Từ lời kêu gọi doanh nghiệp đến bài toán cạnh tranh
Lời kêu gọi đặc biệt ở chỗ nó không đến riêng từ các nhà sản xuất xe tải. Liên minh có cả bên sử dụng phương tiện, nhà sản xuất pin, công ty điện lực và doanh nghiệp xây dựng hạ tầng sạc. Một chiếc xe tải điện chỉ có ý nghĩa thương mại khi tất cả các mắt xích cùng hoạt động: xe được cung ứng, tuyến đường có chỗ sạc, điện được cấp đúng lúc và khách hàng chấp nhận chi phí vận chuyển.
Traton đại diện cho sức ép phải đầu tư công nghệ và dây chuyền sản xuất, trong khi Amazon có lợi ích từ việc giảm phát thải đội xe hậu cần. Milence lại nhìn vấn đề từ nơi xe dừng để sạc. Sự hiện diện của các nhóm này phản ánh câu hỏi không thể giải bằng việc trợ giá riêng chiếc xe: ai sẽ tài trợ và phối hợp cả hệ thống vận tải mới?
Theo phân tích được Reuters dẫn lại từ WSP Research, chuyển đổi nhanh có thể mang lại thêm khoảng 9 tỷ euro giá trị kinh tế hằng năm cho EU năm 2035. Riêng giá trị gia tăng của hoạt động sản xuất xe tải điện trong EU có thể cao hơn 24%, tương ứng khoảng 2,5 tỷ euro, so với phương án chuyển đổi chậm. Những con số ấy phụ thuộc vào giả định về tốc độ đầu tư, mức nội địa hóa và nhu cầu, nên không thể coi là kết quả chắc chắn.
Chi phí vận hành và trạm sạc: hai nút thắt liên quan
Với doanh nghiệp vận tải, quyết định mua xe thường được tính bằng tổng chi phí sở hữu, chứ không chỉ giá niêm yết. Giá mua ban đầu, chi phí vay, hóa đơn điện hoặc dầu, bảo trì, thời gian xe phải dừng và giá trị bán lại đều ảnh hưởng đến phép tính.
Xe điện có thể có lợi thế khi chạy đều đặn trên tuyến phù hợp và sạc với giá hợp lý; nhưng lợi thế ấy giảm đi nếu phải chờ đấu nối điện hoặc dùng hạ tầng ít thuận tiện.
Vì vậy, liên minh đề nghị thu hẹp khoảng cách tổng chi phí sở hữu giữa xe tải điện và diesel. Chính sách có thể liên quan đến tín dụng, thuế, giá điện, phí đường bộ hay các cơ chế hỗ trợ có thời hạn. Tuy nhiên, lựa chọn cụ thể phải được thiết kế minh bạch để tránh biến hỗ trợ công thành khoản lợi ích chỉ dành cho một số hãng hoặc chuyển chi phí quá lớn sang người tiêu dùng.
Vấn đề hạ tầng cũng có hai tầng: mạng sạc công suất cao dọc các hành lang vận tải, và năng lực điện lưới tại kho bãi, bến trung chuyển. Một trạm sạc công suất lớn đòi hỏi quy hoạch, thiết bị và thủ tục đấu nối từ sớm. Nếu xe giao trước khi trạm sạc sẵn sàng, đơn vị vận tải vẫn phải dựa vào diesel; nếu trạm xây trước nhưng xe ít sử dụng, nhà đầu tư hạ tầng chịu rủi ro doanh thu.
Năm 2027 sẽ thử độ nhất quán của chính sách
EU đã thông qua các tiêu chuẩn CO₂ mới cho xe hạng nặng, trong đó đặt mục tiêu giảm phát thải bình quân của xe mới ở các nhóm được điều chỉnh 45% từ năm 2030, 65% từ 2035 và 90% từ 2040 so với mốc 2019. Đây là mục tiêu đối với lượng phát thải bình quân của các nhóm xe thuộc phạm vi quy định, không có nghĩa mọi xe tải đang lưu thông buộc phải chuyển sang điện vào những năm đó.
Tháng 3/2026, Hội đồng EU thông qua điều chỉnh có mục tiêu, tạo linh hoạt tạm thời cho nhà sản xuất trong cách đáp ứng mục tiêu năm 2030 nhưng không thay đổi các đích giảm phát thải dài hạn. Chính cơ chế vừa giữ tham vọng vừa thừa nhận khó khăn thực tế ấy khiến cuộc rà soát năm 2027 trở thành phép thử: EU có thể cải thiện điều kiện triển khai mà vẫn bảo đảm doanh nghiệp tin tưởng vào định hướng lâu dài hay không?
Một số bên ủng hộ tăng tốc vì muốn bảo vệ việc làm công nghiệp và giảm phụ thuộc vào chuỗi cung ứng nước ngoài; số khác lo về giá thành, khả năng cạnh tranh của các hãng vận tải nhỏ và sự thiếu đồng đều của hạ tầng giữa các quốc gia. Tranh luận đáng giá nhất không phải chọn giữa khí hậu và kinh tế, mà là thiết kế nhịp chuyển đổi không để doanh nghiệp, người lao động và khách hàng phải gánh rủi ro một cách bất cân xứng.

















