Dự luật Dịch vụ Kiểm toán Liên bang và tầm quan trọng của việc phê duyệt
Quỹ AdvoKC, một tổ chức công nghệ dân sự do giới trẻ lãnh đạo, ngày 28/1 đã kêu gọi Tổng thống Nigeria Bola Tinubu ký phê duyệt dự luật Dịch vụ Kiểm toán Liên bang mà Quốc hội nước này đã thông qua từ hơn bảy tháng trước. Dự luật này dự kiến xóa bỏ Đạo luật Kiểm toán thuộc địa năm 1956, xây dựng một hệ thống kiểm toán Liên bang độc lập bao gồm Cơ quan Dịch vụ Kiểm toán Liên bang và Hội đồng Kiểm toán Liên bang. Theo đại diện của quỹ, dự luật cũng sẽ tăng cường quyền hạn của Kiểm toán viên Tổng hợp Liên bang, đồng thời thiết lập khung thời gian và chế tài nhằm nâng cao trách nhiệm giải trình trong quản lý tài chính công.
Habib Sheidu, Giám đốc Dự án của AdvoKC, nhấn mạnh hiện nay Kiểm toán viên có thể báo cáo về các khoản tiền công bị thất thoát, nhưng thiếu công cụ pháp lý để ép buộc truy cứu trách nhiệm. "Điều này tương tự như sự khác biệt giữa một người canh gác và một người thực thi pháp luật. Dự luật này sẽ trao quyền mạnh mẽ cho cơ quan kiểm toán. Mỗi tháng trì hoãn là một tháng mất đi cơ hội đóng lại kẽ hở đó," ông Sheidu chia sẻ.
Kết nối với khuyến nghị của Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF)
AdvoKC liên hệ yêu cầu phê duyệt dự luật với báo cáo Tham vấn Điều IV năm 2026 của Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) đối với Nigeria, trong đó chỉ ra chi tiêu vốn khoảng 2% sản phẩm quốc nội (GDP), tương đương 8,8 nghìn tỷ Naira năm 2025, được thực hiện ngoài ngân sách chính thức và không được phản ánh trong các tài liệu ngân sách hay báo cáo thực hiện chính thức.
IMF khuyến nghị Nigeria cần cải cách quy trình ngân sách, báo cáo tài chính, quản lý công và tăng cường trách nhiệm giải trình, bao gồm việc công bố thường xuyên các báo cáo tài chính kiểm toán.
AdvoKC cho rằng các mục tiêu này trùng khớp với nội dung dự luật kiểm toán, được coi như một chiếc cầu nối giữa cam kết chính sách và thực thi trên thực tế.
"Báo cáo của IMF không nhắc tên dự luật này, nhưng mô tả sát sao những cải cách mà dự luật sẽ mang lại: một quy trình ngân sách đúng hạn, các tài khoản được đối chiếu và công khai thường xuyên, cùng một cơ quan kiểm toán độc lập có quyền lực thực thi kỷ luật tài chính. Không thể tách biệt sự lộn xộn của ngân sách chồng chéo và quá trình ban hành lại nhiều lần ngân sách với việc thiếu một đạo luật kiểm toán để phát hiện và ngăn chặn sai sót kịp thời," Sheidu cho biết.
Quá trình phê duyệt kéo dài gần hai thập kỷ
Dự luật Dịch vụ Kiểm toán Liên bang là nỗ lực thứ năm nhằm xây dựng cơ chế kiểm toán hiện đại cho Nigeria và đã trải qua nhiều lần đề xuất tại Quốc hội trong gần 20 năm qua. Bản thảo đầu tiên được giới thiệu tại Quốc hội lần thứ 6 (2007-2011) nhưng không được thông qua. Những nỗ lực tương tự tại Quốc hội lần thứ 7 và 9 cũng không thành công. Phiên bản thông qua tại Quốc hội lần thứ 8 hồi tháng 1/2019 lại bị đình trệ do thiếu sự phê duyệt của tổng thống.
