Thiếu luật sư chuyên môn khiến người dân phải tự mình tranh tụng

Tại một phiên tòa xã hội ở Frankfurt, bà Seiffert người lần đầu xuất hiện tại tòa, phải tự mình tranh tụng sau khi cơ quan xã hội từ chối hỗ trợ tài chính bổ sung cho khoản chi phí tăng thêm. Bà nhận được thông báo từ chủ nhà yêu cầu thanh toán số tiền chênh lệch 140 euro, tuy nhiên bà bất ngờ khi phiên xử không liên quan đến vấn đề đỗ xe như bà nghĩ. Điều này phản ánh tình trạng phổ biến ở Đức, khi nhiều người không có điều kiện hoặc không tìm được luật sư đại diện nên phải tự họ đứng ra bảo vệ quyền lợi của mình trước tòa.

Hiện tại, số lượng luật sư chuyên về luật xã hội đã giảm mạnh trong vài năm qua, từ 1.838 năm 2020 xuống còn 1.551 đầu năm 2026, số liệu của Bundesrechtsanwaltskammer cho thấy. Bộ Tòa án Xã hội Liên bang Đức (Bundessozialgericht) cũng bày tỏ sự lo lắng về tình trạng này, cảnh báo rằng ngày càng nhiều vụ kiện không có luật sư đại diện, nhiều người phải nộp đơn xin trợ giúp chi phí luật sư vì không tìm được sự hỗ trợ chuyên môn cần thiết.

Nguyên nhân và tác động của sự thiếu hụt luật sư xã hội

Bà Sonja Hein-Schnieder là một luật sư xã hội ở Munich, cho biết các đồng nghiệp trong lĩnh vực này đang phải đối mặt với áp lực lớn do khối lượng công việc gia tăng cùng với chế độ thù lao thấp. Luật xã hội thường rất phức tạp, liên tục thay đổi do các điều chỉnh của chính sách an sinh xã hội như trợ cấp thất nghiệp, bảo hiểm y tế, trợ cấp bệnh tật, và các chính sách liên quan đến Long Covid, giúp cho luật sư phải cập nhật thường xuyên nhưng thu nhập lại không tương xứng với công sức bỏ ra.

Advertisement300 × 250

Qua một trường hợp thực tế, một khách hàng già mắc Long Covid đang chuẩn bị hồ sơ xin trợ cấp lương hưu do suy giảm khả năng lao động nhưng quá trình thụ lý hồ sơ kéo dài, chi phí thanh toán theo quy định rất thấp (khoảng 391 euro) không đủ để bù đắp chi phí thực tế cho luật sư. Điều này khiến nhiều luật sư ngại nhận vụ việc liên quan đến đối tượng nghèo khó, từ đó người dân khó tiếp cận sự hỗ trợ pháp lý cần thiết.

Hệ quả tại tòa án và sự gia tăng hồ sơ do trí tuệ nhân tạo hỗ trợ

Với việc thiếu luật sư chuyên môn, nhiều người dân tìm đến cách tự soạn hồ sơ để trình bày tại các phiên tòa. Ông Jens Blüggel, Chủ tịch Tòa án Xã hội vùng Nordrhein-Westfalen, cho biết lượng hồ sơ khẩn cấp tăng 162% trong quý 1 năm 2026 so với cùng kỳ năm trước, phần lớn là hồ sơ tự soạn, nhiều trong đó được hỗ trợ bởi trí tuệ nhân tạo (AI) với nội dung chung chung, lặp lại và không rõ ràng.

Các hồ sơ do AI tạo ra thường chứa hàng loạt yêu cầu không cần thiết hoặc mâu thuẫn, khiến tòa án phải mất nhiều thời gian phân tích để xác định vấn đề thực sự của người đệ đơn. Mặc dù AI được sử dụng như một công cụ tư vấn xã hội, nhưng không thể thay thế sự tư vấn chuyên nghiệp của luật sư, nhất là trong các vụ tranh chấp pháp lý phức tạp. Điều này làm gia tăng gánh nặng cho hệ thống tư pháp xã hội nước Đức trong bối cảnh thiếu hụt luật sư lành nghề.

Cố gắng, giải pháp và thách thức phía trước

Bà Beatrice Heinemann, thẩm phán tại Tòa án Xã hội Frankfurt, nhận định những người tự đại diện cần sự hỗ trợ nhiều hơn trong việc giải thích các khái niệm pháp lý, điều này khiến cho quá trình xét xử kéo dài. Tuy nhiên, bà không thấy việc vắng mặt luật sư làm giảm cơ hội thành công, bởi các yêu cầu khiếu nại thường đơn giản và được tòa chấp nhận thẩm định dù không có luật sư tham gia.

Dù vậy, các chuyên gia đều đồng thuận việc thiếu luật sư xã hội là một bất cập lớn, gây khó khăn cho công lý và quyền lợi người dân. Nguyên nhân sâu xa không chỉ do mức thù lao thấp mà còn do chương trình đào tạo chưa tập trung vào luật xã hội. Một số ý kiến ủng hộ phát triển hệ thống AI chuyên biệt cho luật xã hội để hỗ trợ người dân, nhưng cần đảm bảo đó chỉ là công cụ hỗ trợ, không thay thế luật sư.

Phiên tòa của bà Seiffert kết thúc nhanh chóng với việc xác nhận không có vụ việc liên quan đến chỗ đỗ xe. Các bên đồng thuận rằng số tiền thành phố chuyển cho chủ nhà đã thanh toán khoản nợ. Vụ việc này cũng như tình trạng chung tại Đức phản ánh nhiều thách thức trong tiếp cận pháp lý của người dân, đặc biệt khi hệ thống luật sư chuyên ngành khan hiếm và sự gia tăng đơn kiện tự soạn trong bối cảnh dùng AI.

Những điều bổ ích rút ra từ bài viết

  • Số lượng luật sư chuyên về luật xã hội tại Đức giảm liên tục gây khó khăn cho những người cần tư pháp hỗ trợ.
  • Nguyên nhân chủ yếu là do luật xã hội phức tạp, thay đổi nhanh và mức thù lao thấp so với công sức bỏ ra.
  • Người dân ngày càng tự soạn đơn kiện, nhiều đơn sử dụng trí tuệ nhân tạo nhưng nội dung không chuyên nghiệp, gây áp lực cho tòa án.
  • Việc thiếu luật sư làm mất sự cân bằng khi tranh tụng, khó khăn khi người không có kiến thức pháp lý tham gia các vụ kiện phức tạp.
  • Cần có chính sách cải thiện đào tạo và thù lao cho luật sư xã hội cùng việc phát triển công nghệ AI phù hợp hỗ trợ pháp lý.

Đăng ký bản tin QMVN