Khái niệm không nhất quán theo thời gian trong chính sách kinh tế
Vào năm 2004, hai nhà kinh tế học Finn Kydland (Na Uy) và Edward Prescott (Mỹ) được trao giải Nobel Kinh tế nhờ công trình nghiên cứu về "không nhất quán theo thời gian" trong các quyết định kinh tế, tức là điều gì tối ưu trong hiện tại có thể không còn phù hợp khi hoàn cảnh thay đổi trong tương lai. Một trong những điểm nổi bật là chính sách mở rộng tài khóa trước bầu cử thường tỏ ra hấp dẫn nhưng về lâu dài lại gây mất uy tín chính sách, khi người dân dự đoán và phản ứng với các hành động của chính phủ.
Ví dụ điển hình xảy ra trong chính sách tiền tệ, khi ngân hàng trung ương cam kết duy trì lạm phát thấp nhưng lại bị cám dỗ mở rộng cung tiền sau khi các hợp đồng như tiền thuê nhà hay lương đã được ấn định theo mệnh giá, nhằm kích thích kinh tế tạm thời. Kết quả là kỳ vọng lạm phát tăng lên, gây ra lạm phát thực tế cao hơn mặc dù quyết định này có thể vẫn hợp lý từ góc độ ngắn hạn.
Độc lập của ngân hàng trung ương: bài học từ thế giới và Mỹ Latinh
Giải pháp được nhiều nền kinh tế trên thế giới áp dụng để khắc phục vấn đề không nhất quán này là chuyển giao chính sách tiền tệ cho ngân hàng trung ương độc lập. Từ thập niên 1990, các nước như New Zealand, Thuỵ Điển, Chile và nhiều quốc gia khác đã trao quyền vận hành cho ngân hàng trung ương với mục tiêu kiểm soát lạm phát do chính phủ hoặc quốc hội đề ra.
Kết quả là tỉ lệ lạm phát đã giảm đáng kể, duy trì mức bình quân 2%-3% mỗi năm ở nhiều nước. Tại Mỹ Latinh, các quốc gia như Peru (2%), Brazil, Chile, Colombia và Mexico (3%), Paraguay (3,5%) hay Uruguay (4,5%) cũng đã đạt được sự ổn định tiền tệ lâu dài nhờ sự độc lập này, trái ngược với tình trạng lạm phát cao kéo dài của Argentina trước đây.
Thách thức và cơ hội trong cải cách luật Ngân hàng Trung ương Argentina
Argentina đang đối mặt với hậu quả tiêu cực từ việc thiếu độc lập của Ngân hàng Trung ương nước này (BCRA), khiến việc ổn định giá cả khó khăn dù có chính sách tài khóa chặt chẽ. Khi không có sự tín nhiệm với chính sách tiền tệ, lạm phát trở nên dai dẳng bởi các doanh nghiệp không phân biệt nổi các cú sốc giá tương đối hay sự gia tăng chung của lạm phát, dẫn đến vòng xoáy tăng giá.
Chính phủ Argentina hiện đang đề xuất cải cách Luật Tổ chức của BCRA nhằm tăng cường tính độc lập. Theo phát ngôn viên chính phủ Adrian Ravier, dự thảo chỉ đặt nhiệm vụ duy nhất cho BCRA là bảo vệ giá trị tiền tệ, cấm Ngân hàng hỗ trợ tài chính cho chính phủ bằng đồng peso hay dự trữ ngoại hối, hạn chế phân phối lợi nhuận và siết chặt trách nhiệm với các lãnh đạo dùng ngân hàng để tài trợ gián tiếp cho chính phủ.
Một điểm quan trọng liên quan đến cơ chế bổ nhiệm và miễn nhiệm các thành viên Ban giám đốc, nhằm đảm bảo không một tổng thống nào có thể kiểm soát đa số trong hội đồng quản trị BCRA, tạo ra sự độc lập thực chất thay vì chỉ trên giấy tờ.
Vai trò của sự đồng thuận chính trị và các bước tiếp theo
Bất chấp những cải cách quan trọng, Argentina còn phải đối mặt với nguy cơ các luật này sẽ thay đổi sau một vài năm do thiếu sự ủng hộ chính trị rộng rãi, điều từng xảy ra với các biện pháp kinh tế khác trong quá khứ. Việc nâng cao tính độc lập của BCRA lên mức hiến pháp là giải pháp tối ưu, nhưng đây được xem là vấn đề nhạy cảm chính trị khiến ít ai muốn mở ra.
Thay vào đó, nhiều ý kiến cho rằng việc thông qua luật mới với sự đồng thuận lớn trong các phe phái, bao gồm cả phe peron không thuộc phái Kirchner, sẽ tạo nền tảng bền vững cho sự ổn định kinh tế lâu dài tại Argentina.
Chính sách tài khóa và bóng dáng "shutdown" của Hoa Kỳ
Bên cạnh cải cách ngân hàng trung ương, chính phủ Argentina cũng đang thúc đẩy một mô hình tương tự "shutdown" của Hoa Kỳ, tức là đóng cửa một phần bộ máy hành chính khi quốc hội không chấp thuận nâng giới hạn nợ công. Điều này cũng liên hệ tới khái niệm không nhất quán theo thời gian trong chính sách tài khóa mà Kydland và Prescott đã nêu.
Trong khu vực, một số nước đã áp dụng các quy tắc tài khóa nhằm giới hạn thâm hụt ngân sách, giúp tránh chi tiêu bù đắp mùa bầu cử và tích luỹ dự phòng trong thời kỳ kinh tế thuận lợi - một bước tiến quan trọng giúp ổn định nền kinh tế khu vực.
Tuy nhiên, sự thành công của các biện pháp này vẫn hạn chế hơn so với các ngân hàng trung ương độc lập và đòi hỏi sự nhất trí chính trị cao để thực thi hiệu quả.
Các cải cách về thiết chế chính sách tài chính và tiền tệ mạnh hơn sẽ góp phần tạo nền tảng cho quản trị tài chính công minh bạch và kiểm soát lạm phát thành công, song tất cả đều cần sự đồng thuận từ đa số các đảng phái chính trị Argentina để tránh những thay đổi thất thường sau này.
Những điều bổ ích rút ra từ bài viết
- Finn Kydland và Edward Prescott giải thích vấn đề không nhất quán trong chính sách kinh tế qua cơ chế dự báo của người dân.
- Ngân hàng Trung ương độc lập giúp ổn định lạm phát và tăng tính tin cậy của chính sách tiền tệ.
- Argentina đang thiếu độc lập của BCRA, dẫn đến lạm phát dai dẳng mặc dù có chính sách tài khóa mạnh.
- Việc cải cách Luật Tổ chức BCRA cần sự đồng thuận chính trị rộng, bao gồm cả các phe phái lớn để có thể bền vững.
- Các quy tắc tài khóa và mô hình "shutdown" có thể giúp hạn chế chi tiêu chính phủ quá mức, nhưng hiệu quả phụ thuộc vào sự phối hợp chính trị.
Đăng ký bản tin QMVN
Bản tin buổi sáng mỗi ngày - chỉ những bài đáng đọc, không spam.








