Thách thức của kiến trúc trong đối phó với dân số già tại Pháp

Tình trạng già hóa dân số đang trở thành bài toán quan trọng đối với ngành kiến trúc hiện đại, đặc biệt tại Pháp. Không còn đơn thuần là thiết kế các khu nhà ở cho người già, mà kiến trúc cần tạo ra môi trường giúp người cao tuổi duy trì sự tự chủ trong sinh hoạt cũng như đáp ứng các nhu cầu đặc thù trong từng giai đoạn tuổi tác, bao gồm cả các bệnh lý thần kinh như Alzheimer.

Kiến trúc sư Marie-Hélène Reich, đồng sáng lập công ty Mabire-Reich Architects và từng hợp tác với Lacaton-Vassal, nhấn mạnh tầm quan trọng của việc cung cấp không gian vừa bảo đảm an toàn, vừa cho phép cư dân giữ được tính độc lập trong đời sống hàng ngày.

Dự án Residencia Beaulieu: Mô hình nhà tập thể cho người già không mang dáng dấp bệnh viện

Khởi nguồn cho các nghiên cứu này là Residencia Beaulieu, một cơ sở dành cho người cao tuổi phụ thuộc tại Bouguenais được khánh thành năm 2018. Công trình này đã phá bỏ hình ảnh điển hình của các cơ sở y tế bằng cách chuyển hướng sang thiết kế giống nhà tập thể hơn.

Advertisement300 × 250

Với địa hình đã được tận dụng để giảm bớt khối lượng kiến trúc và tăng kết nối với môi trường xung quanh, tòa nhà được sắp xếp quanh sân trong trung tâm nhằm tận dụng ánh sáng tự nhiên cho các khu sinh hoạt chung.

Không gian bếp ăn và phòng khách được bố trí hợp lý để cư dân có thể ngắm nhìn làng quê, nhà thờ, và cảnh quan xung quanh, đồng thời một số cây cổ thụ được duy trì và các sân thượng được thiết kế nhằm đưa thiên nhiên vào cuộc sống thường ngày.

Đặc biệt đối với người bệnh Alzheimer, dự án chú trọng tránh sử dụng những yếu tố đặc trưng của bệnh viện thông qua việc lựa chọn vật liệu, màu sắc nhẹ nhàng, và ánh sáng ấm áp. Các lối đi vòng tròn giúp ngăn chặn cảm giác lạc lõng và không có lối thoát, trong khi các cửa sổ rộng hướng ra cảnh quan giúp hỗ trợ định hướng và tạo sự thoải mái cho cư dân bị suy giảm nhận thức.

Dự án Residencia André Thibault: Giữ người cao tuổi gần gũi với đời sống đô thị

Tiếp nối ý tưởng phát triển, dự án Residencia André Thibault tại Le Lion d'Angers khai trương năm 2023, tạo nên một tổ hợp gồm 24 căn hộ dành cho người cao tuổi còn tự lập, kết hợp không gian sinh hoạt chung rộng mở. Dự án tận dụng khu đất của một cơ sở cũ được di dời, đồng thời khai thác sự kết nối mạnh mẽ với trung tâm thị trấn qua đường đi bộ và lối vào trực tiếp từ phố thương mại.

Bằng cách đưa chỗ ở gần các tiện nghi như cửa hàng, dịch vụ và các hoạt động hằng ngày, dự án giúp người cao tuổi duy trì sự gắn bó với cộng đồng và thói quen sinh hoạt thường nhật. Các thiết kế vật liệu mang đậm nét truyền thống địa phương với phần mái đá phiến tối màu và ban công bằng gỗ tạo nên không gian thân thiện, mang lại cảm giác quen thuộc, gần gũi cho dân cư.

Marie-Hélène Reich khẳng định rằng điểm mấu chốt trong kiến trúc cho người già là duy trì sự tự do và hoạt động độc lập lâu nhất có thể. Ngoài ra, các không gian chung được thiết kế để phục vụ các mục đích đa dạng từ gặp gỡ, đào tạo đến thể dục và giải trí, từ đó góp phần thúc đẩy sự bất biến trong đời sống và sinh hoạt xã hội.

Dự án đa thế hệ tại Plouguerneau hướng tới tạo môi trường cộng đồng gắn kết

Dự án mới nhất do Mabire-Reich Architects đảm nhiệm tại Plouguerneau, dự kiến hoàn thành năm 2028, đề xuất chuyển đổi một tòa nhà sẵn có thành khu nhà dành cho người cao tuổi tự lập, kết hợp nền tảng dịch vụ hướng đến toàn bộ cộng đồng dân cư. Bao gồm trung tâm y tế, khu chăm sóc trẻ em, không gian đa thế hệ và phòng đa năng, dự án tích hợp hài hòa nhu cầu đa dạng trong bối cảnh biến đổi nhân khẩu.

Chiến lược tổng thể của dự án hướng đến việc thúc đẩy sự tái tạo đô thị bằng cách tăng mật độ dân cư khu trung tâm và cung cấp các tiện ích công cộng hiện đại phù hợp với xu hướng dân số già. Điều đặc biệt quan trọng là giải pháp chống lại sự cô lập xã hội thường gặp ở người cao tuổi thông qua các không gian cộng đồng như quảng trường, sân vườn thiết kế nhằm khuyến khích giao tiếp xuyên thế hệ và sự tham gia của cộng đồng.

Quá trình cải tạo cũng chú trọng vào việc loại bỏ hình ảnh bệnh viện bằng cách phá dỡ những phần không cần thiết, sử dụng đa dạng vật liệu gỗ và kim loại, tạo nên những lối đi bộ mới và không gian sống vừa ấm áp vừa thân thiện, giúp người dân nhận diện và dễ dàng kết nối với ngôi nhà của mình.

Theo kiến trúc sư Marie-Hélène Reich, việc xây dựng không gian mang tính nhân văn sâu sắc, tạo cảm giác gần gũi và ấm cúng là một phần không thể thiếu trong các giải pháp kiến trúc nhằm nâng cao chất lượng cuộc sống cho người cao tuổi trong xã hội hiện đại.

Những điều bổ ích rút ra từ bài viết

  • Kiến trúc cho người cao tuổi cần đáp ứng cả mục tiêu tự chủ và an toàn cho cư dân.
  • Dự án Residencia Beaulieu tại Bouguenais là ví dụ đầu tiên phá bỏ mô hình nhà dưỡng lão truyền thống theo phong cách bệnh viện.
  • Residencia André Thibault ở Le Lion d'Angers thể hiện cách kiến trúc hỗ trợ người già tích cực tham gia đời sống cộng đồng.
  • Dự án đa thế hệ tại Plouguerneau tập trung giảm thiểu sự cô lập xã hội cho người cao tuổi bằng cách tạo không gian giao lưu giữa các thế hệ.
  • Việc lựa chọn vật liệu và thiết kế ánh sáng đóng vai trò quan trọng trong môi trường sống thân thiện với người suy giảm nhận thức.

Đăng ký bản tin QMVN