Cuộc khủng hoảng ngành ô tô toàn cầu: Trung Quốc lật đổ các thương hiệu lớn và thay đổi diện mạo đường phố Úc

Từ lâu, các tập đoàn ô tô danh tiếng tại Đức, Nhật Bản và Mỹ từng thống trị thị trường toàn cầu. Tuy nhiên, bước sang thập niên 2020, họ đang trải qua giai đoạn khó khăn khi không thể kịp thích nghi với xu hướng chuyển đổi sang xe điện (EV). Các hãng xe Trung Quốc không chỉ đẩy mạnh sản xuất mà còn mở rộng thị trường xuất khẩu, khiến nhiều thương hiệu lớn phải đối mặt với việc cắt giảm nhân sự và đóng cửa nhà máy.

Volkswagen từng là hãng xe lớn nhất tại Trung Quốc, nhưng đến nay chỉ còn vai trò khiêm tốn. Vào tháng 6, công ty thông báo sẽ cắt giảm 100.000 lao động trên toàn cầu. Giám đốc điều hành Honda, Toshihiro Mibe thậm chí thừa nhận họ “không có cơ hội” khi chứng kiến nhà máy sản xuất xe điện công nghệ cao ở Thượng Hải. Trước đó, CEO Ford Jim Farley cũng cảnh báo ngành công nghiệp ô tô phương Tây đang trong “trận chiến sinh tồn”. Năm 2025, các nhà máy Trung Quốc chiếm tới gần 75% sản lượng xe điện của thế giới.

Sự thăng tiến của ngành ô tô Trung Quốc không phải kết quả của một bước ngoặt ngẫu nhiên, mà là thành quả của hơn 70 năm phát triển. Từ năm 1949, sau khi thành lập nước Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa mới, nhà nước đã chú trọng xây dựng các nhà máy sản xuất ô tô nhằm giảm bớt sự phụ thuộc vào nhập khẩu.

Vào những năm 1980 và 1990, Trung Quốc bắt đầu hợp tác với các hãng xe nước ngoài để sản xuất tại các nhà máy trong nước, từ đó tiếp nhận công nghệ tiên tiến. Dù vậy, thị trường xe hơi Trung Quốc vẫn nhỏ so với châu Âu và Nhật Bản. Phần lớn các hãng phương Tây lúc này vẫn bận tâm đến cạnh tranh với Nhật Bản và chưa quan tâm nhiều đến Trung Quốc.

Bước sang đầu thế kỷ 21, Trung Quốc chuyển trọng tâm sang xe điện khi nhận ra họ khó cạnh tranh trên thị trường ô tô động cơ đốt trong vốn đang được kiểm soát bởi các hãng lớn nước ngoài. Chính phủ đã dành hơn 41 tỷ USD từ năm 2009 đến 2022 để hỗ trợ thuế và trợ cấp cho ngành ô tô điện, tạo điều kiện phát triển sản phẩm như xe điện, taxi điện và xe buýt điện.

Hai nhà sản xuất lớn là CATL và BYD đã tận dụng hiệu quả nguồn vốn và nhu cầu thị trường trong nước để vươn lên thành những ông lớn toàn cầu. CATL, khởi đầu là nhà sản xuất pin cho thiết bị điện tử tiêu dùng, nay đứng đầu thế giới về pin xe điện. BYD, một công ty từng sản xuất xe chạy động cơ đốt trong, đã chuyển đổi mạnh mẽ sang sản xuất xe điện và trở thành hãng xe điện lớn nhất toàn cầu.

Các hãng ô tô truyền thống phương Tây hoạt động trong bối cảnh chính trị và thị trường khác biệt so với Trung Quốc. Sự thay đổi chính sách và thiếu sự cam kết lâu dài từ chính phủ khiến việc đầu tư quy mô vào xe điện gặp nhiều khó khăn. Người tiêu dùng phương Tây, đặc biệt là nhóm tuổi lớn, vẫn gắn bó với động cơ đốt trong truyền thống.

Khi ngành xe điện còn ở giai đoạn thử nghiệm, nhiều hãng lớn không được khuyến khích mở rộng quy mô sản xuất. Tesla trở thành hãng xe điện lớn nhất thế giới vì xuất phát điểm là một startup với mô hình linh hoạt và không bị ràng buộc bởi thói quen cũ. Các hãng truyền thống còn vướng phải các mạng lưới cung ứng phức tạp và lực lượng lao động lớn, khiến họ e dè với việc giảm số lượng nhân công trong sản xuất xe điện.

Ngay cả các lãnh đạo Nhật Bản cũng vẫn còn hoài nghi về tương lai của xe điện, như Chủ tịch Toyota Akio Toyoda từng gọi EV là “nỗi sợ lớn nhất” và bày tỏ tình yêu với động cơ truyền thống. Sự lãnh đạo bảo thủ này góp phần làm chậm lại quá trình chuyển đổi công nghệ của các hãng truyền thống vào thời điểm nhạy cảm.

Sự phát triển nhanh chóng của xe điện tại Trung Quốc đang tạo ra ảnh hưởng lớn trên toàn cầu khi các thành phố của họ giảm thiểu tiếng ồn động cơ và cải thiện chất lượng không khí. Nhờ tập trung phát triển xe điện, Trung Quốc giảm nhẹ sự phụ thuộc vào dầu nhập khẩu, góp phần vào cuộc đấu tranh biến đổi khí hậu.

Xuất khẩu xe ô tô Trung Quốc đã vượt qua Nhật Bản vào năm 2023 với gần 5 triệu chiếc được chuyển đến hơn 180 quốc gia. Tại Úc, hãng BYD từ lúc ra mắt năm 2022 đã nhanh chóng trở thành thương hiệu xe lớn thứ hai, và nhà sáng lập Wang Chuanfu dự đoán sẽ vượt Toyota trong vòng 5 năm tới.

Trong khi đó, các hãng ô tô truyền thống phải đối diện với áp lực cạnh tranh ngày một lớn, một số có thể rút lui khỏi thị trường do không còn đủ sức chống đỡ. Ngành xe điện Trung Quốc không chỉ làm thay đổi ngành công nghiệp ô tô toàn cầu mà còn định hình lại cảnh quan giao thông nhiều quốc gia, trong đó có Australia.