Khởi nguồn cảm hứng từ câu chuyện Leskov

Eduard Novikov, đạo diễn người Nga, chia sẻ lần đầu ông được nhà văn, kịch tác gia Yakut Semen Ermolaev-Sien Eker giới thiệu tác phẩm của Leskov cách đây 15-16 năm. Novikov cho biết ông đã có cảm xúc mạnh mẽ khi đọc một câu chuyện của nhà văn cổ điển lớn của Nga lấy bối cảnh đất Yakut – một vùng đất gần gũi, thân thuộc với anh. Điều này khác hẳn với các tác phẩm mô tả vùng đất xa xôi khác mà ông từng đọc.

Niềm đam mê với chủ đề đức tin và tôn giáo cũng xuất phát từ thời sinh viên của Novikov. Ông lớn lên trong thời kỳ Liên Xô, khi tín ngưỡng bị coi là không chính đáng, trong khi đến giữa thập niên 1990 sau khi nhập ngũ, ông thấy những thay đổi nhanh chóng trong nhận thức tôn giáo khiến ông có cảm giác bị sốc. Đề tài này từng được ông thể hiện trong bộ phim tốt nghiệp Đại học của mình năm 2001 tên "Bóg" ("Taҥara"), kể câu chuyện một người tưởng mình là Thượng đế tạo ra Adam và Eva từ bánh mì.

Hành trình đưa "Trên rìa thế giới" lên màn ảnh

Novikov cho biết ông và đội ngũ làm phim đã tìm kiếm kinh phí cho dự án ngay từ đầu nhưng ông cảm thấy chưa hoàn toàn sẵn sàng để đảm nhiệm chủ đề rất phức tạp này, đòi hỏi nền tảng tinh thần vững chắc. Chính vì thế, dự án được ấp ủ trong nhiều năm, nhưng luôn nằm trong tâm trí ông bởi tính chất hình ảnh và sâu sắc của câu chuyện.

Việc quay phim gặp nhiều khó khăn do diễn biến vào mùa lạnh ở vùng Tomponsky. Các vấn đề về kỹ thuật và điều kiện sinh hoạt cũng như quay cảnh bão tuyết khiến cảnh đội chó kéo xe trượt tuyết mất tích trở thành thử thách lớn. Bộ phim được tài trợ bởi Quỹ sáng kiến văn hóa của Tổng thống Nga, nhờ đó mới có thể hoàn thành.

Ý nghĩa câu chuyện và góc nhìn của đạo diễn về tôn giáo Yakut

Trong bộ phim, câu nói nổi bật của Kiriyak, một nhân vật chính, nhấn mạnh được ý nghĩa cốt lõi: "Chúa ở trong lòng tôi" - Thượng đế ở đây biểu tượng cho tình yêu thương và lòng nhân ái không phân biệt người thân hay người lạ. Hình ảnh Kiriyak gợi nhớ về những người lớn tuổi trong làng quê mà Novikov từng biết, những người mang tình thương vô điều kiện và sự hi sinh thầm lặng, khác xa sự toan tính hay ích kỷ.

Về sự hòa hợp giữa Chính thống giáo và tín ngưỡng truyền thống Yakut, Novikov nhấn mạnh đây là sự kết nối sâu sắc trong văn hóa địa phương. Tín ngưỡng Yakut có thuyết phân chia không gian thành ba tầng: thế giới trên với các thần thánh sáng sủa, trung gian thế giới con người và thế giới dưới với các thế lực ma quái. Chính thống giáo đã hiện diện suốt hơn 300 năm, góp phần phát triển giáo dục tại Yakut khi những trường học đầu tiên hoạt động gắn với nhà thờ.

Thực tế lịch sử trong tác phẩm Leskov và phim

Novikov và Ermolaev-Sien Eker đều tin rằng câu chuyện trong tác phẩm Leskov dựa trên sự kiện có thật, dù nguồn gốc nhân vật thật là ai vẫn còn tranh luận. Theo Novikov, nhiều khả năng đó là tổng giám mục Nil của Yaroslavl, người từng lãnh đạo giáo khu Irkutsk, trong đó có Yakutia.

Advertisement300 × 250

Trong khi đó, Ermolaev-Sien Eker cho rằng nhân vật có thể lấy cảm hứng từ giám mục Dionisy Khitrov, người biết tiếng Yakut và được trao nhiệm vụ dịch sách tôn giáo sang tiếng Yakut. Phim cũng tưởng nhớ tới vị thánh Inokenty Moscow - nhà truyền giáo và nhà khai sáng ở Siberia và Bắc Mỹ.

