Đội tàu phá băng hùng hậu giúp Nga áp đảo tại Bắc Cực

Bắc Cực là vùng đất giàu tài nguyên và có vị trí chiến lược quan trọng, trong đó bờ biển Nga trải dài hơn 24.000 km dọc theo khu vực này. Nga quản lý khai thác khoảng ba mươi mỏ dầu khí tại Bắc Cực, song theo đánh giá của các chuyên gia, chính đội tàu phá băng mạnh mẽ chứ không phải trữ lượng tài nguyên, mới là lợi thế chủ chốt giúp nước này dẫn đầu trong cuộc đua ảnh hưởng tại vùng cực Bắc.

Hiện Nga sở hữu tổng cộng 42 tàu phá băng, trong đó có 13 chiếc trọng tải lớn có khả năng hoạt động quanh năm ở Bắc Cực. Đặc biệt, từ năm 2018, Nga đã đưa vào sử dụng tám tàu phá băng hạng nặng mới, bốn trong số đó sử dụng năng lượng hạt nhân. Trong khi đó, Mỹ chỉ có duy nhất một tàu phá băng hạng nặng mang tên Polar Star, được đóng từ những năm 1970.

Hiện trạng và phát triển cơ sở hạ tầng cùng quân sự của Nga ở Bắc Cực

Vùng bán đảo Yamal trở thành đầu mối xuất khẩu khí đốt hóa lỏng (LNG) trọng yếu của Nga với hơn 100 chuyến đi trên Tuyến biển phía Bắc năm 2025. Các tàu phá băng của Nga cũng đã vận chuyển hơn 3 triệu tấn hàng hóa qua biển băng Bắc cực, con số cao nhất trong lịch sử tuyến đường này do ảnh hưởng tích cực của biến đổi khí hậu, giúp kéo dài mùa vận tải.

Bên cạnh khai thác tài nguyên, Moskva đang tập trung mở rộng và nâng cấp các căn cứ quân sự, cảng biển và sân bay quân sự tại Arctic. Các sân bay như Siewieromorsk-1, Siewieromorsk-3 và Pietrozawodsk đang được xây dựng, mở rộng hệ thống đường lăn và sân đỗ máy bay, đồng thời trang bị các máy bay chiến lược như Tu-142 và tiêm kích Su. Dự án phát triển mạng lưới sân bay quân sự Bắc Cực dự kiến hoàn tất vào 2030 với hai sân mới xây dựng và bảy sân được cải tạo.

Chiến tranh Ukraine ảnh hưởng tới chương trình tàu phá băng hạt nhân thế hệ mới của Nga

Chiến tranh ở Ukraine đã khiến kế hoạch của Nga về tàu phá băng hạt nhân thế hệ mới lớp Lider bị trì hoãn nghiêm trọng. Công đoạn đóng mới tàu do xưởng đóng tàu Zwiezda thực hiện bị gián đoạn bởi các lệnh trừng phạt, khiến Nga thiếu hụt linh kiện và thiết bị từ phương Tây cần thiết cho hệ thống định vị trên tàu.

Advertisement300 × 250

Dự kiến tàu sẽ được đưa vào khai thác muộn nhất năm 2030, tuy nhiên thời điểm này vẫn chưa chắc chắn.

Mỹ và đồng minh gia tăng nỗ lực tái cân bằng tại Bắc Cực

Mỹ mất dần sự hiện diện vững chắc tại Bắc Cực dù sở hữu bang Alaska. Không có căn cứ quân sự thường trực ngoài vòng Bắc Cực, Mỹ hiện chỉ duy trì cơ sở radar cảnh báo sớm Eareckson tại Alaska và căn cứ không gian Pituffik với khoảng 650 binh sĩ tại Greenland (lãnh thổ tự trị của Đan Mạch). Con số trên giảm mạnh so với thời kỳ Chiến tranh Lạnh với khoảng 10.000 lính Mỹ đồn trú tại Greenland.

Nhận thấy thực trạng này, Mỹ cùng Canada và Phần Lan đã khởi động chương trình mở rộng đội tàu phá băng, trong đó công ty Davie Defense đầu tư một tỷ USD nâng cấp hai xưởng đóng tàu ở Texas nhằm đáp ứng đơn đặt hàng mới. Phần Lan cũng tích cực đóng mới tàu phá băng để tăng cường vị thế khu vực.

Vai trò ngày càng tăng của Trung Quốc trong cuộc cạnh tranh Bắc Cực

Trung Quốc trở thành nhân tố quan trọng trong cuộc đua Bắc Cực khi từ năm 2018 đã đẩy mạnh đầu tư, tổ chức tập trận chung và tuần tra hải quân với Nga, đặc biệt quanh vùng biển Alaska. Sự tham gia của Bắc Kinh tạo nên sự mở rộng đối tượng tranh chấp và thủ đoạn chiến lược tại khu vực giàu tiềm năng này.

Giảm an ninh quân sự Nga tại Bắc Cực do tác động chiến tranh

Điều đáng chú ý là chiến tranh ở Ukraine cũng khiến Nga phải giảm đáng kể khả năng phòng không tại Bắc Cực để tập trung bảo vệ các khu vực trọng yếu khác. Các bức ảnh vệ tinh cho thấy Nga đã rút các hệ thống phòng không S-300 và S-400 khỏi nhiều căn cứ chiến lược ở vùng cực Bắc. Điều này có thể tạo ra những lỗ hổng trong bảo vệ an ninh khu vực, đem lại cơ hội cho các đối thủ quốc tế trong cuộc cạnh tranh giành ảnh hưởng khu vực.

Những điều bổ ích rút ra từ bài viết

  • Đội tàu phá băng hùng mạnh là lợi thế lớn giúp Nga thống trị Bắc Cực, chứ không chỉ dựa vào tài nguyên.
  • Chiến tranh Ukraine gây trì hoãn dự án tàu phá băng hạt nhân mới của Nga và làm giảm năng lực phòng thủ ở Bắc Cực.
  • Mỹ cùng Canada và Phần Lan đang đầu tư mạnh vào đội tàu phá băng để nâng cao hiện diện tại Bắc Cực.
  • Trung Quốc ngày càng tăng cường hoạt động hợp tác quân sự và kinh tế với Nga tại Bắc Cực.
  • Nga rút bớt hệ thống phòng không tại Bắc Cực để tập trung cho chiến trường Ukraine, tạo khoảng trống an ninh.

Đăng ký bản tin QMVN