Phát hiện hệ ba thiên thể gồm sao đỏ lùn, sao lùn nâu và vệ tinh
Đội ngũ khoa học quốc tế, sử dụng kính thiên văn Very Large Telescope (VLT) của Tổ chức Nam Châu Âu (ESO) tại Chile, vừa công bố phát hiện một hệ ba thiên thể với cấu trúc khá đặc biệt. Vệ tinh này quay quanh một sao lùn nâu, còn sao lùn nâu này lại quay quanh một sao đỏ lùn tên CD-35 2722, nằm cách Trái Đất khoảng 72 năm ánh sáng.
Phát hiện được công bố trên tạp chí khoa học Nature thể hiện bước tiến công nghệ khi các thiết bị thiên văn đang ngày càng cải tiến, giúp khả năng phát hiện các vệ tinh quay quanh các hành tinh trong các hệ sao ngoài hệ Mặt Trời trở nên khả thi trong tương lai gần.
Thông tin về hệ thiên thể và ý nghĩa phát hiện
Hiện nay, giới thiên văn đã xác nhận hơn 6.000 hành tinh ngoài hệ Mặt Trời, quay quanh các ngôi sao khác. Trong hệ Mặt Trời, 6 trên 8 hành tinh có vệ tinh, tuy số lượng và kích thước vệ tinh rất khác nhau.
Ví dụ, Trái Đất có 1 mặt trăng, trong khi sao Thổ có gần 300 vệ tinh tính đến hiện tại.
Giới chuyên gia tin rằng các hành tinh ngoài hệ Mặt Trời cũng có thể sở hữu mặt trăng, nhưng cho đến nay chưa có trường hợp nào được xác minh. Khác với các hành tinh, sao lùn nâu là những thiên thể có khối lượng lớn hơn hành tinh nhưng không đủ để duy trì phản ứng nhiệt hạch liên tục như sao thực thụ. Phản ứng chủ yếu chỉ xảy ra với deuterium, chất được gọi là hydrogen nặng, và chỉ diễn ra trong thời gian ngắn rồi sao lùn nâu dần nguội đi.
Sao lùn nâu CD-35 2722 b có khối lượng khoảng gấp 30 lần sao Mộc và mất khoảng 870 năm để quay quanh sao đỏ lùn chủ đạo. Quan sát cho thấy quỹ đạo của sao lùn nâu này có sự dao động, nghi do tác động hấp dẫn của một vật thể đồng hành khác, vệ tinh có khối lượng tương đương hoặc lớn hơn sao Mộc, với chu kỳ quỹ đạo khoảng 170 ngày.
Thách thức phân loại thiên thể và ý kiến chuyên gia
Nhóm nghiên cứu do Kevin Hoy dẫn đầu thận trọng gọi vệ tinh này là "vệ tinh ngoài hệ với khối lượng hành tinh" (exosatellite with planetary mass). Trong khi đó, Tổ chức Nam Châu Âu (ESO) lại dùng thuật ngữ "mặt trăng ngoài hệ" (exomoon) trong thông cáo báo chí.
Tuy nhiên, theo quy tắc hiện hành của Liên minh Thiên văn Quốc tế, những vật thể có khối lượng hành tinh quay quanh sao lùn nâu được xem là hành tinh chứ không phải vệ tinh. Điều này làm phát sinh tranh cãi về cách phân loại các thiên thể trong hệ CD-35 2722 và tương lai.
Astronomer Alice Zurlo từ Universidad Diego Portales, Chile, cho biết: "Trong hệ Mặt Trời, sự phân biệt giữa sao và hành tinh rõ ràng nên phân loại mặt trăng khá dễ dàng. Tuy nhiên, ở hệ CD-35 2722, ranh giới giữa sao, hành tinh và mặt trăng trở nên mờ nhạt, gây khó khăn cho việc định nghĩa."
Do đó, các nhà khoa học cho rằng cần đặt ra định nghĩa chính xác hơn cho các mặt trăng ngoài hệ hoặc thậm chí thành lập một loại thiên thể mới. Tình huống tương tự từng xảy ra khi các thiên thể nhỏ tương tự sao Diêm Vương được phát hiện ở ngoài cùng hệ Mặt Trời, khiến các nhà thiên văn đặt ra hạng mục "hành tinh lùn" (dwarf planet) để tránh mở rộng quá nhiều danh sách hành tinh.
Kevin Hoy và cộng sự cũng đề xuất phân loại tương tự cho các vật thể quay quanh sao lùn nâu để nâng cao hệ thống phân loại, đặc biệt khi công nghệ quan sát ngày càng phát triển và nhiều hệ tương tự sẽ được tìm thấy. Hệ CD-35 2722 được xem là phát hiện độc đáo đánh dấu bước tiến lớn trong nghiên cứu các mặt trăng ngoài hệ.
© dpa-infocom, dpa:260722-930-422993/1
Những điều bổ ích rút ra từ bài viết
- Phát hiện đầu tiên về vệ tinh với khối lượng hành tinh quay quanh sao lùn nâu ở hệ CD-35 2722.
- Hệ ba thiên thể gồm sao đỏ lùn, sao lùn nâu và vệ tinh hiếm gặp này cách Trái Đất 72 năm ánh sáng.
- Khó khăn trong việc phân loại các thiên thể với khối lượng và quỹ đạo gần nhau.
- Cần định nghĩa rõ ràng hơn hoặc phân loại mới cho hệ thống thiên thể phức tạp này.
- Phát hiện mở ra khả năng tìm kiếm vệ tinh quanh các hành tinh ngoài hệ Mặt Trời trong tương lai gần.
Đăng ký bản tin QMVN
Bản tin buổi sáng mỗi ngày - chỉ những bài đáng đọc, không spam.



