Đa chiều ý nghĩa của trống Parai trong văn hóa Tamil

Parai là một loại trống truyền thống nổi tiếng gắn với cộng đồng Scheduled Caste Paraiyar ở Ấn Độ, một nhóm xã hội từng bị đẩy ra ngoài lề và chịu nhiều áp bức. Trong lịch sử, Parai không chỉ là nhạc cụ mà còn trở thành biểu tượng của phong trào đấu tranh vì công bằng xã hội. Tuy nhiên, hình ảnh của Parai cũng thường bị giới hạn trong khuôn khổ định kiến, khi nó được biết đến chủ yếu là âm thanh của cái chết, được sử dụng trong đám tang và những nghi thức liên quan. Đây là một sự hiểu lầm, bởi với âm nhạc, sự giao tiếp mới là cốt lõi, và Parai chính là phương tiện truyền đạt ý nghĩa đó trong nhiều tình huống khác nhau.

Theo Tholkaapiyam – tác phẩm ngữ pháp Tamil cổ xưa nhất còn tồn tại, vùng đất Tamil được chia thành năm loại địa hình khác nhau, gọi là Ainthinai, mỗi nơi có đặc trưng riêng cả về nghề nghiệp, tâm lý, lẫn tín ngưỡng. Tượng trưng cho những đặc thù ấy, trống Parai cũng được phân loại thành những loại khác nhau dựa trên kích thước, cách chơi và mục đích sử dụng, phù hợp lần lượt với từng vùng đồi núi, sa mạc, rừng rậm, đồng bằng hay bờ biển.

Vai trò giao tiếp đa dạng của Parai qua các giai đoạn và nghi lễ

Nghệ sĩ Velu Aasan, người được trao tặng giải thưởng Padma Shri năm 2025 vì đóng góp to lớn trong lĩnh vực nghệ thuật Parai, nhấn mạnh trống không chỉ là nhạc cụ mà còn là một hệ thống thông tin truyền thống. Ông giải thích Parai có các loại tiếng đặc biệt phục vụ cho từng mục đích, ví dụ như Thondagaparai dành cho vùng đồi Kurinji, hay Manaparai dành cho vùng đồng bằng Marudham, có thể dùng trong các dịp cưới hỏi, lễ hội chứ không chỉ là trong tang lễ như thường thấy.

Advertisement300 × 250

Các loại trống Parai đa dạng gồm có Ariparai sử dụng trong lễ thu hoạch, Porparai dùng trong thời chiến, Thadaariparai để thông báo chung, còn Salliparai dùng trong lễ rước chùa hay các thông báo của hoàng gia. Những chiếc trống Parai cũng có kích thước khác nhau, từ Perumparai - trống lớn dành cho sự kiện trang trọng, đến Siruparai - trống nhỏ cầm tay dùng để hát những bài ca sớm tinh mơ dâng lên với thần thánh hoặc vua chúa.

Văn hóa, nhạc lý và sự đa dạng trong cách chơi Parai

Đặc sắc hơn cả, nghệ nhân Velu giới thiệu năm loại nhịp cơ bản của trống Parai, tạo nên nhiều giai điệu khác biệt tùy hoàn cảnh. Hai cây dùi đánh trống, sundu kuchi (cầm tay trái) và adi kuchi (cầm tay phải), phát ra các âm thanh như ‘tha’, ‘ku’, ‘thi’, ‘ka’ và khi kết hợp đồng thời tạo nên âm ‘theem’. Sự biến hóa từ các nhịp này tạo thành bản sắc đặc trưng trong từng bài hát, từng nghi lễ riêng. Dùi trống cũng được chế tạo đặc biệt phù hợp với kích cỡ tay của người chơi.

Ông còn so sánh Parai với thần linh bởi sự tồn tại đa dạng và bất tận của nó. Parai có thể được sử dụng ở bất cứ đâu, bất cứ lúc nào và phục vụ cho nhiều mục đích, không phân biệt tôn giáo hay đẳng cấp xã hội. Giống như thần linh với nhiều tên gọi nhưng được thờ phụng bởi mọi cộng đồng, trống Parai cũng nên là nét văn hóa chung của toàn xã hội.

Parai vượt lên trên định kiến để kết nối văn hóa và xã hội

Parai không chỉ là nhạc cụ biểu tượng cho quá trình đấu tranh của cộng đồng Scheduled Caste từ sự bên lề đến trung tâm xã hội, mà còn là minh chứng cho sức mạnh của âm nhạc trong việc duy trì truyền thống và bản sắc văn hóa. Lịch sử lớn đã lãng quên khía cạnh này: Parai là một ngôn ngữ, một hình thức giao tiếp và biểu đạt sâu sắc về nguồn cội và cộng đồng.

Việc chỉ nhìn Parai như một biểu tượng của sự phản kháng hoặc tiếng trống tang lễ chỉ là một phần nhỏ trong toàn bộ bức tranh. Ngày Âm nhạc Thế giới vừa qua là dịp thích hợp để lắng nghe lại trọn vẹn câu chuyện đằng sau nhạc cụ này, để đánh thức sự trân trọng, tôn vinh giá trị văn hóa đa dạng mà nó mang lại.

Những điều bổ ích rút ra từ bài viết

  • Parai là nhạc cụ truyền thống liên quan đến cộng đồng Scheduled Caste Paraiyar tại Ấn Độ.
  • Theo Tholkaapiyam, trống Parai được phân loại dựa vào địa hình và mục đích sử dụng cụ thể.
  • Nghệ sĩ Velu Aasan nhận giải Padma Shri năm 2025 nhấn mạnh Parai không chỉ là trống mà còn là phương tiện giao tiếp.
  • Trống Parai có năm loại nhịp cơ bản tạo nên nhiều âm điệu phù hợp từng hoàn cảnh khác nhau.
  • Parai được xem như biểu tượng văn hóa không phân biệt đẳng cấp hay tôn giáo, thể hiện sự hòa hợp ở xã hội Tamil.

Đăng ký bản tin QMVN