Dòng hải lưu Đại Tây Dương có thể làm thời tiết Anh Quốc trở nên khắc nghiệt hơn sau đợt nắng nóng kỷ lục

Giới thiệu về thiết bị khảo sát và tầm quan trọng của AMOC

Ở vùng biển động quanh Greenland, một robot thăm dò nổi màu vàng, gọi là Argo float, lặng lẽ lặn xuống dưới mặt nước. Kích thước của nó tương đương một người, vỏ kim loại chắc chắn chứa nhiều cảm biến đo nhiệt độ, độ mặn và áp suất nước.

Những robot này là một phần trong mạng lưới toàn cầu nhằm giải mã cách các dòng hải lưu dưới đại dương tác động đến khí hậu Trái Đất.

Không người vận hành, chúng trôi theo dòng nước, ghi lại dữ liệu liên tục rồi truyền tải về qua vệ tinh. Một trong những nội dung quan trọng nhất mà các thiết bị này đang theo dõi là sự thay đổi trong dòng vận chuyển nhiệt Đại Tây Dương, gọi tắt là AMOC – một hệ thống dòng chảy khổng lồ dẫn nước ấm về phía Bắc về phía vùng biển Bắc Cực và đưa nước lạnh trở về phía Nam qua đại dương sâu.

Áp lực lên AMOC và nguy cơ đối với khí hậu Anh Quốc

Hầu hết giới khoa học đồng thuận rằng AMOC đang chịu áp lực và suy yếu do nhiệt độ toàn cầu tăng cao. Chính phủ Anh cũng xác định AMOC là yếu tố quan trọng trong hệ thống khí hậu Trái Đất và có ảnh hưởng đến các rủi ro khí hậu lâu dài đối với nước này.

Dòng hải lưu này giúp di chuyển lượng nhiệt khổng lồ tương đương 50 lần năng lượng mà con người dùng mỗi năm, đóng vai trò trung tâm trong khớp nối nhiệt giữa vùng nhiệt đới và vùng cực. Với vị trí địa lý của mình, Anh Quốc chịu sự ảnh hưởng trực tiếp từ dòng hải lưu này, bởi nhiệt lượng từ Đại Tây Dương hồi sinh khí quyển trên khu vực, điều khiển các áp suất, gió và bão.

Điều thú vị là dù nhiệt độ toàn cầu tăng, sự thay đổi trong AMOC có thể khiến Anh phải trải qua những mùa đông lạnh hơn và thời tiết trở nên bất thường hơn, với những biến động cực đoan hơn.

Dấu hiệu suy yếu và cảnh báo từ lịch sử

Hiện tượng một vùng nước lạnh bất thường gần Greenland, gọi là "vết lạnh", cùng với sự thay đổi độ mặn nước biển được xem là những dấu hiệu rõ ràng của việc AMOC suy yếu. Các nghiên cứu chỉ ra vận động dòng hải lưu có thể biến đổi không chỉ dần dần mà còn theo kiểu nhảy vọt hoặc chuyển trạng thái đột ngột, thậm chí có kịch bản cảnh báo về khả năng "sụp đổ" hoàn toàn hệ thống này.

Những dữ liệu khảo cổ khí hậu cũng hỗ trợ cho điều này. Một nghiên cứu của Đại học University College London (UCL) cho thấy khoảng 13.000 năm trước trong giai đoạn Younger Dryas, dòng hải lưu Đại Tây Dương đã thay đổi mạnh, khiến khí hậu ở Anh và Bắc Âu trở lạnh trong hơn một thiên niên kỷ. Đây là minh chứng cho thấy hệ thống này có thể bị biến đổi đột ngột.

Phản ứng đa chiều từ giới chuyên gia

Nhà nghiên cứu Stefan Rahmstorf, chuyên gia hàng đầu về AMOC, nhận định rằng nguy cơ dòng hải lưu suy yếu hoặc thậm chí sụp đổ đang gia tăng, đặc biệt vì yếu tố phản hồi trong quá trình này. Sự thay đổi độ mặn và nhiệt độ nước làm giảm khả năng nước biển chìm sâu, từ đó làm suy yếu dòng chảy ngược lại, tạo vòng lặp nguy hiểm.

Tuy nhiên, một số chuyên gia khác như giáo sư Andrew Watson tại Đại học Exeter lại đánh giá cần thận trọng trong việc dự đoán kịch bản tồi tệ nhất, vì AMOC là một hệ thống phức tạp có thể tái tổ chức và chuyển hướng dòng chảy thay vì hoàn toàn dừng lại. Ngoài ra, hiểm họa ở vùng Bắc Đại Tây Dương có thể được ảnh hưởng bởi các biến động ở Nam Đại Tây Dương, nơi các gió mạnh quanh Nam Cực góp phần tạo nên hệ thống tuần hoàn hải lưu khổng lồ.

Hệ quả vượt ra ngoài châu Âu

AMOC không chỉ ảnh hưởng tới thời tiết ở Anh và châu Âu mà còn tác động đến các hệ thống mưa lớn ở Tây Phi, vùng nhiệt đới và lưu vực Amazon. Sự thay đổi có thể gây ra hậu quả nghiêm trọng với nông nghiệp, nguồn nước và sinh kế của hàng trăm triệu người trên toàn cầu.

Do đó, các nỗ lực khoa học liên tục sử dụng các công nghệ hiện đại như robot thăm dò, vệ tinh và các trạm đo đặt cố định để giám sát sự biến động của dòng hải lưu này.