Ý tưởng đổi mới chiếu sáng trái đất từ quỹ đạo thấp

Trong nhiều tỷ năm, cuộc sống trên Trái Đất tiến hóa theo chu kỳ cân bằng ánh sáng và bóng tối. Mặt trời mọc rồi lặn, ban ngày nối tiếp ban đêm. Lần đầu tiên, một loài sinh vật trên hành tinh này - con người - quyết định can thiệp vào quy luật đó. Tuần này, cơ quan liên bang Mỹ về truyền thông (FCC) đã phê duyệt kế hoạch của một công ty khởi nghiệp tại California có tên Reflect Orbital phóng vệ tinh ở quỹ đạo thấp nhằm phản chiếu ánh sáng mặt trời về trái đất bằng các gương di động.

Vệ tinh phản chiếu này dự kiến sẽ tạo ra một vùng chiếu sáng lớn khoảng 5 km đường kính, với cường độ ban đầu khá yếu. Tuy nhiên, công ty dự định triển khai tới 50.000 vệ tinh gương soi khác, đủ để tạo vùng sáng tương đương ánh sáng ban ngày kéo dài lên tới một giờ.

Nguồn gốc và mục tiêu của Reflect Orbital

Công ty được thành lập năm 2021 bởi hai kỹ sư trẻ Ben Nowack và Tristan Semmelhack, với mục tiêu bán "ánh sáng mặt trời" tới Trái Đất. Ban đầu, công ty huy động được 20 triệu USD vốn từ các nhà đầu tư mạo hiểm tại Thung lũng Silicon và đặt văn phòng gần trụ sở SpaceX của Elon Musk tại Los Angeles.

Reflect Orbital quảng bá mình là "công ty ánh sáng mặt trời" và nhận được sự quan tâm từ nhiều đối tượng, bao gồm cả Hoàng tử Dubai. Tuy nhiên, kế hoạch vấp phải sự phản đối của các nhà khoa học nghiên cứu giấc ngủ và chu kỳ sinh học (chronobiologists) bởi nguy cơ ảnh hưởng đến đồng hồ sinh học của con người và động vật khi làm thay đổi sự kiện bóng tối ban đêm.

Những người sáng lập khẳng định kế hoạch sẽ giúp "giải quyết biến đổi khí hậu" bằng cách tận dụng nguồn năng lượng mặt trời không được sử dụng vào ban đêm. "Mọi người cứ chấp nhận rằng mặt trời lặn vào ban đêm, nhưng hàng tỷ đô la đầu tư vào các trang trại điện mặt trời không tạo ra điện sau khi mặt trời lặn". Theo họ, việc phản chiếu ánh sáng mặt trời về các tấm quang điện vào ban đêm sẽ giúp solar farm phát điện lâu hơn, mang lại một cách lưu trữ năng lượng thay thế.

Phù hợp với năng lượng tái tạo hay chiếu sáng sự kiện?

Tuy nhiên, Robert Salazar, kỹ sư founding engineer của Reflect Orbital từng làm việc tại đây năm 2023 và vừa rời công ty năm nay, cho biết anh không hề ủng hộ ý tưởng bán "ánh sáng" như thể đó là tài nguyên độc quyền. Theo anh, công ty nên tập trung vào mục tiêu phát triển năng lượng bền vững và sử dụng hợp lý nguồn năng lượng cho Trái Đất.

Advertisement300 × 250

Salazar nhận định một vệ tinh đơn lẻ sẽ không cung cấp đủ ánh sáng để tăng hiệu suất solar farm, mà cần nhiều vệ tinh tạo ra hiệu ứng sáng tương tự ánh trăng cho các sự kiện ngoài trời hoặc tiệc tùng, chứ không thuần túy là nguồn điện.

Các giới hạn kỹ thuật và chi phí thực tế

Vệ tinh phản chiếu của Reflect Orbital được thiết kế là các gương làm bằng mylar phủ nhôm cực mỏng, tương tự như một tấm chăn không gian công nghệ cao. Các gương rộng khoảng 18 m sẽ được kéo căng để hạn chế nhăn và phản chiếu ánh sáng mặt trời về một điểm trên mặt đất ở quỹ đạo thấp khoảng 625 km.

