Một người từng ủng hộ ở lại EU lên tiếng cảnh báo
Ông Hunt, Bộ trưởng Tài chính giai đoạn 2022–2024 và từng là Bộ trưởng Y tế, kể rằng thời niên thiếu ông làm việc tại một khách sạn ở Paris và sau đó làm việc ở nhiều nước châu Âu, nên hiểu rõ chân trời rộng mở thế nào khi được làm việc ở nước ngoài. Dù vậy, ông cho rằng mở lại vấn đề tự do đi lại là điều không nên.
Dù bạn đứng ở phía nào trong cuộc tranh luận Brexit, nhiều người giờ đây đều thừa nhận rằng mô hình kinh tế của chúng ta khi ở trong EU đã hỏng.
Theo ông, khi còn trong EU, doanh nghiệp tuyển những người trẻ châu Âu đầy nhiệt huyết trong khi hàng nghìn thanh niên Anh mắc kẹt với trợ cấp phúc lợi – tình trạng tệ nhất trong ngành y tế và chăm sóc xã hội. Với khoảng một triệu thanh niên hiện không đi làm, không đi học và không được đào tạo, ông đặt câu hỏi liệu có dễ hơn không khi doanh nghiệp được tự do tuyển dụng từ thị trường 450 triệu người. Ông cũng chỉ ra lương tối thiểu của Anh nay thuộc hàng cao nhất châu Âu, cao hơn Pháp, Đức, Tây Ban Nha hay Bỉ, nên dòng người sẽ chủ yếu đổ về Anh, gây thêm sức ép cho sinh viên tốt nghiệp vốn đã lo AI thu hẹp cơ hội việc làm.
Lập luận về tài khóa và dân chủ
Ông Hunt cho rằng nhập cư tăng sẽ đẩy chi phí nhà ở và hệ thống y tế NHS lên – điều Văn phòng Trách nhiệm Ngân sách nay nhạy bén hơn trước – và cộng với việc nhiều người Anh hưởng trợ cấp hơn, ngân sách sẽ càng căng thẳng. Nhưng theo ông, vấn đề không chỉ là kinh tế mà còn là dân chủ: nếu kết quả trưng cầu ý dân năm 2016 không được thực hiện, hàng triệu người sẽ đặt câu hỏi liệu nước Anh có thực sự là một nền dân chủ.
Đó là lý do vì sao, dù là Brexit hay độc lập của Scotland, cần có một quy tắc bất thành văn rằng chúng ta chỉ bỏ phiếu một lần trong một thế hệ cho những vấn đề như vậy.
Ông nhắc lại việc thực hiện Brexit từng làm tê liệt chính phủ của bà Theresa May, nơi ông là thành viên, và dẫn tới khủng hoảng hiến pháp khi Quốc hội nhiều lần bác thỏa thuận của bà.
Ông cho rằng thật trớ trêu khi Bộ trưởng Nhà ở Angela Rayner nói ông Burnham muốn “gắn kết đất nước” bằng cách mở lại một cuộc tranh cãi gây chia rẽ, đồng thời nhận định động cơ chính trị là thu hút cử tri của các đảng cánh tả khác về với Công đảng.
Ông Burnham và cuộc “tái khởi động” quan hệ với EU
Trong bài phát biểu đầu tiên tại đại hội Công đảng ở Liverpool cuối tháng 9, ông Burnham nói Brexit đã “gây hại nhiều hơn lợi” và hứa sẽ đưa ra các phương án cho quan hệ lâu dài với Brussels quanh thời điểm hội nghị thượng đỉnh Anh – EU cuối năm nay, nơi vấn đề di cư sẽ được thảo luận. Ông cũng muốn thúc đẩy chương trình di chuyển cho thanh niên, cho phép người trẻ Anh và EU sống, làm việc dễ dàng hơn ở nước kia, đồng thời khẳng định đây không phải lúc tổ chức lại trưng cầu ý dân.
Tôi thực sự nghĩ rằng ông Burnham đã mắc một sai lầm chính trị rất lớn.
Lãnh đạo đảng Reform UK Nigel Farage cho rằng ông Burnham đã “mở cửa cho Reform” ở những vùng miền bắc từng bỏ phiếu rời EU, còn cựu Thủ tướng Boris Johnson cảnh báo việc tái khởi động quan hệ có thể là “con đường cửa sau” đưa tự do đi lại trở lại. Đáng chú ý, chính ông Burnham năm 2016 từng tuyên bố tự do đi lại trong EU “đã bị đánh bại tại hòm phiếu” và cho rằng không có gì xã hội chủ nghĩa ở biên giới mở.
Dư luận và những lập luận ngược chiều
Bối cảnh dư luận đã thay đổi đáng kể. Theo một khảo sát của YouGov, 53% cử tri Anh muốn tái gia nhập EU, trong đó có 83% cử tri Công đảng và 23% những người từng bỏ phiếu rời EU năm 2016. Tuy vậy, ở những khu vực như Makerfield – nơi ông Burnham làm nghị sĩ – khoảng 65% cử tri từng ủng hộ Brexit, cho thấy vấn đề vẫn rất nhạy cảm.
Những người ủng hộ quan hệ gần gũi hơn với EU cho rằng Brexit đã gây tổn hại cho thương mại, đầu tư và tăng trưởng, làm trầm trọng thêm tình trạng thiếu lao động ở những ngành như chăm sóc, và tước đi cơ hội học tập, làm việc ở châu Âu của người trẻ. Những người phản đối, như ông Hunt, nhấn mạnh quyền kiểm soát biên giới, sự tôn trọng kết quả trưng cầu ý dân và nhu cầu tập trung giải quyết những vấn đề trước mắt như việc làm cho thanh niên. Cuộc tranh luận vì thế không chỉ là về châu Âu, mà còn về cách một quốc gia cân bằng giữa quá khứ đã chọn và tương lai muốn hướng tới.
