Hạ viện Nigeria rút dự thảo cảnh sát tiểu bang, ưu tiên phiên bản do Tổng thống Tinubu trình

Ngày khai mạc Tuần lễ Quốc hội 2026 tại Abuja, Chủ tịch Hạ viện Nigeria Tajudeen Abbas đã công bố quyết định rút lại dự thảo luật cảnh sát tiểu bang do Hạ viện trước đó thông qua, để thay thế bằng phiên bản do Tổng thống Bola Tinubu chuyển đến. Ông nhận định dự thảo của Chính phủ có tính toàn diện và chặt chẽ hơn so với dự thảo Hạ viện đã thông qua trước đó.

Quyết định này khiến cho kế hoạch hòa hợp hai phiên bản giữa Hạ viện và Thượng viện về dự thảo trước đó bị dừng lại. Thay vào đó, các nhà lập pháp sẽ bắt đầu làm việc với phiên bản do Tổng thống trình bày, mở ra hướng đi mới cho quá trình sửa đổi Hiến pháp liên quan đến việc thành lập cảnh sát tiểu bang - một trong những cải cách an ninh trọng yếu nhất tại Nigeria.

Chủ tịch Tajudeen Abbas lý giải rằng phiên bản do Chính phủ đề xuất thừa hưởng thêm các biện pháp bảo vệ do ủy ban đặc biệt khởi xướng bởi Tổng thống và do cựu Chủ tịch Hạ viện Femi Gbajabiamila chủ trì phát triển. Ủy ban này đã hoàn thiện các điều khoản nhằm đảm bảo sự minh bạch, trách nhiệm và quyền con người được tôn trọng trong việc thành lập lực lượng cảnh sát tại các bang.

Ông khẳng định việc thành lập cảnh sát tiểu bang là cần thiết khi một quốc gia lớn như Nigeria không thể chỉ dựa vào một lực lượng cảnh sát trung ương tại Abuja để đảm bảo an ninh mọi lúc, mọi nơi. Tuy nhiên, luật lệ sẽ yêu cầu các bang phải đáp ứng những tiêu chuẩn và điều kiện nghiêm ngặt trước khi được phép thành lập lực lượng cảnh sát riêng.

Dù có những lo ngại về việc dự thảo luật được thúc đẩy nhanh chóng mà không có sự tham gia đầy đủ của công chúng, Chủ tịch Hạ viện Tajudeen Abbas đã trấn an người dân rằng dự thảo này sẽ được xem xét công khai và chi tiết qua các phiên điều trần trước khi trở thành luật. Ông nhấn mạnh rằng không có gì bị che giấu và toàn bộ quá trình đều công khai để lấy ý kiến đóng góp của mọi tầng lớp.

Ông cũng cam kết rằng luật sẽ có các cơ chế giám sát chặt chẽ, bảo vệ các quyền cơ bản của công dân và ngăn ngừa việc lực lượng cảnh sát tiểu bang bị các thống đốc sử dụng nhằm phục vụ mục đích cá nhân hay chính trị. "Chúng tôi hiểu rõ hậu quả của việc trao quyền mà không có sự kiểm soát, và sẽ không để sai lầm cũ lặp lại," ông nói thêm.

Tổng thống Bola Tinubu chính thức gửi dự thảo Luật Sửa đổi Hiến pháp về Cảnh sát Tiểu bang năm 2026 đến Hạ viện ngày 15/6, yêu cầu tiến hành xem xét khẩn cấp như một phần trong chiến lược cải tổ hệ thống an ninh quốc gia của chính phủ. Ông Tinubu cho biết luật này sẽ tạo cơ sở pháp lý để thành lập lực lượng cảnh sát tiểu bang, góp phần hỗ trợ và bổ sung cho lực lượng cảnh sát liên bang trong công tác chống lại các thách thức an ninh ngày càng gia tăng tại Nigeria.

Luật mới nhằm giải quyết tình trạng lực lượng cảnh sát trung ương Nigeria ngày càng quá tải với nhiệm vụ đảm bảo an ninh trên toàn quốc. Nhiều bang trước đây đã thành lập các lực lượng an ninh khu vực riêng như Western Nigeria Security Network (Amotekun), Ebube Agu, cùng các lực lượng dân quân khác nhằm hỗ trợ, bổ sung cho cảnh sát liên bang.

