Từ lời mời đối thoại đến bài toán lựa chọn
Trong cuộc phỏng vấn được công bố cuối tuần, Burnham đề nghị nước Anh có cuộc thảo luận dựa trên dữ liệu về tự do đi lại, thay vì chỉ lặp lại những khẩu hiệu trong cuộc trưng cầu dân ý năm 2016. Ông cho rằng dòng người di cư và cách họ gắn bó với thị trường lao động Anh đã thay đổi sau Brexit. Điều đó mở ra câu hỏi: một thỏa thuận mới với EU có thể mang lại lợi ích kinh tế nào, và những đánh đổi đi kèm là gì?
Chính phủ xác nhận Burnham sẽ gặp lãnh đạo EU tại Brussels ngày 20/11. Chương trình nghị sự chính thức bao gồm hợp tác an ninh, thực phẩm, năng lượng và giảm thủ tục cho doanh nghiệp. Việc thảo luận trở lại thị trường chung hoặc tư cách thành viên EU là lựa chọn dài hạn, không phải quyết định đã được châu Âu chấp thuận hay có thể thực hiện ngay sau hội nghị.
Bất đồng trong nội các và giới hạn kỷ luật tập thể
Bộ trưởng phụ trách nhà ở Angela Rayner ủng hộ việc không loại trừ sớm các phương án và đưa đề xuất lớn ra trước cử tri trong một cuộc tổng tuyển cử. Một số nhân vật thân châu Âu trong Công đảng coi quan hệ thương mại sâu hơn là đòn bẩy cho đầu tư.
Ngược lại, những tiếng nói thận trọng cảnh báo rằng mở lại cuộc tranh luận Brexit có thể chia rẽ khu vực bầu cử từng ủng hộ rời EU và làm lu mờ các vấn đề đời sống.
Theo nguyên tắc trách nhiệm tập thể, các bộ trưởng thường phải bảo vệ chính sách được chính phủ chính thức thông qua hoặc rời chức vụ nếu muốn công khai phản đối. Nhưng trước khi lựa chọn được chốt, khác biệt trong thảo luận nội bộ chưa đồng nghĩa với bất tuân. Thách thức của Burnham là xây dựng đồng thuận trước khi yêu cầu lòng trung thành, đặc biệt khi cương lĩnh tranh cử Công đảng năm 2024 từng loại trừ tự do đi lại và việc gia nhập thị trường chung.
Thương mại, nhập cư và phản ứng đối lập
Những người ủng hộ xích gần EU viện dẫn chi phí giấy tờ, kiểm tra biên giới và trở ngại đối với doanh nghiệp xuất khẩu. Rayner cho rằng cần nhìn nhận các ma sát thương mại đang làm khó doanh nghiệp Anh. Tuy nhiên, con số tổn thất được các chính trị gia đưa ra cần được xem xét theo phạm vi và phương pháp tính; không phải mọi biến động thương mại sau năm 2020 đều bắt nguồn từ một nguyên nhân duy nhất.
Lãnh đạo Bảo thủ Kemi Badenoch và lãnh đạo Reform UK Nigel Farage phản đối phục hồi tự do đi lại, lập luận rằng điều đó trái với mong muốn kiểm soát nhập cư của nhiều cử tri Brexit. Cựu Bộ trưởng Tài chính Jeremy Hunt cũng lo ngại tác động đến cơ hội việc làm của lao động trẻ. Phía ủng hộ đáp lại rằng khả năng người Anh học tập và làm việc ở châu Âu cũng có giá trị; cân bằng lợi ích sẽ phụ thuộc điều khoản cụ thể.
Hội nghị tháng 11 chưa phải hồi kết
Một thay đổi lớn về mối quan hệ hiệp ước cần quá trình đàm phán, được EU chấp thuận và có cơ sở chính trị trong nước. Tư cách thành viên EU còn đòi hỏi thủ tục gia nhập theo quy định của khối; khôi phục tự do đi lại không thể được mô tả như một nhượng bộ thương mại đơn lẻ. Burnham cũng đã loại trừ ý tưởng đưa Anh vào đồng euro hoặc khu vực Schengen.
Bởi vậy, thời điểm then chốt không chỉ là những tuyên bố tại Brussels mà còn là cách Downing Street trình bày lộ trình và cơ chế xin ủy nhiệm từ cử tri. Nếu chính phủ muốn xóa bỏ rào cản kinh tế mà không tái tạo cuộc xung đột chính trị cũ, họ cần giải thích cụ thể ai được lợi, ai chịu chi phí và chính sách nhập cư sẽ vận hành thế nào.
