Bối cảnh lịch sử của chuyên môn Mỹ về Trung Quốc

Trước khi các công nghệ hiện đại như hình ảnh vệ tinh và phân tích dữ liệu lớn ra đời, các học giả Mỹ tiếp cận Trung Quốc qua việc thực hiện nghiên cứu thực địa lâu dài. Họ đã đi sâu vào các vùng xa xôi, từ thành phố lớn đến các huyện nghèo, dành nhiều tháng hay năm tháng để phỏng vấn người dân, khảo sát tài liệu lưu trữ và xây dựng hiểu biết sâu sắc về xã hội Trung Quốc trong thời kỳ cải cách mở cửa.

Thời điểm này cũng đánh dấu sự bình thường hóa quan hệ Mỹ-Trung sau một thời gian dài gián đoạn do Chiến tranh Lạnh, giúp các học giả có cơ hội tiếp xúc với một xã hội từng bị đóng kín.

Nguy cơ mất dần chuyên gia có kinh nghiệm thực địa

Tuy nhiên, khi Mỹ kỷ niệm 250 năm thành lập, truyền thống học thuật này đang bị đe dọa nghiêm trọng. Theo báo cáo của US-China Education Trust, số lượng sinh viên Mỹ học tập tại Trung Quốc đã giảm từ khoảng 15.000 một thập kỷ trước xuống chỉ còn dưới 2.000 hiện nay, mức thấp chưa từng có kể từ trước đại dịch Covid-19 và do suy giảm quan hệ chính trị.

Bên cạnh đó, các khoản tài trợ cho nghiên cứu về Trung Quốc tại Mỹ giảm sút, sự kiểm soát gắt gao của Trung Quốc đối với học giả nước ngoài và việc cấp visa được siết chặt khiến cơ hội nghiên cứu thực địa thu hẹp rõ rệt. Khảo sát thực tế cho thấy ngày nay các học giả Mỹ đến Trung Quốc thường bị nghi ngờ về động cơ hơn trước kia.

Thay đổi trong cách tiếp cận và nhận thức về Trung Quốc

Giới trẻ nghiên cứu Trung Quốc tại Mỹ ngày nay phần lớn nhìn nhận quốc gia này qua góc độ cạnh tranh chiến lược và an ninh quốc gia, khác với nhóm học giả thế hệ trước vốn dành sự quan tâm lớn đến văn hóa, xã hội và lịch sử Trung Hoa với sự tò mò và đam mê cá nhân. Quá trình tiếp xúc thực địa lâu dài dần bị thay thế bởi các phương pháp chuyên môn hóa cao, sử dụng nhiều dữ liệu và lý thuyết kinh tế, chính trị hơn là trải nghiệm sống thực tế.

Advertisement300 × 250

Các chuyên gia cũng chỉ ra xu hướng ngày càng ít sinh viên Mỹ có khả năng thực sự nói và hiểu tiếng Trung cùng kinh nghiệm sống tại nhiều vùng khác nhau của Trung Quốc. Điều này có thể làm suy yếu “cảm nhận” về xã hội Trung Quốc mới và tạo ra khoảng cách hiểu biết giữa hai nước.

Thách thức và triển vọng tương lai của chuyên môn Trung Quốc tại Mỹ

Bên cạnh yếu tố thế hệ, vấn đề còn liên quan tới sự giảm sút cơ hội nghề nghiệp trong lĩnh vực nghiên cứu Trung Quốc, khiến lĩnh vực này kém hấp dẫn hơn với giới trẻ. Các khoản cắt giảm ngân sách liên bang và việc các doanh nghiệp nước ngoài rút khỏi Trung Quốc hoặc ưu tiên nhân lực bản địa cũng làm giảm nhu cầu và cơ hội việc làm cho những người am hiểu Trung Quốc tại Mỹ.

Dù vậy, vẫn có những dấu hiệu lạc quan khi một số trường đại học danh tiếng ở Mỹ ghi nhận sự tăng trở lại của sinh viên quan tâm đến các nghiên cứu về Trung Quốc, phần lớn do nhận thức về tầm quan trọng địa chính trị của quan hệ Mỹ-Trung.

Hiện tượng tương tự và mối nguy về sự tách rời học thuật

Không chỉ Mỹ, Trung Quốc cũng ghi nhận sự gia tăng nghiên cứu về Mỹ nhưng trong bối cảnh các hạn chế kiểm soát và chính trị gia tăng, các học giả ở mỗi nước đều gặp khó khăn trong việc thực hiện nghiên cứu thực địa. Điều này cảnh báo nguy cơ mà các chuyên gia gọi là “tách rời học thuật”, khi quan hệ chính trị không ổn định khiến hai quốc gia dần trở thành những “người xa lạ” đối với nhau.

Nhận định của các chuyên gia Mỹ cho thấy nếu không có sự ổn định thực sự trong quan hệ song phương, sự thiếu hụt thế hệ chuyên gia có kinh nghiệm thực địa có thể dẫn đến đứt gãy trong hiểu biết và vận hành quan hệ Mỹ-Trung - mối quan hệ chiến lược quan trọng nhất của thế kỷ 21.

Việc duy trì và phát triển chuyên môn về Trung Quốc không chỉ cần sự quan tâm từ phía học giả mà còn đòi hỏi những điều kiện chính trị và xã hội phù hợp để tái tạo trải nghiệm thực tế, vốn hiện đang rất khan hiếm do căng thẳng leo thang.

Những điều bổ ích rút ra từ bài viết

  • Số lượng sinh viên Mỹ học tập tại Trung Quốc giảm hơn 7 lần trong một thập kỷ, từ 15.000 xuống dưới 2.000.
  • Ngành nghiên cứu Trung Quốc ở Mỹ chịu tác động lớn từ việc cắt giảm ngân sách và hạn chế cấp visa nghiên cứu.
  • Thế hệ học giả có kinh nghiệm thực địa đang nghỉ hưu, tạo khoảng trống về chuyên môn sâu về Trung Quốc.
  • Sinh viên Mỹ hiện nghiên cứu Trung Quốc chủ yếu theo lăng kính cạnh tranh chiến lược, thiếu hiểu biết sâu sắc về văn hóa xã hội.
  • Nguy cơ “tách rời học thuật” gia tăng khiến mối quan hệ Mỹ-Trung có thể trở nên xa lạ hơn nếu không cải thiện quan hệ chính trị.

Đăng ký bản tin QMVN