Trước sự can thiệp của Tổng thống, cả Hạ viện và Thượng viện đều đã phát triển các dự thảo sửa đổi hiến pháp riêng nhằm thành lập cảnh sát tiểu bang. Trong đó, dự thảo của Hạ viện đề xuất công nhận cảnh sát tiểu bang trong hiến pháp, đồng thời duy trì lực lượng cảnh sát liên bang là cơ quan chính của việc quản lý an ninh toàn quốc.

Dự thảo này quy định các bang được phép thành lập lực lượng cảnh sát, thành lập ủy ban dịch vụ cảnh sát bang có trách nhiệm tuyển dụng, kỷ luật và thăng tiến trong lực lượng. Đồng thời, dự thảo phân định rõ vai trò và trách nhiệm của lực lượng cảnh sát liên bang và cảnh sát tiểu bang, cũng như cơ chế phối hợp hoạt động để tránh xung đột và tăng cường chia sẻ thông tin tình báo.

Phiên bản của Thượng viện cũng ủng hộ việc thành lập cảnh sát tiểu bang, đồng thời bổ sung những điều khoản bảo vệ nhằm ngăn chặn các hành vi lạm quyền hoặc sử dụng sai mục đích. Ngoài ra, Thượng viện đề xuất giới hạn việc triển khai nhân viên cảnh sát tiểu bang ra ngoài khu vực tài phán, tăng cường giám sát, quản lý tài chính, tuyển dụng và kỷ luật trong lực lượng.

Phiên bản của Chính phủ dự kiến sẽ tổng hợp các đề xuất này và bổ sung thêm các biện pháp bảo vệ được đề xuất bởi ủy ban chủ trì bởi cựu Chủ tịch Hạ viện Femi Gbajabiamila, nhằm tạo nền tảng pháp lý kiên cố cho mô hình cảnh sát phân quyền tại Nigeria.

Kể từ khi Nigeria trở lại dân chủ năm 1999, hệ thống cảnh sát quốc gia của nước này do Bộ Công an liên bang điều hành, quản lý tập trung. Tuy nhiên, các sự kiện về bạo lực, khủng bố, bắt cóc, và các xung đột sắc tộc đã làm nổi bật những hạn chế của hệ thống cảnh sát tập trung này.

Nhiều chuyên gia và các tổ chức xã hội dân sự đã kêu gọi cải cách mô hình cảnh sát để nâng cao hiệu quả phản ứng, tăng cường sự sở hữu cộng đồng, và cải thiện thu thập tình báo an ninh. Những đề xuất này ngày càng được chú ý khi các lực lượng an ninh khu vực như Amotekun và Ebube Agu xuất hiện để hỗ trợ cảnh sát liên bang.

Tuy nhiên, vẫn tồn tại lo ngại về nguy cơ lạm dụng quyền lực của các thống đốc bang nếu cảnh sát tiểu bang không được kiểm soát chặt chẽ, có thể gây áp lực chính trị và hạn chế các quyền tự do dân sự.

Theo Luật Hiến pháp Nigeria năm 1999, bất cứ sửa đổi nào liên quan đến lập cảnh sát tiểu bang cần được ít nhất hai phần ba đại biểu cả hai viện Quốc hội thông qua, sau đó được tối thiểu 24 trong 36 nghị viện các bang đồng ý để trở thành luật. Với việc Hạ viện đồng thuận với phiên bản của Chính phủ, dự án luật này đã có bước tiến quan trọng, chuẩn bị cho quá trình tham vấn công khai và lấy ý kiến rộng rãi của người dân và các đối tượng liên quan.

Tuần lễ Quốc hội 2026 tại Abuja sẽ là dịp để các bên liên quan cùng trao đổi, góp ý, giúp hoàn thiện dự thảo trước khi nó tiến tới trở thành một trong những cải cách mang tính đột phá và có ảnh hưởng lớn nhất đối với kiến trúc an ninh nội địa của Nigeria trong hơn 20 năm qua.