Đặc trưng nghệ thuật và sự lựa chọn diễn viên

Phim "Trên rìa thế giới" giữ nguyên văn phong và giọng điệu của Leskov, đặc biệt là lời thoại của các nhân vật thuộc giới chức tôn giáo, nhằm tái hiện chính xác bối cảnh lịch sử và tôn trọng tinh thần nguyên tác. Novikov cho biết nếu thay đổi ngôn ngữ hiện đại hơn, ý nghĩa văn bản sẽ bị mất và không còn cảm giác chân thực cho khán giả. Ông so sánh cách bảo tồn này với việc trình diễn các tác phẩm kinh điển Shakespeare ở Anh vẫn giữ nguyên tiếng gốc bất chấp cách nói hiện đại.

Diễn viên chính Kiriyak do Sergey Peregudov thủ vai, một diễn viên thuộc Nhà hát Leningrad, được tuyển chọn cẩn thận trong quá trình casting. Peregudov phù hợp về ngoại hình và giọng nói để thể hiện vai giám mục đầy tâm linh đi xuyên suốt những thử thách đông bắc lạnh giá. Mặc dù phim không thuộc thể loại "road movie", nhưng hành trình của các nhà truyền giáo được khắc họa qua ngôn ngữ điện ảnh mang tính châm biếm nhẹ nhàng, gần với phong cách nghệ thuật đặc trưng của điện ảnh Yakut, được so sánh với điện ảnh Iran và Mexico về sự độc đáo và chất lượng phim.

Điện ảnh Yakut và những thách thức tài chính

Novikov khẳng định điện ảnh Yakut đang phát triển mạnh mẽ với sự tham gia của nhiều đạo diễn trẻ thử sức tạo các tác phẩm thương mại, tích cực tiếp cận thị trường Nga và thế giới. Khán giả Yakut cũng rất ủng hộ và thể hiện sự yêu mến bằng cách xem phim tại các rạp chiếu trong khu vực, giúp phần lớn các bộ phim đều thu hồi vốn ở trong nước.

Tuy nhiên, yếu tố tài chính là trở ngại lớn trong việc quảng bá phim ra toàn Nga, khi chi phí phát hành thường không được tính vào ngân sách sản xuất, dẫn đến phim Yakut ít có cơ hội được phát hành rộng rãi. Việc hạn chế kinh phí cũng hạn chế khả năng mở rộng địa điểm quay phim đến những vùng xa xôi của tỉnh, nên hầu hết các bộ phim chỉ được ghi hình quanh trung tâm Yakutsk và vùng lân cận.

Tầm quan trọng và sức hút của chủ đề miền Bắc trong điện ảnh Nga

Novikov cho biết chủ đề miền Bắc luôn hấp dẫn đối với những người ham khám phá và người muốn đầu tiên đặt chân đến vùng đất mới. Ông tự hào về quê hương và mong muốn truyền tải vẻ đẹp cũng như sự mâu thuẫn của miền Bắc qua tác phẩm. Theo ông, miền Bắc luôn là nguồn cảm hứng lớn trong văn hóa và điện ảnh Nga, và mọi người dân Nga nên biết rõ hơn về đất nước mình, không chỉ tập trung ở những thành phố lớn như Moscow hay Saint Petersburg mà còn cả những vùng quê và khu vực phía Bắc rộng lớn.

Những điều bổ ích rút ra từ bài viết

  • Eduard Novikov được nhà văn Yakut Semen Ermolaev-Sien Eker giới thiệu tác phẩm Leskov về Yakutia cách đây 15 năm.
  • Phim "Trên rìa thế giới" khai thác chủ đề đức tin, tình yêu thương và giao thoa văn hóa tại Yakutia.
  • Đạo diễn giữ nguyên lời thoại và bối cảnh lịch sử để bảo toàn tinh thần nguyên tác Leskov.
  • Điện ảnh Yakut phát triển mạnh nhờ khán giả địa phương, song vẫn thiếu kinh phí quảng bá rộng khắp nước Nga.
  • Chủ đề Bắc cực thu hút nhà làm phim Nga vì tính chất đa dạng và giàu văn hóa đặc trưng của vùng đất này.

Đăng ký bản tin QMVN