Giới hạn của ưu thế quân sự
Từ ngày 28/2/2026, cuộc chiến do Mỹ và Israel phát động nhằm vào Iran đã lan tác động tới nhiều quốc gia trong khu vực. Theo báo cáo của Cơ quan Nghiên cứu Quốc hội Mỹ, Iran đáp trả các mục tiêu quân sự, cơ sở năng lượng và tuyến hàng hải. Chi phí bảo vệ căn cứ và đồng minh vì thế trở thành một phần trọng yếu của phép tính chiến lược, bên cạnh khả năng tấn công từ trên không.
Các cuộc không kích có thể gây thiệt hại lớn nhưng không tự động tạo ra một chính quyền thay thế hay thỏa thuận chính trị bền vững. Iran có lãnh thổ rộng, dân số đông và năng lực tên lửa, drone; một chiến dịch chiếm đóng trên bộ sẽ đối diện thách thức khác xa một chiến dịch không quân. Bài học Iraq và Afghanistan nhắc giới hoạch định chính sách rằng kiểm soát chiến trường không đồng nghĩa kiểm soát tương lai của một xã hội.
Phân tích ảnh vệ tinh của AP về các căn cứ Mỹ cho thấy một số hệ thống phòng không và công trình đã bị tấn công. Điều đó không chứng minh Iran đang thắng cuộc chiến, nhưng cho thấy ngay cả quốc gia có ưu thế công nghệ vẫn khó loại bỏ hoàn toàn khả năng đối phương gây tổn thất. Câu hỏi không chỉ là ai sở hữu vũ khí mạnh hơn mà còn là ai chấp nhận được cái giá của xung đột kéo dài.
Các nước Tây Á muốn làm chủ lựa chọn
Stephen M. Walt, giáo sư tại Harvard University, nhìn thấy sự thay đổi mang tính lịch sử: các quốc gia Tây Á đang phải tính toán an ninh dựa nhiều hơn vào chính khả năng và thỏa thuận của mình.
Luận điểm này không có nghĩa các nước đều thống nhất; Iran, Saudi Arabia, Israel, Thổ Nhĩ Kỳ và các quốc gia vùng Vịnh có lợi ích thường xuyên va chạm.
Những kênh hòa giải qua Qatar và tiếp xúc giữa Iran với các láng giềng phản ánh một thực tế: khủng hoảng tại eo biển Hormuz hoặc các cơ sở dầu khí gây hậu quả trực tiếp cho cư dân và nền kinh tế trong khu vực. Reuters đưa tin tháng 11 rằng các cuộc tiếp xúc nhằm tìm lối thoát chiến tranh vẫn tiếp diễn nhưng bất đồng giữa Tehran và Washington còn sâu sắc. Ngoại giao khu vực do đó là nhu cầu sinh tồn, không phải một biểu tượng tuyên truyền.
Một trật tự tự chủ hơn có thể khuyến khích đối thoại và chia sẻ trách nhiệm. Song nó cũng chứa rủi ro chạy đua vũ trang, những liên minh ngắn hạn và cả bất ổn chính trị nội bộ. Sự vắng mặt của một người bảo trợ không mặc nhiên tạo hòa bình; niềm tin phải được xây bằng thỏa thuận có thể kiểm chứng và cơ chế xử lý khủng hoảng.
Mỹ chưa rời đi, nhưng vai trò đang đổi khác
Washington vẫn nắm khả năng triển khai lực lượng, bán vũ khí, áp đặt trừng phạt và tác động đến mạng lưới tài chính toàn cầu. Những quan hệ này khó biến mất chỉ sau một chiến dịch. Tuy nhiên, việc các căn cứ Mỹ trở thành mục tiêu đáp trả khiến đồng minh phải cân nhắc liệu sự hiện diện quân sự có luôn mang lại an toàn hay đôi khi làm tăng rủi ro.
Washington Post từng đưa tin Lầu Năm Góc xem xét giảm một phần hiện diện quân sự tại vùng Vịnh sau chiến tranh. Đây là thông tin về phương án đang được cân nhắc, không phải quyết định rút quân hoàn toàn. Đồng thời, hoạt động của China và Russia thông qua thương mại, ngoại giao và quân sự cho thấy giảm can thiệp trực tiếp của một nước không có nghĩa cạnh tranh cường quốc biến mất.
Cần phân biệt nhận định của Walt với cách diễn giải trên truyền thông Iran. Luận điểm về suy giảm hiệu lực can thiệp bên ngoài là một phép phân tích chiến lược; nó không xác nhận tính chính đáng của mọi hành động của Tehran hay dự báo một thắng lợi chắc chắn. Kết quả cuối cùng còn tùy cuộc đàm phán, an ninh hàng hải, quyền lợi dân thường và những thỏa thuận có thể duy trì sau tiếng súng.
















