Nga lần đầu dùng tuyến hàng hải Bắc Cực thời Thế chiến II để xuất khẩu ngũ cốc khi thương mại Biển Đen bị tê liệt
Nga, nước xuất khẩu lúa mì lớn nhất thế giới, lần đầu tiên sử dụng cảng Murmansk ở vùng Bắc Cực, điểm đến của các đoàn tàu vận tải Đồng minh trong Thế chiến II, để xuất khẩu ngũ cốc. Ngày 28/10, Cảng thương mại Murmansk và tập đoàn Demetra Holding cho biết lô hàng đầu tiên gồm 3.400 tấn đang được bốc lên tàu, trong khi một chuyến khác khoảng 28.000 tấn lúa mì dự kiến đi Casablanca của Maroc. Động thái này diễn ra khi Nga và Ukraine liên tục tấn công cảng biển và tàu thuyền của nhau từ đầu mùa vụ tháng 7, khiến thương mại nông sản trên Biển Đen gần như đình trệ. Moscow đã chuyển phần lớn hàng hóa sang các cảng biển Baltic, nhưng một số quan chức Nga cảnh báo rủi ro tại vùng biển mà mọi quốc gia ven bờ khác đều là thành viên NATO. Cuộc tìm kiếm tuyến đường mới phản ánh sức ép ngày càng lớn đối với chuỗi cung ứng lương thực toàn cầu.
Murmansk nằm cách Moscow gần 2.000 km về phía bắc, gần biên giới Na Uy, và có thể tiếp cận qua vùng biển trung lập. Trong Thế chiến II, các đoàn tàu vận tải của phe Đồng minh từng cập cảng này để tiếp tế cho Liên Xô.
Cảng thương mại Murmansk đang nhanh chóng mở ra một tuyến đường thay thế tới các thị trường nước ngoài.
Theo dữ liệu hàng hải và một nguồn tin thị trường, khoảng 28.000 tấn lúa mì sẽ được bốc lên một con tàu hướng tới cảng Casablanca.
Advertisement
300 × 250
Dù khối lượng còn nhỏ, đây là tín hiệu cho thấy Nga quyết tâm giữ chân các khách hàng chủ chốt ở Trung Đông, châu Phi và châu Á.
Biển Đen tê liệt
Từ khi mùa tiếp thị ngũ cốc mới bắt đầu vào tháng 7, các cuộc tấn công qua lại đã đẩy thương mại nông sản trên Biển Đen vào tình trạng gần như ngưng trệ:
Trong mùa vụ 2025–2026, Nga xuất khẩu 46,3 triệu tấn ngũ cốc qua các cảng ở Biển Azov và Biển Đen, chiếm 90% lượng ngũ cốc xuất khẩu bằng đường biển.
Các nhà ga ngũ cốc lớn ở Novorossiysk từng phải tạm dừng hoạt động sau các đòn tấn công bằng máy bay không người lái của Ukraine.
Ở chiều ngược lại, các cuộc tấn công của Nga vào khu vực Odesa cũng làm gián đoạn phần lớn hoạt động xuất khẩu ngũ cốc của Ukraine.
Moscow cũng đã tạm ngừng áp dụng thuế xuất khẩu thả nổi đối với lúa mì, lúa mạch và ngô đến hết năm 2026 nhằm hỗ trợ các nhà xuất khẩu trong bối cảnh khó khăn.
Baltic: lối thoát chính nhưng nhiều rủi ro
Nga đã chuyển phần lớn hoạt động thương mại sang các cảng Baltic, nơi xử lý 1,2 triệu tấn trong tháng 9, chiếm hơn 60% lượng ngũ cốc xuất khẩu bằng đường biển. Các công ty phải cải tạo cả những bến cảng vốn dùng cho phân bón và than đá để bốc xếp ngũ cốc, trong khi chính phủ trợ giá vận chuyển đường sắt từ các vùng nông nghiệp phía nam.
Tuy nhiên, một số quan chức Điện Kremlin cảnh báo nguy cơ từ những hành động thù địch tiềm tàng của các nước NATO châu Âu, khi mọi quốc gia ven biển Baltic ngoại trừ Nga đều là thành viên liên minh này. Quan hệ giữa Nga và châu Âu xấu đi, trong khi các chính phủ châu Âu khẳng định viện trợ cho Ukraine chỉ nhằm giúp Kyiv tự vệ.
Thỏa thuận ngũ cốc chưa thể hồi sinh
Thổ Nhĩ Kỳ, một khách hàng mua ngũ cốc của Nga, đã dẫn đầu nỗ lực thúc đẩy ngừng bắn và nối lại vận chuyển trên Biển Đen. Tuy nhiên, Nga cho biết không còn quan tâm tới một thỏa thuận ngũ cốc mới.
Trong bối cảnh đó, tuyến Bắc Cực tuy xa xôi, chi phí cao và chịu ảnh hưởng của thời tiết khắc nghiệt, vẫn trở thành một lựa chọn chiến lược. Những chuyến hàng từ Murmansk vì thế không chỉ là câu chuyện kinh tế, mà còn là biểu tượng của một trật tự thương mại đang bị chiến tranh định hình lại.
BỐI CẢNH SỰ KIỆN.
Câu chuyện bắt đầu từ tháng 2/2022, khi Nga phát động chiến dịch quân sự toàn diện tại Ukraine, khiến các cảng Biển Đen, cửa ngõ của hai trong số những nhà xuất khẩu ngũ cốc lớn nhất thế giới, bị phong tỏa. Tháng 7/2022, Thổ Nhĩ Kỳ và Liên Hợp Quốc làm trung gian cho Sáng kiến Ngũ cốc Biển Đen, cho phép Ukraine xuất khẩu an toàn và giúp hạ nhiệt giá lương thực toàn cầu. Năm 2023, Nga rút khỏi thỏa thuận, cho rằng hoạt động xuất khẩu lương thực và phân bón của mình bị cản trở. Ukraine sau đó tự mở hành lang vận chuyển riêng, trong khi Nga tiếp tục củng cố vị thế số một về xuất khẩu lúa mì, với các khách hàng lớn như Ai Cập và Thổ Nhĩ Kỳ. Mùa hè năm 2026, chiến sự leo thang trên biển với các cuộc tấn công nhằm vào cảng và tàu chở hàng của cả hai bên, đẩy thương mại Biển Đen vào khủng hoảng sâu nhất kể từ đầu cuộc chiến. Nút thắt cốt lõi là việc lương thực, một nhu cầu thiết yếu của nhân loại, ngày càng bị cuốn vào vòng xoáy xung đột địa chính trị.
Những điều bổ ích
Khi những con đường quen thuộc bị chặn, lịch sử thường mở lại những lối đi đã bị lãng quên.
Lương thực không nên trở thành vũ khí, bởi cái giá cuối cùng luôn do người nghèo gánh chịu.
Sự linh hoạt giúp một quốc gia trụ vững, nhưng chỉ hòa bình mới mang lại ổn định lâu dài.
Đăng ký bản tin QMVN
Bản tin buổi sáng mỗi ngày - chỉ những bài đáng đọc, không spam.