Cuộc sống gian truân tại khu khai thác vàng bất hợp pháp Vila Cururu

Vila Cururu, một khu định cư khai thác vàng trái phép nằm trong vùng đất bản địa đã bị tàn phá nặng nề ở Brazil, từng là nơi ẩn chứa nhiều hoạt động phi pháp và tệ nạn. Trước đây, khu chợ đen này tấp nập với các thợ mỏ say rượu quanh các bàn gỗ, uống bia và whisky, cùng với những cô phục vụ múa cột. Họ kéo nhau về các chuồng trại phía sau khu ổ chuột để tiếp tục các hoạt động mờ ám. Quanh đó, hàng loạt người xâm nhập sử dụng búa, cuốc và chất nổ để đào sâu vào sườn đồi và vùng đồng cỏ trong hành trình tìm kiếm vàng. Jackson Katitãurlu, thủ lĩnh người Nambiquara sống cách đó vài dặm, mô tả: “Họ đã quét sạch mọi thứ. Họ phá hủy thiên nhiên.”

Tuy nhiên, chỉ vài tuần trước, lực lượng an ninh Brazil đã tiến hành một chiến dịch truy quét quyết liệt, khiến Vila Cururu trở nên hoang vắng và đổ nát. Dưới sự dẫn dắt của tổng thống Luiz Inácio Lula da Silva, nhằm xóa bỏ khai thác vàng trái phép trong các vùng đất của người bản địa, hàng loạt khu vực bị tàn phá đã bị san bằng.

Tàn phá nghiêm trọng tại vùng Sararé, thách thức trong bảo vệ rừng và cộng đồng

Sararé, một khu vực rộng lớn như Singapore, trải dài giữa rừng rậm và đồng cỏ gần biên giới Bolivia, là điểm nóng của đợt khai thác vàng bất hợp pháp tồi tệ nhất trong lịch sử gần đây của Brazil. Từ tháng 1/2024 đến 8/2025, khu vực này mất đi 4% diện tích rừng do hoạt động khai thác của các thợ mỏ. Tính từ khi cơn sốt vàng bắt đầu cách đây khoảng năm năm, Sararé đã bị tàn phá gần 44,8 km2, tương đương gần một nửa diện tích Manhattan.

Nilton Tubino, người trực tiếp chỉ huy các chiến dịch đẩy đuổi thợ mỏ, nói rằng sự tàn phá hoàn toàn đã diễn ra tại các mỏ lớn như Garimpo Quatro, với cả cảnh quan rừng bị thay bằng những đụn đất và đá màu xám, đồng thời có nhiều mạch nước ô nhiễm do thủy ngân bị thải ra trong quá trình khai thác.

Nguyên nhân của cuộc khủng hoảng và di chuyển thợ mỏ bất hợp pháp

Chiến dịch chống khai thác vàng trái phép của Lula bắt đầu từ đầu năm 2023, tạo ra nhiều áp lực lên các thợ mỏ không hợp pháp. Dưới áp lực đó, nhiều nhóm thợ mỏ đã di chuyển từ vùng Yanomami đến Sararé để tránh sự truy quét.

Advertisement300 × 250

Giá vàng tăng cao cũng góp phần làm thúc đẩy hoạt động khai thác bất hợp pháp bởi giá trị tài sản này được xem là 'nơi trú ẩn an toàn' trong bối cảnh bất ổn toàn cầu, trong đó có chính sách kinh tế và ngoại giao biến động dưới thời Donald Trump.

Những hình ảnh được ghi nhận từ máy bay trực thăng cho thấy những vết cắt màu nâu kéo dài trên vùng đất xanh từng ngập tràn cây cối, xen kẽ nước đọng mang màu đồng đặc trưng của thủy ngân độc hại. Các thiết bị cơ giới cỡ lớn cùng với nhiều đường hầm đào sâu dưới lòng đất minh chứng cho quy mô công nghiệp của hoạt động khai thác.

Lịch sử đau thương trong ảnh hưởng của khai thác vàng trái phép

Người Nambiquara đã trải qua nhiều đợt xâm lấn và khủng hoảng trong lịch sử, từ khi người ngoài đến khai thác vàng vào thế kỷ XVIII, đến những dịch bệnh và bạo lực dưới thời các chính quyền trước đây. Số dân Nambiquara đã giảm từ khoảng 10.000 đầu thế kỷ XX xuống chỉ còn vài trăm người sau nhiều thập niên chịu ảnh hưởng sâu sắc từ tác động bên ngoài.

