Lịch sử đền Krishna Janmabhoomi và Shahi Idgah tại Mathura
Phong trào đòi lại ba ngôi đền Hindu cổ được cho là đã bị nhà thờ Hồi giáo dưới triều đại các hoàng đế Mughal chôn vùi, gồm Babri Masjid ở Ayodhya, Shahi Idgah tại Mathura và Gyanvapi ở Varanasi, ngày càng trở nên sôi động trong vài thập kỷ gần đây. Sau khi đền Ram được dựng tại nơi Babri Masjid từng đứng, các phong trào ở Mathura và Varanasi cũng tăng cường hoạt động.
Khác với sự kiện xây đền Ram Janmabhoomi tại nơi đã bị phá dỡ Babri Masjid, tại Mathura đã có sẵn khu đền Krishna Janmasthan nằm sát nhà thờ Shahi Idgah. Khu đền gồm ba công trình chính: đền Keshavadeva, Garbha Griha với buồng ngục dưới lòng đất đánh dấu nơi sinh của Lord Krishna, và Bhagavata Bhavan thờ các vị thần theo văn bản Srimad Bhagavata.
Thỏa thuận năm 1968 và sự tranh chấp mới
Năm 1968, Shree Krishna Janmasthan Seva Sangh và ban quản lý Shahi Idgah ký thỏa thuận phân chia đất: đền nằm dưới quyền Trust của đền Krishna Janmasthan còn nhà thờ Hồi giáo thuộc Shahi Idgah mosque. Thỏa thuận này từ bỏ yêu cầu pháp lý của Trust đối với phần đất nhà thờ Hồi giáo. Tuy nhiên, gần đây một đơn kiện yêu cầu giao trả toàn bộ khu đất gồm đền và nhà thờ đã được đệ trình, dựa trên bằng chứng lịch sử về ngôi đền lớn từng tồn tại tại vị trí hiện thời của Shahi Idgah mosque.
Bằng chứng lịch sử về ngôi đền tại vị trí Shahi Idgah
Nhà sử học người Mỹ A W Entwistle trong tác phẩm “Braj, Trung tâm hành hương Krishna” chỉ ra ngôi đền cổ dành cho Vasudeva (tức Lord Krishna) từng tồn tại từ thế kỷ 4 TCN tại khu vực Katra của Mathura, dưới triều đại Chandragupta II. Các nhà khảo cổ học đã tìm thấy bia đá với khắc chữ mô tả một ngôi đền vĩ đại dành cho Vasudeva, niên đại thế kỷ 7 hoặc 8, phản ánh văn hóa Bắc Ấn ở thời kỳ đó.
Ngôi đền Keshavadeva đầu tiên được cho là bị tàn phá bởi đội quân của Sultan Mahmud Ghazni vào năm 1017, khi ông này xông vào Ấn Độ. Trong khi các đền Phật giáo và Jain ở Mathura như bị phá hủy hoàn toàn, đền Keshavadeva dường như chưa bị hủy hết. Đến năm 1150, đền được tái thiết bởi Jajja dưới triều vua Vijayapala của triều đại Gahadavala.
Đền vẫn tồn tại đến thế kỷ 15 trước khi Sultan Sikandar Lodi phá hủy các công trình Hindu, Jain và Phật giáo tại Mathura. Triều đại Mughal sau đó tiếp tục xây dựng nhiều đền thờ dưới thời Akbar và con trai ông, Jahangir. Trong năm 1618, vua Bir Singh Deo Bundela đã dựng lại một đền thờ Krishna có tên Dera Keshava Rai tại chỗ được xác định là nơi sinh của Krishna.
Phá hủy dưới thời Aurangazeb và các phiên bản lịch sử khác nhau
Năm 1670, hoàng đế Mughal Aurangazeb ra lệnh phá hủy đền thờ Keshavadeva trong chiến dịch triệt hạ các cơ sở Hindu trên lãnh thổ mình. Có hai quan điểm về lý do đình phá này: sử gia Mỹ Audrey Truschke cho rằng đó là chính trị nhằm trừng phạt cộng đồng Brahmin giúp vua Maratha Shivaji bỏ trốn năm 1666 và đối phó với các cuộc nổi loạn của người Jat, trong khi sử gia Ấn Độ Jadunath Sarkar cho rằng lệnh này nhằm loại bỏ những công trình tôn giáo của Hindu mà Aurangzeb chống đối.
Chuyển giao đất sang thời thực dân Anh, đấu giá và sự tái lập đền
Khi triều Mughal suy yếu, Công ty Đông Ấn Anh tiếp quản khu vực vào năm 1803. Năm 1815, thương gia giàu có Raja Patni Mal mua lại 13,77 mẫu Anh trong đó có khu đất 2,5 mẫu nơi Shahi Idgah mosque tọa lạc qua đấu giá. Các khiếu kiện của người Hồi giáo liên quan quyền sở hữu bị bác bỏ sau đó.
Năm 1944, hậu duệ Raja Patni Mal là Rai Kishan Das và Rai Anand Das bán phần đất này cho lãnh đạo đảng Quốc Đại Pandit Madan Mohan Malviya với giá 13.400 rupee. Ông Jugal Kishore Birla - doanh nhân nổi tiếng, trả tiền thay và thành lập năm 1951 quỹ tín thác "Shri Krishna Janmabhoomi Trust" để xây dựng đền thờ theo nguyện vọng của ông Malviya.
