Một ngày căng thẳng ở trung tâm Tirana
Theo Reuters, đám đông tập trung khoảng 14 giờ ngày 24/10 trước Bộ Giáo dục. Một số người ném đá vào cảnh sát và sau đó xảy ra cháy ở cửa Bộ Nông nghiệp. Các đơn vị chống bạo động đáp trả bằng hơi cay, vòi rồng và đạn cao su, khiến người tham gia phân tán tới nhiều tuyến phố. Đây là diễn biến được ghi nhận trong ngày, không đồng nghĩa mọi người tham gia biểu tình đều sử dụng bạo lực.
Hình ảnh pháo hoa, khói và các hàng rào an ninh tại thủ đô cho thấy sự thay đổi rõ rệt so với những cuộc xuống đường bình lặng trước đó. Trong các đợt bất ổn gần đây, một số ngân hàng và cơ quan công quyền đã bị tấn công, cửa kính cửa hàng bị đập vỡ. Thiệt hại tài sản và nguy cơ thương tích đặt ra đòi hỏi bảo đảm an toàn cho cả người biểu tình, cảnh sát và cư dân không liên quan.
Đằng sau khẩu hiệu: trường học, việc làm và minh bạch
Nhiều sinh viên nói họ muốn một hệ thống giáo dục có chất lượng tương xứng với chi phí và một thị trường lao động đủ khả năng giữ người trẻ ở lại đất nước. Khi kỳ vọng nghề nghiệp không được đáp ứng, bất mãn về điều kiện học tập có thể nhanh chóng mở rộng thành phê phán về cách quản lý ngân sách, bổ nhiệm và chính sách phát triển.
Những cáo buộc tham nhũng xuất hiện trong khẩu hiệu và phát biểu của người biểu tình cần được phân biệt với kết luận điều tra của cơ quan có thẩm quyền.
Người biểu tình Daniel Tahiri, 28 tuổi, nói với Reuters rằng xã hội Albania đã thức tỉnh và mô tả chính phủ bằng hình ảnh một nền độc tài khoác áo dân chủ. Orgeta Likaj, 29 tuổi, cho rằng những vụ bê bối và cáo buộc tham nhũng khiến công chúng không còn muốn Thủ tướng Edi Rama tiếp tục cầm quyền. Đây là quan điểm của những cá nhân được phỏng vấn, phản ánh tâm trạng của một bộ phận người tham gia chứ không phải kết quả thăm dò đại diện toàn quốc.
Chính phủ đối diện bài toán kép
Edi Rama cầm quyền từ năm 2013 và giành nhiệm kỳ thứ tư trong cuộc bầu cử năm 2025. Ông đã bác bỏ yêu cầu từ chức, đồng thời tuyên bố sẵn sàng lắng nghe các quan ngại chính đáng và tiếp tục đưa Albania tiến gần hơn tới tư cách thành viên Liên minh châu Âu. Theo cách nhìn của chính phủ, bạo lực trên đường phố có thể cản trở khả năng điều hành và làm suy yếu hình ảnh một quốc gia đang cải cách.
Tuy nhiên, phản ứng an ninh mạnh cũng đặt ra câu hỏi về mức độ tương xứng. Nhà chức trách có nghĩa vụ ngăn đốt phá và bảo vệ người dân, song việc sử dụng các công cụ giải tán đám đông cần bảo đảm tính cần thiết, được kiểm soát và có trách nhiệm giải trình. Một phong trào với nhiều người tuần hành ôn hòa không thể được đánh đồng với nhóm phá hoại; ngược lại, quyền biểu tình không hợp thức hóa hành vi tấn công người khác.
Con đường phía trước: đối thoại hay đối đầu
Trước mắt, cách giới chức điều tra các vụ đốt phá, công bố thông tin về người bị thương và bắt giữ, cũng như mở kênh gặp gỡ các nhóm sinh viên sẽ ảnh hưởng lớn tới mức độ tin cậy. Nếu các bên chỉ nói về trật tự hoặc chỉ nói về sự phẫn nộ, họ có thể bỏ qua yêu cầu sâu xa là một lộ trình cải thiện giáo dục và cơ hội kinh tế có thể đo đếm.
Sự việc tại Tirana nhắc rằng ổn định lâu dài không chỉ được quyết định bằng số cảnh sát trên đường phố. Nó còn dựa trên khả năng chính quyền tiếp nhận chỉ trích, giải thích quyết định công và bảo vệ quyền tham gia xã hội một cách bình đẳng. Đối với giới trẻ, một cuộc đối thoại có lịch trình và kết quả cụ thể có thể đáng giá hơn vòng lặp biểu tình, trấn áp và bất tín.
