Hiện tượng đồng cảm tập thể trong bóng đá
Mỗi tháng trong kỳ World Cup diễn ra, hàng triệu người trên khắp hành tinh mặc dù chưa từng gặp nhau nhưng đồng thời trải nghiệm cùng một cảm xúc mạnh mẽ: niềm vui hân hoan hay nỗi lo lắng khi đội tuyển thi đấu. Đó là một dạng hiện tượng tâm lý nhóm kỳ lạ không do bất kỳ sự chỉ huy hay tổ chức nào khởi xướng. Khác với các sự kiện xã hội thông thường, hiện tượng này xảy ra tự nhiên và đồng bộ, khiến các chuyên gia nhân học và xã hội học không ngừng tìm hiểu.
Bài viết của La Nación (Argentina) dẫn chứng một hiện tượng tương tự thuộc lĩnh vực thiên nhiên là đàn chim sáo sải cánh ở vùng Scotland và Ireland, với chuyển động một cách đồng điệu như thể là một cơ thể sống duy nhất. Các nhà khoa học Andrea Cavagna và Irene Giardina thuộc Đại học Sapienza (Roma) thực hiện các nghiên cứu chuyên sâu cho thấy mỗi con chim điều chỉnh hành trình bay của nó dựa vào 7 con gần nó nhất, tạo ra hình ảnh hợp nhất và có vẻ ngẫu nhiên mà vẫn nhất quán. Hiện tượng này được gọi là murmuration.
Quy mô và sức ảnh hưởng của World Cup 2022
Theo báo cáo công bố bởi FIFA sau vòng chung kết World Cup 2022 tại Qatar, trận chung kết giữa Argentina và Pháp thu hút khoảng 1,42 tỷ người theo dõi trên toàn thế giới. Toàn bộ giải đấu đã chạm tới 5 tỷ người thông qua các nền tảng số và truyền hình. Khoảnh khắc Lionel Messi nâng chiếc cúp vô địch đã kết nối cảm xúc của đông đảo hơn cả số người nói chung các thứ tiếng Tây Ban Nha, Anh và Bồ Đào Nha cộng lại.
Hiệu ứng này được các chuyên gia xã hội học như Pablo Alabarces giải thích rằng đây là một “hợp đồng vô hình” mà mọi người tự ký kết cùng tin vào sức mạnh tượng trưng của đội tuyển quốc gia. Những chàng trai trên sân mang màu áo đại diện một quốc gia, minh họa cho sự gắn kết xã hội tạm thời trên diện rộng bất chấp bất đồng thường nhật.
Sức mạnh của niềm tin và tập thể
Nhà xã hội học Pablo Alabarces nêu bật rằng tinh thần đoàn kết tạm thời được xây dựng dựa trên sự tin tưởng không lời: mọi người cùng chung một cảm xúc, dù biết rằng sau vài tuần, mọi thứ sẽ lại trở về trạng thái bình thường với sự phân hóa xã hội. Tuy vậy, ông gọi đó là một “giấc mơ mạnh mẽ và chân thành” giúp tạo nên cộng đồng.
Người không yêu thích bóng đá cũng được xem là nằm ngoài mã quy ước này và không bị ép buộc tham gia.
Đồng quan điểm, nhà nhân chủng học Alejandro Grimson cho rằng những căng thẳng và chia rẽ xã hội tồn tại nhưng bóng đá có sức thuyết phục gắn kết xã hội đa dạng trong một khoảng thời gian nhất định. Các tranh cãi xung quanh các ngôi sao như Maradona hay Messi là biểu hiện của niềm đam mê mãnh liệt vừa thúc đẩy sự phân hóa vừa góp phần tái khởi tạo sự đoàn kết.
Môn thể thao tạo ra trải nghiệm đồng điệu
Lịch sử nghiên cứu xã hội chỉ ra rằng sự chia sẻ màu sắc đội tuyển thường tự động sinh ra cảm giác thân thuộc và truyền thống tương trợ giữa các thành viên nhóm. Lý thuyết về “bộ nhận dạng xã hội” của Henri Tajfel và John Turner (1979) mô tả việc con người dễ dàng tạo ra rào cản tâm lý giành cho nhóm mình và xa lánh nhóm bên ngoài ngay cả khi tiêu chí phân định vô tình như màu áo đồng đội. World Cup tận dụng hiệu quả cấu trúc tâm lý này trên phạm vi toàn cầu và miễn phí tham gia dựa trên yếu tố địa lý hay màu sắc.
Ảnh hưởng xã hội và tâm lý của sự kiện
Nhà tâm lý xã hội Jonathan Haidt tại Đại học New York định nghĩa đây là “công tắc tổ ong” - khả năng tạm gác cái tôi cá nhân để hòa nhập vào cộng đồng lớn hơn qua các sự kiện như World Cup, tạo nên cảm giác gần như tâm linh, đoàn kết sâu sắc và niềm đau thương đồng cảm tương tự như những trải nghiệm đặc biệt của cựu chiến binh.
Tuy nhiên, sau khi giải kết thúc, hiệu ứng tập thể tan biến và rất nhiều người trải qua trạng thái trống rỗng, hụt hẫng. Một số người cảm thấy tiếc nuối khi phải chờ đợi nhiều năm để tái ngộ những trận đấu đỉnh cao, còn đa số nhanh chóng trở lại với cuộc sống thường nhật. Theo các chuyên gia, đây là phản ứng tự nhiên giống như trải qua một giai đoạn hưng phấn cao rồi mất dần.
Ý nghĩa xã hội sâu xa của World Cup
Chuyên gia xã hội Pablo Alabarces chỉ ra rằng khả năng xây dựng cộng đồng ngoài bóng đá hiện đang suy giảm, trong khi chính trị và các lĩnh vực xã hội khác không thể tạo ra sự tương tác gắn kết hiệu quả. Bóng đá vẫn duy trì sức mạnh tạo niềm vui chung rộng lớn và ngắn hạn cho mọi tầng lớp trên thế giới. Alejandro Grimson nhấn mạnh rằng bóng đá thể hiện một thực tế ngược chiều với các thách thức kinh tế xã hội của Argentina trong gần nửa thế kỷ qua, làm nên lịch sử vàng của môn thể thao vua tại nước này.
Cuối cùng, bài báo đưa ra ví dụ về đàn chim sáo ở Scotland, mỗi con khi kết thúc màn múa đồng bộ sẽ quay trở lại cuộc sống riêng, tương tự như hàng triệu người hâm mộ sau mỗi kỳ World Cup, trả lại sự khác biệt cá nhân và xã hội vốn có của mình trong đời thường.
Những điều bổ ích rút ra từ bài viết
- World Cup mỗi 4 năm tạo ra hiện tượng đồng cảm tập thể trên quy mô toàn cầu.
- Trận chung kết World Cup 2022 thu hút 1,42 tỷ người xem và toàn bộ giải tiếp cận 5 tỷ người.
- Người hâm mộ tự nhiên cảm thấy gắn kết dù không có chỉ đạo tập trung.
- Hiệu ứng trống vắng sau khi giải kết thúc là phản ứng tâm lý tự nhiên.
- Bóng đá vẫn giữ vai trò gắn kết xã hội trong bối cảnh các lĩnh vực khác suy giảm.
Đăng ký bản tin QMVN
Bản tin buổi sáng mỗi ngày - chỉ những bài đáng đọc, không spam.










