Ai góp gì trong con số 1,8 tỷ USD
Sáng kiến mang tên Virtual Biology Initiative, tạm hiểu là “sinh học ảo”. Điều đáng chú ý không chỉ là quy mô, mà là sự góp mặt cùng lúc của ba nhóm vốn thường đi riêng: nhà nước, doanh nghiệp công nghệ và giới thiện nguyện. Theo thông cáo được trang Bioengineer.org đăng lại, nhiều viện nghiên cứu lớn như Allen Institute, Broad Institute, Wellcome Sanger Institute cùng tham gia, còn NVIDIA hỗ trợ hạ tầng và chuyên môn. Các khoản cam kết chính gồm:
- Biohub: 500 triệu USD, công bố từ tháng 4/2026.
- Meta, Google DeepMind và Isomorphic Labs: 300 triệu USD góp chung.
- Bộ Năng lượng Mỹ: hơn 500 triệu USD trong năm năm cho đo đạc, mô hình hóa và tính toán.
- Viện Y tế Quốc gia: điều phối các kho dữ liệu từ hơn 500 triệu USD ngân sách liên bang trước đây.
Vì sao sinh học cần nhiều dữ liệu đến thế
Các mô hình ngôn ngữ trở nên giỏi nhờ được đọc gần như toàn bộ chữ viết của loài người. Sinh học chưa có một kho tương tự.
Ông Alex Rives, người phụ trách khoa học của Biohub, cho biết các bộ dữ liệu tế bào hiện nay dừng ở mức hàng trăm triệu tế bào, trong khi một mô hình dự đoán chính xác sẽ cần hàng tỷ, rồi hàng nghìn tỷ. Ông nói:
Dữ liệu sẽ đến từ những kỹ thuật như spatial transcriptomics, phương pháp lập bản đồ hoạt động phân tử ngay trong mô còn nguyên vẹn, và các phép sàng lọc ghi lại cách tế bào phản ứng khi môi trường thay đổi. Phần lớn những dữ liệu này chưa từng được tạo ra một cách có phối hợp. Bộ Năng lượng Mỹ góp vào đó các phòng thí nghiệm quốc gia cùng năng lực siêu máy tính của mình.
*“Chúng ta cần nắm bắt được ngôn ngữ của sinh học, ngôn ngữ của tế bào. Và điều đó hôm nay chưa tồn tại.” — Alex Rives*
Khoa học mở, nhưng người bỏ tiền được đi trước
Biohub mô tả đây là một dự án khoa học mở, và các bộ dữ liệu cuối cùng sẽ được công bố cho mọi người. Tuy nhiên, những công ty tài trợ được hưởng lợi thế về thời gian. Theo ông Rives, với các nhà tài trợ thương mại sẽ có giai đoạn cấm công bố, trong đó các nhóm này được làm việc với dữ liệu trước khi nó trở thành tài nguyên khoa học chung. Đó chính là cách Biohub kéo được tiền tư nhân vào một công trình vì lợi ích cộng đồng.
Phần việc do chính phủ tài trợ, chạy song song, sẽ không có hạn chế như vậy. Biohub cũng dự định tiếp cận các hãng dược và những tổ chức thiện nguyện khác. Bà Priscilla Chan nói trong một cuộc phỏng vấn rằng sinh học cho đến nay vẫn chỉ là một ngành khoa học dựa trên những khám phá khéo léo, và nhóm của bà luôn coi dữ liệu này là tài sản của cả cộng đồng chứ không của riêng một nhóm nào, để nó có thể tự bồi đắp theo thời gian.
Năm năm cho công việc của nhiều thập kỷ
Ông Rives cho biết khối lượng công việc này bình thường phải mất hàng chục năm, và các đối tác muốn dồn nó vào năm năm. Bộ dữ liệu đầu tiên dự kiến sẵn sàng sau khoảng một năm, còn các mô hình dự đoán chính xác được kỳ vọng xuất hiện trong vòng năm năm. Đó là một lịch trình đầy tham vọng, và chưa ai dám chắc sinh học sẽ chịu “nén” lại dễ dàng như văn bản.
Biohub không đơn độc trên đường đua. Theo Reuters, Anthropic đã lập phòng thí nghiệm sinh học riêng, còn OpenAI Foundation mở chương trình tài trợ hơn 125 triệu USD cho các bộ dữ liệu sinh học và y khoa phục vụ nghiên cứu AI. Cuộc cạnh tranh về mô hình đang dần trở thành cuộc cạnh tranh về dữ liệu, và sinh học là vùng đất mới nhất.