Xây dựng đền Krishna Janmabhoomi và quản lý khu đền
Công trình đền bắt đầu xây dựng năm 1953 trên khu đất cạnh Shahi Idgah dưới sự chỉ đạo của doanh nhân Jaidayal Dalmia. Năm 1956, Hội Shri Krishna Janmasthan Sewa Sangh được thành lập để quản lý quỹ tín thác một cách pháp lý. Bức tường phân ranh giới đền và nhà thờ được dựng lên sau đó. Đến năm 1977, từ "Sangh" được thay đổi thành "Sansthan".
Năm 1967, Hội yêu cầu người thuê và nhà ổ chuột trong khu vực rời đi để xây dựng mở rộng đền, gây tranh cãi khi những người thuê đất này nhận được sự ủng hộ từ Ban quản lý Shahi Idgah mosque. Căng thẳng dẫn tới ký kết thỏa thuận năm 1968, theo đó Ban quản lý Shahi Idgah trả lại đất hai bên ngoài tường nhà thờ còn bên trong tường, khu vực nhà thờ thuộc quyền Ban quản lý. Các bên cam kết không xây dựng các cửa, rãnh thoát nước ảnh hưởng đến bên kia.
Cuộc chiến pháp lý từ 1993 đến nay
Năm 1993, sau sự kiện phá dỡ Babri Masjid vào năm 1992, một công dân Vrindavan là Manohar Lal Sharma kiện lên tòa án địa phương, yêu cầu hủy bỏ thỏa thuận năm 1968, cho rằng Hội Sangh không đại diện hợp pháp cho Trust và không có quyền sở hữu toàn bộ 13,77 mẫu đất.
Đến năm 2020, trong bối cảnh vụ kiện Ram Janmabhoomi gần kết thúc, luật sư Ranjana Agnihotri thay mặt đức thần Bhagwan Shri Krishna Virajman khởi kiện, cũng nhằm hủy bỏ thỏa thuận 1968, tố cáo Hội Sangh lừa dối cộng đồng Hindu khi di chuyển trục "nơi sinh" từ dưới nhà thờ Hồi giáo sang khu đất bên cạnh. Đơn kiện đề nghị tuyên bố đức thần là chủ sở hữu đất và dỡ bỏ Shahi Idgah mosque.
Hàng loạt các kiện cáo dân sự tương tự diễn ra tại các tòa án Agra và Mathura đòi hủy bỏ thỏa thuận hoặc khảo sát khảo cổ học dưới nhà thờ. Một số đòi trả lại toàn bộ đất cho Trust và di dời nhà thờ sang nơi khác.
Ngày 24/12/2022, tòa án dân sự Mathura ra lệnh khảo sát Shahi Idgah mosque và yêu cầu báo cáo chi tiết về tình trạng khu đất, ngay sau khi tòa Varanasi cho phép các nhóm Hindu tiếp cận khu thờ Shringar Devi tại Gyanvapi mosque để lễ bái.
Năm 2023, với lệnh khảo sát Gyanvapi mosque bởi Cục Khảo cổ Ấn Độ, Trust Krishna Janmabhoomi đệ đơn kiện nhằm hủy bỏ thỏa thuận 1968 giữa ban quản lý nhà thờ và Hội Shri Krishna Janmasthan Sewa Sangh.
Diễn biến và ý nghĩa
Cuộc tranh chấp quanh Krishna Janmabhoomi và Shahi Idgah phản ánh sự phức tạp về lịch sử, tôn giáo và pháp lý ở Ấn Độ. Các bằng chứng lịch sử cho thấy vị trí đền Krishna từng tồn tại từ rất sớm nhưng trải qua nhiều lần xây dựng, phá hủy dưới các triều đại. Các thỏa thuận và vụ kiện pháp lý ngày nay cho thấy sự đấu tranh giữa cộng đồng Hindu và Hồi giáo về việc quản lý và quyền sở hữu các địa điểm linh thiêng.
Dù cho kết quả ra sao, quá trình này cũng là minh chứng cho việc các nhóm tôn giáo ở Ấn Độ tiếp tục tìm kiếm quyền hợp pháp và tinh thần đối với các địa điểm linh thiêng của mình, trong bối cảnh xã hội đa tôn giáo và đa văn hóa.
Những điều bổ ích rút ra từ bài viết
- Phong trào đòi lại ba ngôi đền Hindu bị nhà thờ Hồi giáo chiếm đóng ngày càng sôi động sau sự kiện Babri Masjid ở Ayodhya.
- Khu đền Krishna Janmasthan tại Mathura đã được lập và mở rộng từ thế kỷ 4 TCN, có nhiều lần bị phá hủy và xây dựng lại trong lịch sử.
- Thỏa thuận năm 1968 phân chia quyền sử dụng đất đền và nhà thờ Shahi Idgah được thách thức bằng nhiều vụ kiện đòi hủy bỏ.
- Các bằng chứng khảo cổ và sách sử cho thấy một ngôi đền lớn từng tồn tại tại vị trí hiện nay của Shahi Idgah mosque.
- Cuộc tranh chấp pháp lý hiện nay phản ánh mối quan hệ phức tạp giữa lịch sử, tôn giáo và luật pháp ở Ấn Độ.
- Các yêu cầu hiện tại nhằm dỡ bỏ nhà thờ Hồi giáo Shahi Idgah và trao toàn bộ đất cho Hội đền Krishna Janmabhoomi.
Đăng ký bản tin QMVN
Bản tin buổi sáng mỗi ngày - chỉ những bài đáng đọc, không spam.











