Ngoại giao cần sự kiên trì hơn sự an toàn
Từ trụ sở Liên Hợp Quốc tại New York, Grynspan đặt vấn đề về một nghịch lý: chính tổ chức được giao nhiệm vụ tìm lối thoát cho chiến tranh đôi khi lại ngần ngại tham gia những cuộc thương lượng có nguy cơ bế tắc. Với bà, việc một sáng kiến không thành công không đồng nghĩa nỗ lực ấy là vô ích; cái giá lớn hơn là rút lui trước khi các bên có cơ hội ngồi lại.
Bà khẳng định hòa giải và ngăn ngừa xung đột phải được xem là nhiệm vụ cốt lõi, thay vì những hoạt động chỉ được đẩy mạnh khi khủng hoảng đã bùng phát. Tuy nhiên, sự chủ động đó không thể chỉ dựa vào tuyên bố. Tổng thư ký phải phối hợp khả năng thu thập thông tin, mạng lưới hiện diện tại thực địa và lòng tin ngoại giao vốn đã tồn tại trong hệ thống Liên Hợp Quốc.
Liên Hợp Quốc đã trở nên quá e ngại rủi ro.” — Rebeca Grynspan
Cắt giảm bộ máy nhưng không thu hẹp sứ mệnh
Là một nhà kinh tế từng lãnh đạo Hội nghị Liên Hợp Quốc về Thương mại và Phát triển (UNCTAD), Grynspan không phủ nhận sức ép tài chính. Bà ủng hộ giảm biên chế, hạn chế quan liêu và chấm dứt tình trạng nhiều cơ quan cùng theo đuổi những công việc trùng nhau.
Theo bà, cải cách phải xác định lại ưu tiên chứ không đơn thuần cắt chi tiêu theo tỷ lệ.
Grynspan dẫn kinh nghiệm cắt khoảng 20% số vị trí ở UNCTAD nhưng vẫn tập trung lại các nhiệm vụ chính. Bà đề xuất có một nhân sự trong văn phòng Tổng thư ký giám sát kỷ luật thực hiện các nhiệm vụ được giao. Ý tưởng ấy phản ánh sức ép ngày càng lớn đối với một hệ thống 193 quốc gia thành viên, nơi nguồn lực suy giảm trong lúc yêu cầu ứng phó với khủng hoảng không ngừng gia tăng.
Thực tiễn Biển Đen và lựa chọn gìn giữ hòa bình
Với Grynspan, sáng kiến vận chuyển ngũ cốc qua Biển Đen năm 2022 là ví dụ về giá trị của ngoại giao kín đáo. Thỏa thuận được xây dựng trong bối cảnh chiến tranh Nga–Ukraine nhằm duy trì đường xuất khẩu lương thực. Nga rút khỏi sáng kiến vào năm 2023, cho thấy những dàn xếp thực dụng có thể quan trọng nhưng vẫn mong manh nếu thiếu đồng thuận lâu dài.
Bà cũng muốn cách tiếp cận linh hoạt hơn với hoạt động gìn giữ hòa bình. Khi mô hình lực lượng mũ xanh truyền thống không phù hợp, Liên Hợp Quốc có thể làm việc với Hội đồng Bảo an để tìm cấu trúc hỗ trợ khác. Bà viện dẫn Haiti như một trường hợp cần đánh giá hiệu quả thực tế và học hỏi kinh nghiệm, thay vì bảo vệ một mô hình thể chế chỉ vì đó là cách đã quen làm.
Lá phiếu có màu và quyền phủ quyết
Theo các nhà ngoại giao được Reuters dẫn lời, Grynspan dẫn đầu bốn trong năm cuộc thăm dò không chính thức, giành chín phiếu ủng hộ ở vòng gần nhất. Nhưng đó chưa phải chiến thắng. Hội đồng Bảo an gồm 15 nước phải đề xuất ứng viên lên Đại hội đồng; năm thành viên thường trực là Mỹ, Nga, Trung Quốc, Anh và Pháp có khả năng ngăn ứng viên thông qua.
Cuộc thăm dò ngày 16/10 dự kiến lần đầu sử dụng phiếu phân biệt màu để cho biết có hay không sự phản đối từ nhóm có quyền phủ quyết. Grynspan thừa nhận cuộc đua còn mở và các ứng viên mới có thể xuất hiện. Nếu được bổ nhiệm, bà sẽ trở thành nữ Tổng thư ký đầu tiên của Liên Hợp Quốc, nhưng sự kiện mang tính lịch sử ấy vẫn tùy thuộc vào một thỏa hiệp chính trị đầy khó khăn.
