Nỗi nhớ quá khứ và sự bất mãn với hiện tại

Thêm vào đó, sự lan rộng của bất mãn xã hội do các nền dân chủ không thực hiện được các lời hứa, đã dẫn đến sự trỗi dậy của các lãnh đạo và phong trào chính trị theo dòng chủ nghĩa dân túy hoặc tân phát xít. Những phong trào này thường hứa hẹn hồi sinh một quá khứ huy hoàng, mặc dù những điều đó khó có thể kiểm chứng và thường mang tính ảo tưởng.

Hoài niệm như một công cụ chính trị

Nhà triết học và tác giả Mark Lilla cảnh báo rằng, khi một quốc gia, dân tộc hoặc tôn giáo bắt đầu tìm kiếm thời gian đã mất, những cảm xúc và ảo tưởng tối tăm nhất có thể xuất hiện. Điều này điển hình ở phong trào MAGA (Make America Great Again - Hãy làm nước Mỹ vĩ đại trở lại) do Donald Trump khởi xướng, cũng như những phong trào tương tự ở nhiều nơi trên thế giới.

Lilla nhấn mạnh sự thao túng chính trị dựa trên hoài niệm thường gắn liền với ý tưởng rằng “chúng ta từng là các vị thần hay vua chúa, và bây giờ phải hạ mình xin giúp đỡ”. Sự tưởng tượng về một quá khứ huy hoàng như vậy khiến người ta khó chấp nhận thực tại, vốn không hoàn hảo và phức tạp hơn nhiều.

Cảm xúc hoài niệm dưới góc nhìn văn hóa và tâm lý

Svetlana Boym, nhà văn và nhà phê bình văn hóa Nga-Mỹ, từng viết trong cuốn "Tương lai của hoài niệm" rằng không ai có thể giải thích chính xác điều gì khiến họ nhớ về quá khứ. Bà coi hoài niệm như một cơ chế phòng vệ trong thời đại nhịp sống ngày càng tăng tốc và biến động lịch sử liên tục.

Advertisement300 × 250

Boym cũng cho rằng, sự thôi thúc muốn quay lại quá khứ thường song song với việc trốn tránh trách nhiệm đối với hiện tại, khoảng thời gian mà con người phải lựa chọn, quyết định và hành động cả ở cấp độ cá nhân và tập thể.

Hoài niệm và sự từ chối suy nghĩ phản biện

Hoài niệm khi xuất hiện như một lối thoát khỏi thực tại cũng đồng nghĩa với việc từ chối suy nghĩ phản biện. Thay vào đó, người ta gắn bó cảm xúc với những hình ảnh của quá khứ, mà thực tế luôn được tô vẽ và chỉnh sửa theo ký ức chủ quan của mỗi người.

Nhà triết học Frank Milla nhận xét những người hoài niệm khó chấp nhận rằng hiện tại đang diễn ra và rồi sẽ qua đi, và họ buộc phải mang theo nó như một gánh nặng khi tiến về phía trước. Có thể, thái độ này bắt nguồn từ sự sợ hãi trước cái chết, điều chắc chắn duy nhất trong cuộc sống.

Tìm kiếm ý nghĩa cuộc sống trong hiện tại

Dù nỗ lực quay về quá khứ hay tin tưởng vào tương lai, cả hai đều là những ảo tưởng nếu không có hành động và thái độ đúng đắn trong hiện tại. Quá khứ đã qua không thể trở lại, tương lai cũng không tự hình thành mà phải do chúng ta tạo dựng bằng cách lựa chọn và nỗ lực mỗi ngày.

Mỗi ngày hiện tại đều đặt ra những câu hỏi cần được trả lời thông qua các mối quan hệ, thái độ và mục đích sống để tìm ra ý nghĩa đích thực cho cuộc đời. Nhà thơ Joaquin Sabina từng nói: “Không có nỗi nhớ nào tệ hơn việc hoài niệm thứ chưa từng xảy ra”.

Những điều bổ ích rút ra từ bài viết

  • Nỗi nhớ quá khứ thường tăng khi sự bất mãn với hiện tại lớn.
  • Hoài niệm có thể là công cụ chính trị để khai thác cảm xúc dân chúng.
  • Hoài niệm thường khiến người ta trốn tránh trách nhiệm với hiện tại.
  • Quá khứ là ký ức chủ quan, không hoàn toàn đúng với thực tế lịch sử.
  • Ý nghĩa cuộc sống chỉ có thể tìm thấy qua hành động và lựa chọn ở hiện tại.

Đăng ký bản tin QMVN