Những con số cần được đọc đúng nguồn
Trong họp báo ngày 15/10, Turki al-Maliki nói Houthi đã thực hiện 20 cuộc tấn công vào King Khalid International Airport tại Riyadh trong tháng, theo Reuters. Ông đưa ra số người chết và bị thương tại sân bay này, đồng thời nói các vụ đánh vào sân bay Abha khiến ba người chết và 28 người bị thương. Những số liệu này phản ánh thông tin do một bên tham chiến công bố, không nên trình bày như một bảng tổng kết đã được kiểm chứng độc lập.
Liên quân còn cho biết đã phá hủy 127 kho vũ khí và bệ phóng tại các vùng núi Yemen. Maliki cáo buộc Houthi nhận công nghệ quân sự tiên tiến từ các tác nhân khu vực, gồm tên lửa đạn đạo, thiết bị bay không người lái và xuồng cao tốc mang chất nổ. Bản tin không cung cấp chứng cứ độc lập cho từng mục tiêu bị phá hủy hay xác định đầy đủ bên hỗ trợ trong cáo buộc này.
Sau tuyên bố của liên quân, phát ngôn viên quân sự Houthi tiếp tục cảnh báo các hãng hàng không, nói không phận và sân bay Saudi Arabia không an toàn, ngoại trừ vùng trời Mecca và Medina. Đây là tuyên bố của lực lượng vũ trang, không thay thế thông báo khai thác của nhà chức trách hàng không. Việc nêu ngoại lệ cũng không bảo đảm an toàn cho mọi hành trình tới các địa điểm ấy.
Khi sân bay và cảng biển trở thành nỗi lo của gia đình
Đằng sau tên một sân bay là mạng lưới những người cần đi làm, trở về nhà, chữa bệnh hoặc hành hương. Khi đe dọa bạo lực chạm tới hạ tầng ấy, chi phí có thể vượt khỏi thiệt hại tại điểm bị đánh: hành trình gián đoạn, công việc đình trệ và người thân chờ đợi trong lo âu.
Đây là những hệ quả có thể phát sinh, không phải số liệu thiệt hại đã được thống kê trong bản tin.
Reuters đưa tin riêng ngày 15/10 rằng hội nghị giữa Liên Minh Châu Âu và Hội Đồng Hợp Tác Vùng Vịnh dự kiến diễn ra tại Riyadh ngày 24/10 đã bị hoãn. Phía vùng Vịnh viện dẫn các đe dọa của Houthi và việc tiếp tục đình chỉ hoạt động tại King Khalid International Airport; phía Liên Minh Châu Âu không nêu lý do trong thông báo. Quyết định này cho thấy bất ổn hàng không đã ảnh hưởng tới lịch ngoại giao.
Cảng biển và cơ sở năng lượng cũng gắn với các dịch vụ thiết yếu và hoạt động kinh tế. Tuy nhiên, tuyên bố rằng nhiều cơ sở đã bị nhắm tới không đồng nghĩa tất cả đều trúng đòn hay ngừng hoạt động. Mức thiệt hại, ảnh hưởng đến nguồn cung và tình trạng khai thác từng địa điểm cần được xác định riêng, tránh biến một cáo buộc quân sự thành kết luận quá rộng.
Yemen đối mặt thêm rào cản tiếp cận viện trợ
Bên kia biên giới, dân thường Yemen tiếp tục sống giữa các mặt trận thay đổi. Ngày 9/10, đặc phái viên Liên Hợp Quốc Hans Grundberg cảnh báo trước Hội Đồng Bảo An rằng đất nước đã trở lại chiến tranh toàn diện, với giao tranh lan trên nhiều hướng. Báo cáo của cơ quan chính trị Liên Hợp Quốc mô tả chiến sự ở khu vực Taiz và các địa bàn khác, cho thấy cuộc khủng hoảng không chỉ nằm ở những đòn đánh xuyên biên giới.
Ngày 14/10, thông tin do Liên Hợp Quốc công bố dẫn Chương Trình Lương Thực Thế Giới cho biết giao tranh đã cắt đứt hỗ trợ thiết yếu đối với 800.000 người. Mặt trận dịch chuyển, đường bị chặn và mất an ninh hạn chế tiếp cận Taiz cùng những vùng xung đột khác. Con số này nói về việc tiếp cận viện trợ bị gián đoạn, không phải số người thương vong trong các vụ tấn công ở Saudi Arabia.
Một gia đình không cần trực tiếp ở nơi bom rơi mới bị chiến tranh làm tổn thương. Khi đường vận chuyển đóng lại, khả năng tiếp cận lương thực và hỗ trợ có thể bị thu hẹp. Vì vậy, duy trì lối đi nhân đạo và bảo vệ người thực hiện cứu trợ cần được xem là công việc cấp bách trong hiện tại, song hành với nỗ lực chấm dứt giao tranh.
Bảo vệ dân thường cần nghĩa vụ và cơ chế thực hiện
Trong thông tin ngày 12/10, người phát ngôn Liên Hợp Quốc nhắc lại việc Tổng Thư Ký lên án các đợt tấn công Houthi vào Saudi Arabia, đặc biệt là hạ tầng dân sự, đồng thời kêu gọi kiềm chế trong Yemen. Lời kêu gọi bảo vệ dân thường áp dụng với mọi bên. Thiệt hại của người dân ở một phía không làm giảm nghĩa vụ tránh gây thêm tổn hại cho người dân phía khác.
ICRC giải thích rằng luật nhân đạo quốc tế đòi hỏi phân biệt dân thường với người tham chiến, phân biệt đối tượng dân sự với mục tiêu quân sự, đồng thời tuân thủ tính tương xứng và các biện pháp phòng ngừa. Việc đánh giá pháp lý một vụ tấn công cụ thể cần xem xét sự kiện và chứng cứ tương ứng; một cảnh báo sơ tán tự nó không xóa bỏ những nghĩa vụ này.
Lối ra cần những bước có thể kiểm tra: giảm các đòn đánh gây nguy hiểm cho dân thường, bảo đảm tiếp cận nhân đạo và khôi phục đối thoại dưới sự hỗ trợ của Liên Hợp Quốc. Khi các tuyên bố cứng rắn nối tiếp nhau, thước đo tiến triển hữu ích nhất là người dân có đi lại, nhận hỗ trợ và sống an toàn hơn hay không. Cơ hội chính trị chỉ có ý nghĩa khi thay đổi được những điều thiết thực ấy.
