Ấn Độ đẩy mạnh liên kết thực dụng giữa các cường quốc trung gian ở Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương

Trước bối cảnh các cam kết an ninh của Mỹ với châu Á có những dấu hiệu không chắc chắn, Ấn Độ đang tăng cường thu hút các cường quốc trung gian trong khu vực Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương. Theo các chuyên gia, New Delhi xây dựng một mạng lưới đối tác linh hoạt, cho phép các quốc gia với lợi ích chiến lược khác nhau có thể hợp tác mà không cần tham gia liên minh quân sự chính thức.

Bằng cách này, Ấn Độ tạo ra một mạng lưới đa liên kết, không theo mô hình đối đầu thời Chiến tranh Lạnh, nhằm lấp đầy khoảng trống mà sự biến động trong cam kết của Mỹ để lại, đồng thời định vị mình như một nhà cung cấp an ninh trong khu vực với tư cách là một “quyền lực không bá quyền”.

Chuyến công du và các thỏa thuận quan trọng của Thủ tướng Narendra Modi

Tại Indonesia, Ấn Độ đã ký một gói quốc phòng, trong đó bao gồm cuối cùng hóa hợp đồng bán tên lửa hành trình siêu thanh BrahMos, cùng các thoả thuận về hợp tác trong lĩnh vực không gian và công nghệ số. Hai nước cũng đồng ý cùng phát triển cảng Sabang chiến lược, nằm gần quần đảo Andaman và Nicobar, nơi Ấn Độ đang xây dựng một cảng trung chuyển lớn, nhằm đảm bảo vị trí chiến lược gần tuyến hàng hải quan trọng Eo biển Malacca. Dự án được New Delhi xem là một trung tâm hàng hải và kinh tế thiết yếu cho các mục tiêu quốc phòng và an ninh quốc gia của Ấn Độ.

Tại Australia, hai bên đồng ý xây dựng chuỗi cung ứng khoáng sản quan trọng và củng cố thỏa thuận cung cấp uranium. Với New Zealand, Ấn Độ và Thủ tướng Christopher Luxon đã hoàn tất một hiệp định thương mại tự do song phương, mở rộng quan hệ kinh tế giữa hai quốc gia.

Chiến lược quan hệ đa phương linh hoạt và hợp tác khu vực mở rộng

Quan điểm linh hoạt trong xây dựng quan hệ đối tác của Ấn Độ được nhận định là một chiến lược hiệu quả hơn các cấu trúc liên minh cứng nhắc thời Chiến tranh Lạnh. Chuyên gia Srinivasan Balakrishnan thuộc Indic Researchers Forum nhấn mạnh đây không phải cách tiếp cận nhằm phong tỏa hay đối đầu mà là mạng lưới đa liên kết nhằm lấp đầy khoảng trống trong cam kết của Mỹ.

Advertisement300 × 250

Điều này cho phép Ấn Độ sử dụng vị thế không bá quyền để trở thành nhà cung cấp an ninh trong khu vực.

Các mối quan hệ này không chỉ dừng lại ở ba quốc gia thăm quan, mà còn mở rộng sang các nước như Việt Nam, với quan hệ Đối tác Chiến lược Toàn diện Nâng cao được thiết lập hồi tháng 5, phản ánh mối quan tâm chung về an ninh khu vực Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương và sự hội nhập kinh tế ngày càng sâu sắc. Ấn Độ được cho là đã ký hợp đồng cung cấp tên lửa BrahMos cho Hà Nội, trong khi Philippines cũng ký thỏa thuận tương tự từ năm 2024. Ngoài ra, Ấn Độ còn tăng cường quan hệ ngoại giao với Singapore, Malaysia và Thái Lan thông qua các cuộc tập trận quốc phòng chung và thúc đẩy thương mại song phương, đồng thời âm thầm đẩy mạnh an ninh hàng hải.

