Nguy cơ ngập lụt nghiêm trọng tại Nigeria vẫn còn hiện hữu

Đầu tháng 7 vừa qua, các khu vực tại Lagos và Ogun đã hứng chịu mưa lớn kéo dài, gây ra cảnh tượng ngập lụt nghiêm trọng. Nhiều ngôi nhà bị ngập sâu, cư dân phải rời bỏ nơi ở, sinh kế bị phá hủy, giao thông tê liệt và nguồn điện bị gián đoạn. Các khu vực chịu ảnh hưởng nặng nhất gồm Agege, Ikeja, Oworonsoki, Gbagada, tuyến đường cao tốc Lagos-Oshodi, khu vực quanh trạm dừng xe buýt Oshodi trên đường cao tốc Abeokuta, Iwaya ở Yaba, khu vực Lekki-Epe và nhiều khu vực khác trong thành phố.

Đặc biệt, công ty cung cấp điện Ikeja Electric cho biết lũ lụt đã làm hỏng hai máy biến áp cùng nhiều đường dây cấp điện 33kV tại trạm phân phối Oworo Injection Substations 1 và 2, khiến nhiều cộng đồng mất điện kéo dài. Không chỉ có Lagos, các khu vực thuộc bang Ogun cùng các vùng khác ở phía Bắc Nigeria cũng chịu thiệt hại đáng kể do mưa lớn và ngập lụt.

Giám đốc Cơ quan Dịch vụ Thủy văn Nigeria, ông Umar Mohammed, cảnh báo rằng đây mới chỉ là khởi đầu của mùa mưa kéo dài từ tháng 7 đến tháng 9, nguy cơ lũ lụt có thể nghiêm trọng hơn trong các tháng sau, nhất là khoảng tháng 8 và 9. Dự báo này cho thấy nguy cơ thiệt hại lũ lụt trong thời gian tới là rất cao, đồng thời phản ánh sự cần thiết phải tăng cường các biện pháp ứng phó.

Báo cáo triển vọng lũ lụt năm 2026 từ Cơ quan Thủy văn cũng chỉ ra có 30.707 cộng đồng tại 34 bang có nguy cơ bị ảnh hưởng. Trong đó, 14.158 cộng đồng đối diện nguy cơ cao, 15.621 nguy cơ trung bình và 923 nguy cơ thấp. Bên cạnh đó, 4,2 triệu hecta đất nông nghiệp cùng gần 4.792 cơ sở y tế và 10.684 trường học nằm trong khu vực dễ bị lũ tấn công.

Trong nhiều năm qua, dù các cơ quan chức năng đưa ra nhiều cảnh báo khoa học, chính quyền và người dân nhiều nơi vẫn thiếu sự chuẩn bị đầy đủ, khiến lũ lụt tiếp tục gây hậu quả nặng nề. Năm 2024 được đánh giá là năm lũ lụt nghiêm trọng nhất với hơn 1.237 người thiệt mạng, 5,2 triệu người bị ảnh hưởng và trên 1,24 triệu người phải di dời.

Nhờ các biện pháp phối hợp tốt hơn trong năm 2025, thiệt hại giảm đáng kể với 241 ca tử vong, khoảng 460.000 người chịu tác động và gần 158.600 người di dời – thấp hơn so với mức thảm họa năm 2012.

Thế nhưng, trong năm 2026, các biện pháp cảnh báo và ứng phó có dấu hiệu được nới lỏng, trong khi cường độ mưa đã tăng lên đáng kể trong tháng 7. Việc không duy trì nghiêm túc các chính sách dự báo và kiểm soát sẽ khiến Nigeria phải đối mặt với những trận lũ thảm họa tiếp theo.

Nigeria cần học hỏi kinh nghiệm từ các quốc gia khác như Ghana, nơi chính quyền đã nhanh chóng xử lý các công trình xây dựng trái phép gây tắc nghẽn dòng chảy và triển khai các lực lượng ứng phó khẩn cấp. Các hành vi xây dựng trái phép trên các dòng chảy và hệ thống thoát nước vẫn phổ biến ở Nigeria, thường nhận được sự bao che từ các quan chức nhằm trục lợi cá nhân.

Bên cạnh đó, hệ thống quản lý chất thải lạc hậu cũng góp phần khiến các kênh dẫn nước bị tắc nghẽn. Tại Lagos, rác thải tích tụ đã làm tắc nghẽn nhiều kênh mương, trong khi các công trình phá dỡ ở Oworonsoki gây ảnh hưởng đến hệ thống thoát nước và rác thải chưa được xử lý triệt để vẫn là vấn đề lớn.

Để giảm thiểu thiệt hại do lũ lụt, các cấp chính quyền cần cam kết mạnh mẽ hơn trong việc ứng phó với biến đổi khí hậu, thông qua các chính sách và luật pháp hiệu quả. Các chiến lược kiểm soát lũ, quản lý chất thải và xây dựng cơ sở hạ tầng phù hợp phải được triển khai ngay lập tức và duy trì bền vững.

Đặc biệt, bang Lagos với đặc điểm địa lý thấp trũng ven biển cần đầu tư lớn vào hệ thống kênh mương hiện đại, trạm bơm, quản lý chất thải hiệu quả và các giải pháp kỹ thuật nhằm khai thông dòng chảy, giảm ngập nước và đảm bảo môi trường sạch sẽ. Các công trình xây dựng cơ sở hạ tầng như đường ống ngầm dẫn nước dư thừa từ đầm phá ra đại dương cũng nên được xem xét.

Chính quyền các cấp cũng phải duy trì, bảo dưỡng hệ thống thoát nước trong mùa khô, đẩy nhanh tiến độ xây dựng các đập thủy điện và cải tạo hệ thống thoát nước để dòng chảy được thông suốt. Cán bộ vi phạm quy định về quy hoạch cần bị xử lý nghiêm minh cùng các cải cách toàn diện nhằm nâng cao năng lực quản lý và phục vụ.

Các dự án chuyển đổi rác thải thành năng lượng sạch, như nhà máy xử lý rác sinh học tại chợ Ikosi-Ketu, cũng là mô hình đáng được nhân rộng. Những sáng kiến này không những góp phần bảo vệ môi trường mà còn tạo ra giá trị kinh tế lớn. Chính phủ Nigeria có thể học tập những mô hình kinh doanh quản lý rác thải và tái chế lớn mạnh như Waste Management Inc. và Republic Services tại Bắc Mỹ để phát triển những ngành công nghiệp tương tự trong nước.

Nigeria không thể tiếp tục chịu những thảm họa lũ giống như năm 2012 hay 2024. Việc khôi phục và duy trì các biện pháp cảnh báo sớm, ứng phó kịp thời và phối hợp chặt chẽ là điều cần thiết để giảm thiểu thiệt hại về người và tài sản trong mùa mưa năm nay và những năm tiếp theo. Nếu không hành động quyết liệt, quốc gia này sẽ phải đối mặt với những hậu quả nghiêm trọng hơn, ảnh hưởng sâu rộng đến đời sống của hàng triệu người dân.