Xét về cường độ ánh sáng, 1 vệ tinh như vậy chỉ có thể tạo góc sáng rộng 5 km với độ sáng hơn ánh trăng vài lần, trong khi ánh sáng ban ngày có cường độ rất lớn. Một nghiên cứu của nhà thiên văn Michael Brown tại Đại học Monash tính toán cần tới 3.000 vệ tinh với gương rộng 54 m để tạo ra khoảng 20% độ sáng tương đương ánh sáng ban ngày trung bình.

Mỗi vệ tinh di chuyển nhanh với thời gian chiếu sáng một vị trí trên mặt đất chỉ khoảng 3,5 phút. Để chiếu sáng một vị trí trong 1 giờ, Reflect Orbital sẽ cần hàng chục nghìn vệ tinh với tổng chi phí lên đến 10-20 triệu USD một giờ ánh sáng, cao hơn đáng kể so với giá lưu trữ năng lượng bằng pin lithium-ion hiện nay.

Tác động sinh thái và xã hội

Các vệ tinh được định vị theo quỹ đạo đồng bộ mặt trời, di chuyển dọc theo đường phân chia ngày đêm, khiến ánh sáng phản chiếu có thể nhìn thấy rõ lúc hoàng hôn hoặc bình minh. Nếu đứng trong vùng chiếu sáng, người quan sát sẽ thấy vệ tinh như những ngôi sao sáng trên trời.

Tuy nhiên, tổ chức Dark Sky International phản đối kế hoạch mở rộng với hàng chục nghìn vệ tinh này, vì có thể ảnh hưởng nghiêm trọng đến động vật về đêm, gây ô nhiễm ánh sáng và cản trở hoạt động thiên văn.

Nhiều nhà khoa học cũng lên tiếng phản đối vì sự thay đổi đột ngột ánh sáng về đêm có thể làm gián đoạn quá trình định hướng di cư của chim, kích thích sinh sản không đúng mùa của san hô, gây ảnh hưởng đến động vật hoạt động ban đêm và ảnh hưởng đến các hoạt động bay của phi công do chói sáng.

Quyền quyết định và tương lai vật thể quỹ đạo

Cơ quan FCC chỉ chịu trách nhiệm cấp phép về tần số vô tuyến cho Reflect Orbital chứ không đánh giá các tác động tiềm năng về sinh thái hay xã hội. Việc ai sẽ ra quyết định về sự hiện diện của các vật thể trong không gian quỹ đạo vẫn là vấn đề chưa có lời giải, khi những quyết định của cơ quan Mỹ ảnh hưởng trên toàn cầu.

Ngoài Reflect Orbital, nhiều dự án không gian mới cũng đang trong quá trình xin phép, bao gồm trung tâm dữ liệu AI trên quỹ đạo, năng lượng mặt trời quang điện phát xuống Trái Đất, khách sạn không gian và hệ thống phòng thủ tên lửa. Những ý tưởng này đôi khi gợi nhớ đến viễn tưởng khoa học, nhưng giờ đây đang tiến đến hiện thực.

Reflect Orbital dù còn nhiều tranh cãi vẫn được xem là bước tiến đáng chú ý trong lĩnh vực công nghệ không gian và năng lượng tái tạo, nhưng vẫn cần xem xét kỹ các tác động và tính khả thi về kinh tế trước khi đưa vào ứng dụng rộng rãi.

Những điều bổ ích rút ra từ bài viết

  • Reflect Orbital được FCC phê duyệt phóng vệ tinh phản chiếu ánh sáng mặt trời nhằm kéo dài ánh sáng ban ngày trên Trái Đất.
  • Ý tưởng của công ty là bán "ánh sáng mặt trời" để giải quyết vấn đề thiếu sáng vào ban đêm và tăng hiệu suất điện mặt trời, nhưng gặp nhiều ý kiến phản đối về tác động sinh học.
  • Nhà khoa học cho biết cần hàng nghìn vệ tinh lớn để tạo ánh sáng tương đương ban ngày và chi phí thực tế rất cao so với lưu trữ năng lượng bằng pin.
  • Kế hoạch gây lo ngại về ô nhiễm ánh sáng, ảnh hưởng tới hệ sinh thái đêm và các hoạt động thiên văn, an toàn bay.
  • FCC chỉ xét duyệt tần số sóng vô tuyến mà không đánh giá tác động xã hội, sinh thái; việc quản lý tài nguyên ngoài không gian vẫn là vấn đề chưa có lời giải.

Đăng ký bản tin QMVN