Bước chuyển mình của ngành truyền thông Hong Kong trong kế hoạch 5 năm đầu tiên

Một trong những điểm nghẽn phát triển AI là thiếu dữ liệu chất lượng cao phản ánh đặc trưng văn hóa địa phương. Các hãng truyền thông chuyên nghiệp với nguồn tài liệu gồm báo cáo chuyên sâu, phóng sự và kho lưu trữ lịch sử chính là kho báu giúp huấn luyện các mô hình AI tốt hơn. Trên thế giới, nhiều nhà xuất bản quốc tế đã biết tận dụng tài nguyên này để tạo doanh thu mới. Chẳng hạn, News Corp ký hợp đồng trị giá 250 triệu USD trong 5 năm với OpenAI; các hãng tin như Associated Press, Reuters cũng đang khai thác nội dung sở hữu để xây dựng nguồn thu bền vững.

Trong khi đó, các hãng truyền thông Hong Kong phần lớn vẫn đứng ngoài cuộc. Đây không chỉ là nguy cơ mất cơ hội tài chính mà còn kéo theo thách thức về an ninh và văn hóa. Khi thế hệ trẻ ngày càng dựa nhiều vào các mô hình AI để tiếp nhận và hiểu thông tin, dữ liệu huấn luyện trở thành mặt trận mới của cuộc chiến định hình câu chuyện toàn cầu. Nếu các công ty truyền thông không chủ động bảo vệ, xử lý và khai thác dữ liệu, hình ảnh số về Hong Kong có thể bị mô hình nước ngoài viết lại dựa trên thông tin chưa được kiểm chứng hoặc có định kiến.

Chính phủ Hong Kong đã có chương trình hỗ trợ áp dụng AI trong các ngành truyền thống qua các dự án như Sáng kiến Hỗ trợ Doanh nghiệp (ESS) thuộc Quỹ Đổi mới Công nghệ (ITF). Tuy nhiên, đến tháng 3/2024, trong 762 hồ sơ, chỉ 220 dự án được duyệt, phần lớn là các startup công nghệ sâu, công ty sinh học, vi mạch và phần mềm dịch vụ. Không có đơn vị truyền thông nào được hưởng lợi từ những hỗ trợ này.

Nguyên nhân chính là sự trì trệ của ngành truyền thông vốn quen đầu tư vào ứng dụng công nghệ thay vì đổi mới thực sự, cũng như sự phân tách hành chính giữa ngành truyền thông và công nghệ. Các cơ quan truyền thông Hong Kong nằm dưới bộ phận tập trung vào nghệ thuật, văn hóa và giải trí, trong khi ITF lại tập trung vào công nghệ cứng, tạo ra khoảng cách và hạn chế sự phối hợp hiệu quả giữa công nghệ và truyền thông.

Truyền thông hiện là môi trường lý tưởng để thử nghiệm các công nghệ AI tiên tiến như chuyển giọng nói thành văn bản, dịch đa ngôn ngữ thời gian thực, tạo video tự động, đề xuất nội dung thông minh, hay bảo vệ bản quyền dựa trên blockchain. Do đó, cần có các chính sách hỗ trợ để ngành này không chỉ còn là một phần của ngành văn hóa mà phát triển thành một lĩnh vực công nghệ truyền thông độc lập, mở rộng cơ hội nghề nghiệp cho nhân lực công nghệ trẻ.

Cần phá bỏ các rào cản hành chính bằng cách định danh công nghệ truyền thông số, AI tạo nội dung và hạ tầng ngôn ngữ kỹ thuật số là ngành công nghệ chiến lược. Việc này sẽ giúp các tổ chức truyền thông được hưởng quyền và nguồn lực tương đương các ngành công nghệ khác, đồng thời tạo điều kiện thuận lợi hơn trong việc tiếp cận các quỹ nghiên cứu và phát triển.

Hiện Hong Kong đang sửa đổi luật bản quyền để bổ sung quy định cho phép khai thác dữ liệu văn bản và dữ liệu phục vụ đào tạo AI mà không cần xin phép trước, nhưng cần có các biện pháp bảo vệ chặt chẽ như quy định về tường phí truy cập và quyền từ chối của các hãng truyền thông địa phương. Để hỗ trợ các doanh nghiệp truyền thông vốn chưa có đội ngũ kỹ thuật mạnh, Văn phòng Chính sách Số nên xây dựng cơ sở hạ tầng chung giúp kiểm soát các công cụ thu thập dữ liệu toàn cầu, bảo vệ kho lưu trữ số truyền thông Hong Kong.

Các phương án tài chính như khấu trừ thuế 300% cho chi phí R&D hiện chưa áp dụng cho doanh nghiệp truyền thông do chưa công nhận hoạt động sáng tạo nội dung là nghiên cứu công nghệ. Vì vậy, cần có hướng dẫn rõ ràng về việc chi tiêu cho phát triển phần mềm nội bộ, kỹ thuật thuật toán và làm sạch dữ liệu phục vụ huấn luyện AI đủ điều kiện được hưởng ưu đãi thuế. Hơn nữa, truyền thông không thể tự mình đầu tư nghiên cứu hàng triệu đô la một cách bền vững chỉ dựa vào nguồn thu quảng cáo suy giảm, vì vậy chính phủ cần có cơ chế đầu tư đối ứng và đầu tư cổ phần để hỗ trợ ngành này phát triển.

Thay vì tạo thêm quỹ mới, việc quan trọng là gỡ bỏ các rào cản hành chính để ngành truyền thông tiếp cận dễ dàng hơn các nguồn quỹ hiện có. Đồng thời, chính quyền nên trở thành khách hàng đầu tiên sử dụng các sản phẩm công nghệ truyền thông mới nhằm tạo ra thị trường và động lực phát triển, ví dụ như phân tích tâm lý công chúng hay tạo nội dung đa ngôn ngữ.

Bằng cách đánh giá ngành truyền thông công nghệ tương đương với fintech hay công nghệ sinh học, Hong Kong có thể biến một ngành truyền thống thành trung tâm đổi mới năng suất mới, đồng thời bảo tồn báo chí địa phương và mở rộng vai trò văn hóa số trong kế hoạch 15 năm. Trong kỷ nguyên AI, câu chuyện truyền cảm hứng cần phải dựa trên sức mạnh công nghệ. Để khẳng định vị thế trung tâm sáng tạo công nghệ và thông tin quốc tế của Trung Quốc trong thập kỷ tới, ngành truyền thông phát triển mạnh là yếu tố then chốt.