Bối cảnh căng thẳng tại eo biển Hormuz và ảnh hưởng đến giá dầu
Eo biển Hormuz là tuyến vận chuyển quan trọng, qua đó khoảng 20 triệu thùng dầu thô và sản phẩm dầu mỗi ngày được vận chuyển, chiếm 20% nhu cầu dầu toàn cầu. Khi căng thẳng giữa Mỹ và Iran bùng lên với các cuộc tấn công và phong tỏa, nhiều cảnh báo về nguy cơ giá dầu tăng vọt đã xuất hiện. Tuy nhiên, trong đợt khủng hoảng trước đó, dù giá dầu Brent từng chạm mốc 126 USD/thùng vào cuối tháng 4 năm ngoái, giá dầu đã nhanh chóng giảm trở lại mức khoảng 70 USD/thùng khi một thỏa thuận tạm thời được đạt được.
Sau khi xung đột tái bùng phát từ tháng 7, với Mỹ tiến hành các cuộc tấn công vào các mục tiêu quân sự Iran và Iran đáp trả bằng các cuộc tấn công tàu bè tại eo biển Hormuz, giá dầu Brent tăng lên trên 80 USD nhưng vẫn chưa chạm ngưỡng 100 USD như dự báo trước đó.
Các yếu tố kiềm chế và nguy cơ cạn kiệt nguồn đệm
Một số yếu tố như nguồn cung thừa 2 triệu thùng mỗi ngày trước khủng hoảng và nhu cầu giảm từ Trung Quốc đã giúp giảm bớt áp lực lên giá dầu. Trung Quốc, quốc gia nhập khẩu dầu thô lớn nhất thế giới, đã giảm mạnh nhập khẩu, xuống mức thấp kỷ lục gần một thập kỷ vào tháng 6 vừa qua, ở mức 7 triệu thùng mỗi ngày. Sự giảm mạnh này được ghi nhận xuất phát từ việc sử dụng xe điện ngày càng nhiều, dự trữ tồn kho lớn và những nguồn năng lượng thay thế khác.
Bên cạnh đó, sản lượng dầu của Mỹ và các quốc gia ngoài vùng Vịnh cũng tăng gần 2 triệu thùng mỗi ngày so với năm 2025. Các tổ chức quốc tế như Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA) đã phối hợp nhả dự trữ dầu khẩn cấp khoảng 400 triệu thùng, còn Mỹ đã rút hàng triệu thùng từ kho dự trữ chiến lược.
Tuy nhiên, các chuyên gia cảnh báo rằng những nguồn đệm này sẽ không kéo dài lâu khi cuộc chiến tiếp tục leo thang. Dung lượng dự trữ dự bị đã giảm xuống gần mức thấp nhất trong 43 năm của Mỹ và lượng dự trữ dầu chiến lược cũng ít hơn thời điểm bắt đầu xung đột.
Tín hiệu mới từ thị trường dầu và tác động của Trung Quốc
Chuyên gia Vladimir Hari từ Vanda Insights cho rằng nguồn dự trữ đã dùng gần hết và không thể đáp ứng một cú sốc nguồn cung kéo dài 6-8 tháng. Một câu hỏi lớn hiện nay là liệu Trung Quốc có tiếp tục duy trì nhập khẩu thấp hay sẽ gia tăng trở lại để bổ sung dự trữ? Nếu Trung Quốc tăng nhập khẩu, giá dầu có thể tiếp tục tăng.
Ông Bob McNally, nhà phân tích dầu mỏ kỳ cựu, cảnh báo thị trường đang quá lạc quan về sự phục hồi nhanh chóng của nguồn cung dầu qua vùng Vịnh và eo biển Hormuz. Ông cho biết Mỹ không thể lấp đầy toàn bộ khoảng thiếu hụt do gián đoạn tại Hormuz vì nhu cầu nội địa cao và nhà máy lọc dầu tại Mỹ hoạt động ở mức gần tối đa. Đồng thời, Trung Quốc đang quay lại thị trường dầu thô để mua dầu cho dự trữ chiến lược và các nhà máy lọc dầu để xuất khẩu.
Gián đoạn vận chuyển và phản ứng quốc tế
Mặc dù Iran tuyên bố đóng cửa eo biển Hormuz, dầu mỏ vẫn được vận chuyển qua các tuyến đường thay thế như đường ống Saudi Arabia từ miền Đông sang miền Tây và các tuyến vận chuyển ven bờ Oman dưới sự giám sát của Mỹ. Tuy nhiên, tổ chức Houthi tại Yemen được Iran vận động chuẩn bị chặn tuyến vận chuyển dầu trên Biển Đỏ nếu Mỹ tấn công cơ sở hạ tầng điện tại Iran, làm tình hình trở nên phức tạp hơn.
