Vị trí địa lý và thách thức phụ thuộc eo biển Hormuz
Liên hiệp Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất (UAE) đối mặt với một tình thế khó khăn do vị trí địa lý của mình: chính phủ nước này muốn giảm phụ thuộc vào eo biển Hormuz xuống gần như bằng không, dù các cảng chính thúc đẩy nền kinh tế UAE lại nằm chính trong khu vực này. Hai cảng Jebel Ali và Khalifa kali là đầu mối chính xử lý phần lớn khối thương mại phi dầu mỏ trị giá 1.000 tỷ USD mỗi năm của UAE, trong đó phần lớn hàng hóa lưu thông đi và đến châu Á. Hai cảng này còn tạo thành mắt xích quan trọng nhất trong hành lang logistics nối từ Singapore đến châu Âu, vị thế khó có thể sao chép nhanh chóng.
Tuy nhiên, do cuộc xung đột kéo dài giữa Mỹ và Iran tại khu vực khiến tình hình trở nên bất ổn, các nhà xuất khẩu từ châu Á ngày càng tìm kiếm các giải pháp thay thế an toàn hơn, đẩy các cảng Oman như Duqm, Salalah và Sohar trở thành lựa chọn thay thế thu hút nhiều đường vận tải, nhà đầu tư, và các dự án khu tự do trị giá hàng tỷ USD.
Đầu tư vào cảng bờ Đông và kế hoạch giảm phụ thuộc Hormuz
UAE có các cảng dọc theo vịnh Oman như Khor Fakkan, Fujairah và Dibba, với kế hoạch đầu tư mạnh mẽ được Bộ trưởng Thương mại Ngoại giao Thani Al Zeyoudi công bố nhằm mở rộng năng lực hạ tầng tại đây, kể cả xây dựng một cảng mới trên bờ biển phía Đông. Bộ trưởng khẳng định mục tiêu tiến tới giảm phụ thuộc vào Hormuz là bất chấp việc eo biển có mở cửa hay không, coi đó như một biện pháp bảo hiểm cho tương lai.
Tuy nhiên, để các cảng phía Đông thực sự chia sẻ tải trọng thương mại đáng kể, công suất cần tăng mạnh. Năm ngoái, cảng Khor Fakkan - bận rộn nhất thuộc khu vực này mới xử lý 2,5 triệu TEU (đơn vị container chuẩn 20 feet), trong khi Jebel Ali đạt 15,5 triệu TEU và Khalifa 6,6 triệu TEU. Dù năng lực Khor Fakkan dự kiến được nâng từ 3,5 triệu lên 5 triệu TEU, con số vẫn còn nhỏ so với năng lực 19 triệu TEU của Jebel Ali và 10,5 triệu TEU của Khalifa.
Ở Oman, cảng Salalah hiện là điểm nhấn với 5,5 triệu TEU, trong khi phía Saudi Arabia, cảng Jeddah - trung tâm thay thế Hormuz lớn nhất trong khu vực - xử lý 8,3 triệu TEU năm ngoái.
Quan điểm chuyên gia và cấu trúc kinh tế cảng biển của UAE
Chuyên gia Robert Mogielnicki thuộc Viện Các quốc gia Vùng Vịnh Arab (Arab Gulf States Institute) tại Washington cho rằng UAE xem giảm phụ thuộc Hormuz là một lựa chọn mong muốn chứ không phải mục tiêu tuyệt đối. Việc đa dạng hóa có thể tăng cường sức bền cho chuỗi cung ứng, nhưng sau xung đột các cảng cũng sẽ đối mặt sự phân chia thắng bại dựa trên giá cả và rủi ro được đánh giá từ phía các nhà vận chuyển.
Hạ tầng cảng chỉ là một phần câu chuyện. Vùng kinh tế tự do quanh cảng Jebel Ali đã thu hút khoảng 40% tổng số đầu tư nước ngoài tại UAE, tạo nên một hệ sinh thái thương mại không thể dễ dàng thay thế. Công ty điều hành cảng Jebel Ali, DP World, do chính quyền Dubai kiểm soát, tập trung xây dựng mạng lưới logistics đa dạng và tích hợp nhằm duy trì vai trò trung tâm lâu dài dù có hỗn loạn tạm thời tại Hormuz.
Phát ngôn viên DP World nhấn mạnh rằng khách hàng ưu tiên sự bền vững trong chuỗi cung ứng nhưng sẽ không từ bỏ hoàn toàn các trung tâm đã có. Jebel Ali không chỉ là điểm trung chuyển mà còn vận hành cùng mạng lưới logistics, sản xuất và kho bãi tạo giá trị lớn, không dễ sao chép nhanh ở nơi khác. Các lựa chọn khác như Jeddah hay Khor Fakkan chỉ bổ trợ, không thay thế được vị trí của Jebel Ali.
Xu hướng đổi thay trong thương mại và triển vọng tương lai
Gulftainer, công ty quản lý cảng Khor Fakkan, cũng nhận định thương mại toàn cầu đang thay đổi căn bản. CEO Farid Belbouab cho biết khách hàng hiện không chỉ muốn dịch vụ logistics đơn lẻ mà đòi hỏi giải pháp chuỗi cung ứng toàn diện, thông minh và bền bỉ, dự kiến sẽ ảnh hưởng lớn đến cách vận hành các cảng trong khu vực.
Tuy nhiên, tương lai thương mại UAE trong vai trò cửa ngõ châu Á đến châu Âu có thể phụ thuộc nhiều hơn vào kết quả ngoại giao ở Hormuz hơn là các khoản chi đầu tư. Một giải pháp hòa bình bền vững tại eo biển sẽ đem lại sự yên tâm lớn nhất cho UAE, song chính sách nước này cũng chuẩn bị nhiều phương án dự phòng trong trường hợp bất ổn tiếp diễn.
"Một thỏa thuận thương lượng đảm bảo sự ổn định lâu dài tại Hormuz sẽ là sự cứu trợ lớn cho UAE," ông Mogielnicki nhận xét, đồng thời nhấn mạnh rằng các nhà hoạch định UAE không chờ đợi mà đã chuẩn bị các kế hoạch B, C, D để đối phó với mọi tình huống.
Những điều bổ ích rút ra từ bài viết
- UAE đặt mục tiêu giảm phụ thuộc eo biển Hormuz trong thương mại quốc tế.
- Các cảng Jebel Ali và Khalifa giữ vai trò trung tâm trong nguồn hàng phi dầu mỏ trị giá 1.000 tỷ USD của UAE.
- Các cảng Oman như Duqm, Salalah và Sohar hưởng lợi nhờ an ninh hơn tại Hormuz.
- Năng lực các cảng bờ Đông UAE còn kém xa các cảng chính tại Hormuz.
- Công ty DP World khẳng định vai trò không thể thay thế của Jebel Ali trong chuỗi logistics khu vực.
Đăng ký bản tin QMVN
Bản tin buổi sáng mỗi ngày - chỉ những bài đáng đọc, không spam.













