiệp ước khiến việc kiểm soát finning trở nên "gần như không thể". Bà đề xuất chính sách toàn cầu "vây luôn gắn liền với thân cá" nhằm chủ động loại bỏ phương thức đánh bắt tàn nhẫn và lãng phí này.
Phương án trên, cũng được EJF ủng hộ, sẽ yêu cầu cá mập phải được vận chuyển nguyên vây, tạo thuận lợi cho việc kiểm tra tại cảng và giảm thiểu đáng kể số lượng cá mập chết do finning. Iris Ziegler khẳng định: "Nếu chúng ta mất đi cá mập, chúng ta sẽ mất đại dương".
Những điều bổ ích rút ra từ bài viết
- Finning khiến số lượng cá mập giảm mạnh và là hành vi tàn nhẫn, lãng phí nguồn tài nguyên biển.
- Cảng Dakar, Senegal là điểm trung chuyển chính cho vây cá mập trái phép đến châu Á.
- Các tàu câu dài Trung Quốc và Đài Loan là thủ phạm chính tiếp tục hoạt động finning trái phép tại Đại Tây Dương.
- Việc giám sát finning hiện vẫn rất hạn chế, đặc biệt vào ban đêm ở cảng Dakar.
- Quy định bắt buộc vận chuyển cá mập nguyên vây được coi là giải pháp hiệu quả để chấm dứt hoạt động finning trên toàn cầu.
Đăng ký bản tin QMVN
Bản tin buổi sáng mỗi ngày - chỉ những bài đáng đọc, không spam.












