Sân khấu bên bờ biển cho một đại gia đình cũ
Turkmenistan, nước giữ ghế chủ tịch luân phiên SNG năm 2026, chọn Avaza, khu nghỉ dưỡng biểu tượng trên bờ Caspian, làm nơi đón các nhà lãnh đạo. Bối cảnh ấy mang nhiều ý nghĩa: một quốc gia đề cao chính sách trung lập vĩnh viễn và chỉ tham gia khối với tư cách thành viên liên kết lại đứng ra tiếp đón các nguyên thủ đúng vào năm Cộng đồng kỷ niệm 35 năm thành lập.
Ông Putin nói về những mối liên kết kinh tế, xã hội, văn hóa và nhân đạo mà theo ông, các dân tộc trong khu vực đã vun đắp qua nhiều thế kỷ. Ông đặc biệt nhấn mạnh tiếng Nga như sợi chỉ chung nối liền không gian rộng lớn của Cộng đồng, một thông điệp được Moscow đón nhận nồng nhiệt nhưng được lắng nghe dè dặt hơn ở những thủ đô đã dành ba thập niên củng cố ngôn ngữ và bản sắc dân tộc riêng.
Dòng chảy thương mại vòng qua lệnh trừng phạt
Trọng tâm bài phát biểu là những con số. Theo ông Putin, kim ngạch thương mại giữa Nga và các thành viên SNG năm ngoái vượt 110 tỷ USD, và cứ mười giao dịch thì có chín giao dịch dùng đồng rúp hoặc các đồng nội tệ khác thay vì USD hay euro.
Ông ca ngợi điều mà ông gọi là hạ tầng tài chính ổn định, độc lập với ảnh hưởng nước ngoài.
“Điều đó cho phép chúng ta làm sâu sắc hợp tác kinh tế bất chấp ảnh hưởng từ bên ngoài.” — Vladimir Putin
Các chính phủ phương Tây nhìn những con số ấy theo cách khác. Từ năm 2022, Mỹ và Liên minh châu Âu (EU) nhiều lần cảnh báo rằng một phần thương mại đi qua các nước láng giềng giúp Nga tiếp cận hàng hóa bị cấm vận, và không ít ngân hàng, doanh nghiệp trong khu vực đã đối mặt nguy cơ trừng phạt thứ cấp. Với các nền kinh tế Trung Á, thị trường Nga mang lại việc làm, kiều hối và nguồn thu quá cảnh, nhưng cũng kéo họ vào một cơn bão địa chính trị mà họ không gây ra.
Những điều không được nói ra và những người đang rời xa
Ông Putin không đề cập cuộc chiến ở Ukraine, nhưng bóng dáng của nó vẫn bao trùm hội nghị. Ukraine chấm dứt tham gia các cơ quan SNG từ năm 2018, Gruzia rời khối sau cuộc chiến năm 2008, Moldova dần rút khỏi các thỏa thuận của Cộng đồng, còn Armenia đã đóng băng vai trò trong liên minh quân sự do Moscow dẫn dắt là Tổ chức Hiệp ước An ninh Tập thể (CSTO).
Trong khi đó, Kazakhstan, Uzbekistan và các láng giềng theo đuổi chính sách đối ngoại mà giới ngoại giao gọi là “đa vectơ”, tăng cường quan hệ với Trung Quốc, EU, Thổ Nhĩ Kỳ, các nước vùng Vịnh và Mỹ. Một ngày trước hội nghị SNG, năm tổng thống Trung Á cùng Tổng thống Azerbaijan Ilham Aliyev đã gặp nhau tại Avaza theo định dạng tham vấn riêng, lời nhắc rằng khu vực này ngày càng tự cất lên tiếng nói của mình.
Iran bên bàn tròn Caspian
Tổng thống Iran Masoud Pezeshkian dự hội nghị với tư cách quan sát viên, sau đó tham gia cuộc gặp riêng của lãnh đạo các nước ven biển Caspian. Trong cuộc hội đàm hôm thứ Năm, ông Putin cho rằng Tehran đã có những nỗ lực thực sự để giải quyết xung đột trong khu vực và đưa ra các đề xuất hòa bình mới, đồng thời khẳng định Moscow sẵn sàng giúp đỡ.
Ông Pezeshkian cảm ơn Nga vì đã phản đối điều mà ông gọi là chủ nghĩa đơn phương của Mỹ, đồng thời nhấn mạnh các quyền của Iran phải được tôn trọng thì xung đột mới chấm dứt. Ông cho biết Tehran và Washington đã trao đổi và điều chỉnh các đề xuất, và khi hoàn tất, hai bên có thể cùng các bên trung gian chốt lại, một tín hiệu thận trọng cho thấy ngoại giao, dù mong manh, vẫn còn sống.