Bản dự luật hiện tại được trình lại tại Quốc hội lần thứ 10 vào tháng 10/2023 và được 2 viện quốc hội thông qua vào tháng 12/2025, tuy nhiên đến nay vẫn chưa nhận được sự đồng thuận chính thức.
Theo Điều 58(4) của Hiến pháp Nigeria (sửa đổi năm 1999), tổng thống phải phê duyệt hoặc trả lời lý do không phê duyệt trong vòng 30 ngày kể từ khi nhận dự luật. Việc kéo dài hơn bảy tháng mà không phê duyệt gây ra lo ngại về cam kết cải cách hành chính và tài chính của chính quyền hiện tại.
Lời kêu gọi và áp lực đối với Tổng thống Tinubu
AdvoKC cảnh báo sự im lặng kéo dài của Tổng thống Tinubu có thể bị hiểu là sự thiếu quyết tâm trong cải cách. "Việc ký ban hành dự luật không tốn chi phí nhưng mang lại giá trị lớn: gửi tín hiệu mạnh mẽ đến IMF, Ngân hàng Thế giới và nhà đầu tư quốc tế rằng các cải cách tài chính tại Nigeria được xây dựng trên nền tảng thể chế vững chắc, không chỉ dừng lại ở các tuyên bố. Đồng thời, người dân Nigeria sẽ thấy báo cáo của Kiểm toán viên Tổng hợp có trọng lượng và ý nghĩa thực sự," tổ chức này nhấn mạnh.
Quỹ kêu gọi Tổng thống ký phê duyệt dự luật ngay lập tức, đồng thời yêu cầu thành lập Hội đồng Kiểm toán Liên bang trong 90 ngày sau khi dự luật có hiệu lực, công bố lịch trình bổ nhiệm Tổng Giám đốc Cơ quan Dịch vụ Kiểm toán Liên bang và công khai bản tóm tắt luật bằng ngôn ngữ dễ hiểu.
Ngoài ra, AdvoKC cam kết theo dõi sát sao việc thực thi các cải cách thông qua nền tảng của mình nhằm đảm bảo tính minh bạch và hiệu quả.
Yêu cầu của AdvoKC hiện nay là một trong nhiều tiếng nói thúc giục Tổng thống Tinubu mau chóng phê duyệt dự luật. Theo The Punch, cựu Phó Tổng thống Atiku Abubakar đã ra tối hậu thư 7 ngày yêu cầu ông Tinubu thực hiện nghĩa vụ Hiến pháp: ký dự luật hoặc trả lời chính thức lý do từ chối; nếu không sẽ phải từ chức. Atiku còn cáo buộc Tinubu vi phạm Hiến pháp 1999 do chậm trễ hành động đối với dự luật, đồng thời cảnh báo rằng việc trì hoãn tiếp tục sẽ làm suy yếu nền dân chủ và trách nhiệm giải trình công.
Những điều bổ ích rút ra từ bài viết
- Quỹ AdvoKC thúc giục Tổng thống Tinubu ký dự luật Dịch vụ Kiểm toán Liên bang đã bị trì hoãn hơn bảy tháng.
- Dự luật nhằm thay thế đạo luật kiểm toán cổ điển và củng cố quyền hạn cho Kiểm toán viên Tổng hợp Liên bang.
- Báo cáo IMF 2026 chỉ ra chi tiêu khoảng 2% GDP Nigeria không được đưa vào ngân sách chính thức.
- Dự luật đã trải qua gần 20 năm nhiều lần đề xuất tại Quốc hội nhưng chưa được phê duyệt chính thức.
- Cựu Phó Tổng thống Atiku cảnh báo tổng thống sẽ phải từ chức nếu không ký hoặc giải thích lý do không phê duyệt dự luật trong 7 ngày.
Đăng ký bản tin QMVN
Bản tin buổi sáng mỗi ngày - chỉ những bài đáng đọc, không spam.