Các chuyến chuyển tải ngắn giữa các cảng ở eo biển Hormuz, được gọi là 'shuttle runs', vốn giúp giải phóng lượng dầu lớn, nay đã trở nên nguy hiểm hơn khi Iran gia tăng tấn công các tàu thương mại chuyển giao dầu. Những cuộc tấn công ngày 14/7 nhằm vào các tàu này khiến việc vận chuyển dầu bị hạn chế tạm thời.
Asia chủ động đa dạng hóa nguồn năng lượng
Châu Á, nơi phụ thuộc lớn vào dầu vận chuyển qua Hormuz với 80-90% nguồn cung, là khu vực chịu tác động nặng nề nhất. Tuy nhiên, các quốc gia châu Á đã nhanh chóng điều chỉnh chiến lược, tìm kiếm nguồn dầu từ Nga, Mỹ, Tây Phi, và các nước xa hơn để giảm lệ thuộc vùng Vịnh.
Ấn Độ, quốc gia tiêu thụ năng lượng lớn thứ ba thế giới, đã tận dụng tối đa cơ hội mua dầu Nga sau khi Mỹ nới lỏng trừng phạt, đồng thời tăng cường nhập khẩu từ Mỹ và các thị trường khác. Malaysia đã bổ sung nguồn dầu từ Tây Phi và Mỹ Latinh, còn Indonesia đã tăng sản lượng trong nước và các mỏ dầu nước ngoài do Tập đoàn Pertamina điều hành.
Khả năng tinh chỉnh nguồn cung và tồn kho dự trữ tại châu Á
Hàn Quốc, quốc gia đứng thứ năm thế giới về công suất lọc dầu, đã tránh được tình trạng thiếu hụt sản phẩm tinh chế dù vẫn chịu tác động từ biến động giá dầu thô. Đồng thời, nước này đang đẩy mạnh phát triển năng lượng hạt nhân để đảm bảo nguồn cung điện quốc gia.
Australia, vốn phụ thuộc dầu tinh chế nhập khẩu từ châu Á, cũng tránh được nguy cơ thiếu nhiên liệu nhờ năng lực thích ứng của mạng lưới lọc dầu khu vực. Nhật Bản cũng đang tìm cách đa dạng hóa nguồn cung và xây dựng các dự án đường ống mới nhằm tránh phụ thuộc vào tuyến Hormuz.
Ngay cả Thái Lan, với dự trữ dầu khoảng 110 ngày, được đánh giá đã học được cách ứng phó tốt hơn khi xảy ra rủi ro. Nhật Bản và Hàn Quốc có lượng tồn kho trên 200 ngày, cao gấp đôi mức tối thiểu do IEA khuyến nghị.
Những lo ngại về rủi ro và tương lai giá dầu
Mặc dù nhiều quốc gia đã có chiến lược đa dạng hóa và dự trữ, giới chuyên gia vẫn lo ngại những nước thiếu năng lực lọc dầu hoặc tồn kho thấp có thể dễ bị tổn thương nếu xung đột kéo dài hoặc tuyến vận chuyển qua Hormuz bị đóng hoàn toàn.
Việc duy trì nguồn cung ổn định trên thị trường dầu toàn cầu vẫn là thử thách lớn, đặc biệt khi các biện pháp tạm thời dần cạn kiệt và căng thẳng tại vùng Vịnh có thể kéo dài trong những tháng tới.
Giám đốc điều hành IEA Fatih Birol gọi xung đột Iran là “sự gián đoạn năng lượng tồi tệ nhất trong lịch sử” và cảnh báo các nền kinh tế châu Á sẽ chịu ảnh hưởng nặng nhất do phụ thuộc lớn vào dầu vận chuyển qua Hormuz.
Những diễn biến trong thời gian tới sẽ quyết định liệu giá dầu có vượt mốc 100 USD/thùng như nhiều dự báo hay không, đồng thời đặt ra trách nhiệm lớn đối với các quốc gia trong bảo đảm an ninh năng lượng.
Những điều bổ ích rút ra từ bài viết
- Giá dầu có thể vượt mức 100 USD/thùng nếu căng thẳng Mỹ-Iran tại Hormuz tiếp tục leo thang.
- Nguồn cung dầu toàn cầu giảm do gián đoạn Hormuz, nhưng nhu cầu thấp từ Trung Quốc giúp kìm hãm giá dầu.
- Dự trữ dầu chiến lược đã giảm mạnh và không đủ bù đắp cho gián đoạn kéo dài.
- Châu Á tích cực đa dạng hóa nguồn dầu, giảm lệ thuộc vùng Vịnh để bảo đảm an ninh năng lượng.
- Các tuyến vận chuyển dầu thay thế cũng được Iran nhắm tới, làm tăng nguy cơ gián đoạn nguồn cung.
Đăng ký bản tin QMVN
Bản tin buổi sáng mỗi ngày - chỉ những bài đáng đọc, không spam.















