Chiến tranh thuế quan mới của Trump và cơ hội để thế giới phản kháng

Tổng thống Mỹ Donald Trump tiếp tục thay đổi thuế quan với các nước một cách tùy tiện, vi phạm các thỏa thuận quốc tế mà ông từng ký kết, đồng thời có thể vi phạm luật liên bang. Động thái lần này được đưa ra dưới danh nghĩa ngăn chặn lao động cưỡng bức. Nhưng thực tế, các mức thuế mới này tương đồng chặt chẽ với những thuế quan trước đây mà Trump áp dụng dựa trên thâm hụt thương mại song phương. Điều này đặt ra câu hỏi về sự trùng hợp giữa thâm hụt thương mại và việc sử dụng lao động cưỡng bức.

Sau khi Tòa án tối cao Mỹ bác bỏ các mức thuế trước đó của Trump, chính quyền Mỹ đã áp đặt mức thuế tạm thời 150 ngày, mặc dù những mức thuế này cũng bị xem là bất hợp pháp. Mới đây, Mỹ tiến hành các mức thuế mới sau một cuộc “điều tra” về việc các nước không kiểm soát được các vi phạm lao động. Đáng chú ý, Trung Quốc – quốc gia lâu nay bị nghi ngờ sử dụng lao động cưỡng bức trong sản xuất – phần lớn được Mỹ bỏ qua. Với vị thế kiểm soát tài nguyên quan trọng như đất hiếm và khoáng sản, Trung Quốc có thể đáp trả khi cần, khiến Trump không dám trực tiếp đối đầu.

Nếu Mỹ thực sự quan tâm đến lao động cưỡng bức, họ nên giải quyết tận gốc vấn đề trong nước. Hiến pháp Mỹ với Tu chính án 13 có một lỗ hổng cho phép lao động cưỡng bức như hình phạt cho tội phạm bị kết án.

Mỹ hiện có 5% dân số thế giới nhưng chiếm đến một phần tư số tù nhân toàn cầu. Một nghiên cứu năm 2005 cho thấy gần 1,4 triệu tù nhân Mỹ làm việc, trong đó khoảng 600.000 người làm trong ngành sản xuất, chiếm 4,2% lực lượng lao động trong lĩnh vực này lúc bấy giờ.

Thời hạn mới cho các mức thuế áp dụng với Liên minh châu Âu (EU) khó có thể biện minh khi EU chuẩn bị có luật mới, dự kiến có hiệu lực từ 2024, cấm nhập khẩu hàng hóa sản xuất bằng lao động cưỡng bức, kể cả từ các nhà thầu phụ. Thứ trưởng thương mại Mỹ Howard Lutnick từng chỉ trích luật này là gánh nặng không cần thiết lên các doanh nghiệp Mỹ và cảnh báo sẽ xem xét mọi công cụ thương mại. EU nên không chịu nhún nhường mà áp dụng thuế quan đáp trả với các bang Mỹ có sử dụng lao động tù nhân rộng rãi trong chuỗi cung ứng, đồng thời tiến hành điều tra vấn đề lao động cưỡng bức ngay trong nước Mỹ.

Để biện minh cho thuế quan mới với Canada, Trump viện dẫn điều khoản trong Đạo luật Thuế quan Smoot-Hawley năm 1930 cho phép Mỹ đáp trả các mức thuế phân biệt đối xử. Tuy nhiên hệ thống Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO) dựa trên nguyên tắc không phân biệt đối xử mà chính sách thuế quan của Trump đã vi phạm nghiêm trọng. Canada đã phản ứng bằng cách áp thuế trả đũa đối với hàng hóa Mỹ sau các mức thuế mang tính phân biệt từ Mỹ.

Việc áp thuế của Trump nhằm giành lợi thế trong chuỗi cung ứng toàn cầu nhưng thực tế lại gây tổn hại cho nền kinh tế Mỹ và người tiêu dùng. Kể từ khi Trump nhậm chức nhiệm kỳ thứ hai, việc làm trong ngành sản xuất giảm 75.000 việc, với thâm hụt thương mại hàng hóa Mỹ tăng lên mức kỷ lục 1,24 nghìn tỷ USD. Các chuyên gia nhận định thâm hụt không chỉ phụ thuộc vào thuế quan mà còn do các biến số kinh tế vĩ mô như tiết kiệm nội địa, vốn bị ảnh hưởng bởi thâm hụt ngân sách lớn trong thời gian này.

Thế giới đã quá nhượng bộ trước các việc làm áp thuế tùy tiện của Trump. Nhiều doanh nghiệp và chính phủ chọn cách hợp tác để tránh xung đột thay vì phản kháng. Tuy nhiên, theo các chuyên gia, việc để Trump tiếp tục các hành động này chỉ khiến tình hình trở nên nghiêm trọng hơn trên phạm vi toàn cầu.