Bối cảnh chính trị và địa chính trị tác động đến chiến lược của Ấn Độ

Tình hình chính trị và thương mại căng thẳng giữa Mỹ và các đối tác trong khu vực đã làm dấy lên lo ngại về cam kết của Mỹ đối với an ninh khu vực Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương. Một số quan sát viên Ấn Độ bày tỏ lo ngại khi Mỹ đổi tên Bộ chỉ huy Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương thành Bộ chỉ huy Thái Bình Dương, cho rằng điều này có thể giảm nhẹ vai trò trung tâm của Ấn Độ trong hoạch định chiến lược khu vực.

Dù vậy, New Delhi vẫn tiếp tục tận dụng các cơ chế đa phương như Bộ Tứ (Quad) giữa Ấn Độ, Australia, Nhật Bản và Mỹ để đối thoại chiến lược an ninh, đồng thời đẩy mạnh các hợp tác song phương. Cựu nhà ngoại giao Ấn Độ Srikumar Menon nhận định cách tiếp cận này thể hiện sự thực dụng, phù hợp với tầm quan trọng ngày càng tăng trong bối cảnh địa chính trị phức tạp, phù hợp với chiến lược lâu dài của Ấn Độ về tự chủ chiến lược, đa liên kết và quan hệ đa dạng hóa trong khu vực Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương.

Xu hướng hợp tác song phương và thách thức thực thi trong tương lai

Giáo sư Uday Chandra từ Đại học Ashoka, Ấn Độ, dự đoán New Delhi sẽ tiếp tục tập trung vào các thỏa thuận song phương, đồng thời làm mới vai trò của Quad qua các hiệp định bilateral nhằm giữ vững cam kết với các nước Đông Nam Á và ASEAN. Ông cho rằng khu vực Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương có thể phát triển theo hướng mạng lưới các cường quốc trung gian thay vì bị chia rẽ bởi hai khối cứng nhắc do Mỹ và Trung Quốc dẫn đầu.

India, Nhật Bản, Australia, Indonesia, Philippines, Singapore và New Zealand sẽ hợp tác trên nhiều lĩnh vực khác nhau theo từng cách thức đa dạng. Tuy nhiên, ông nhấn mạnh Ấn Độ cần chứng minh năng lực thực thi các dự án cùng thỏa thuận quốc phòng đúng tiến độ, đồng thời vượt qua các trở ngại từ chủ nghĩa bảo hộ thương mại và thủ tục hành chính cồng kềnh. Hơn nữa, các đối tác của Ấn Độ có cách nhìn khác nhau về Trung Quốc và mức độ lệ thuộc vào Mỹ cũng khác nhau, tạo ra những thách thức riêng trong xây dựng quan hệ.

Mặc dù các mối quan hệ song phương này khó có thể thay thế hoàn toàn sức mạnh quân sự của Mỹ, nhưng chúng có thể tạo ra một trật tự phân phối hơn, nơi Ấn Độ và các cường quốc trung gian khác duy trì sự ổn định địa chính trị trên toàn châu Á.

Những điều bổ ích rút ra từ bài viết

  • Ấn Độ đang xây dựng mạng lưới đối tác chiến lược linh hoạt ở khu vực Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương thay vì theo mô hình liên minh cứng nhắc.
  • Chuyến công du của Thủ tướng Modi đã ký nhiều thỏa thuận quốc phòng, an ninh và thương mại với Indonesia, Australia, New Zealand và Nhật Bản.
  • Dự án phát triển cảng Sabang và cảng trung chuyển ở Andaman là trọng tâm chiến lược về vị trí địa lý và an ninh hàng hải của Ấn Độ.
  • Ấn Độ tăng cường quan hệ với nhiều quốc gia Đông Nam Á như Việt Nam, Philippines, Singapore, Malaysia và Thái Lan qua các thỏa thuận quốc phòng và kinh tế.
  • Chiến lược khôn ngoan của Ấn Độ nhằm tận dụng vị thế quyền lực mềm và đa phương hóa quan hệ trong bối cảnh cam kết an ninh Mỹ tại khu vực có thể giảm sút.

Đăng ký bản tin QMVN