Nguy cơ mới với vai trò của các nhóm tội phạm có vũ trang

Điểm đáng lo ngại hiện nay là sự xuất hiện của các công nghệ khai thác hiện đại và những nhóm tội phạm tổ chức có vũ trang, như nhóm Red Command từ Rio de Janeiro, từng bị chính quyền Mỹ liệt vào danh sách tổ chức khủng bố nước ngoài. Các nhóm này được cáo buộc đã kiểm soát nhiều điểm khai thác, dẫn đến các cuộc xung đột bạo lực với nhiều người thiệt mạng. Mặc dù phía chính phủ chưa đưa ra bằng chứng chắc chắn về vai trò của những nhóm này, tình hình bạo lực vẫn gia tăng đáng kể, với những vụ đấu súng chết người xảy ra hồi năm 2024.

Khó khăn trong duy trì an ninh và nỗ lực chống khai thác trái phép

Dù chiến dịch truy quét của chính phủ đã đưa thợ mỏ trái phép ra khỏi Sararé phần lớn, thách thức còn rất lớn khi những người vi phạm vẫn còn lén hoạt động trong vùng. Các lực lượng chủ lực phát hiện nhiều dấu vết còn mới của con người cũng như các kho chứa vật liệu nổ lớn và thiết bị phát điện ngầm phục vụ cho việc khai thác.

Nilton Tubino nhấn mạnh công việc chống khai thác trái phép là cực kỳ khó khăn, thường xuyên phải đối mặt với nguy hiểm và không có ngày nghỉ. Dự kiến, chiến dịch sẽ tiếp tục mở rộng với các đợt hành quân mới trong thời gian tới nhằm bảo vệ rừng và cộng đồng bản địa khỏi sự tàn phá liên tục.

Thách thức chính trị và triển vọng tương lai

Sự tiếp tục của chiến dịch chống khai thác vàng trái phép còn phụ thuộc vào kết quả bầu cử tổng thống sắp tới tại Brazil. Nếu Luiz Inácio Lula da Silva giữ được quyền lực, các chiến dịch sẽ tiếp tục được đẩy mạnh, góp phần bảo vệ chủ quyền và môi trường của quốc gia. Ngược lại, sự trở lại của chính quyền thân thiện với khai thác trái phép có thể khiến tình hình trở nên nghiêm trọng hơn, đe dọa sự sống còn của các cộng đồng bản địa như người Nambiquara.

Jackson Katitãurlu, thủ lĩnh người Nambiquara, cảnh báo rằng nếu các lực lượng an ninh rút lui, thợ mỏ bất hợp pháp chắc chắn sẽ quay trở lại, đặt ra thách thức lớn về lâu dài cho công tác bảo vệ vùng đất thiêng của người bản địa.

Hiện tại, việc bảo vệ Amazon và các vùng đất bản địa giữa những áp lực kinh tế và xã hội vẫn là một nhiệm vụ cam go, đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ của các cơ quan chức năng và cộng đồng quốc tế để ngăn chặn nguy cơ phá hủy khôn lường tại đây.

Những điều bổ ích rút ra từ bài viết

  • Chiến dịch truy quét khai thác vàng trái phép ở Amazon Brazil đã phá hủy hàng chục km2 rừng và tài nguyên bản địa.
  • Việc di chuyển thợ mỏ trái phép từ vùng Yanomami sang Sararé đã khiến tình hình tàn phá và xung đột tại đây gia tăng.
  • Nhóm tội phạm vũ trang như Red Command được cho là đã kiểm soát nhiều mỏ vàng bất hợp pháp, làm tăng nguy cơ bạo lực.
  • Công nghệ khai thác hiện đại và thiết bị gây nổ đã làm cho việc ngăn chặn khai thác trái phép ngày càng khó khăn hơn.
  • Kết quả bầu cử tổng thống Brazil sẽ ảnh hưởng lớn đến tương lai chiến dịch bảo vệ rừng và quyền lợi người bản địa.

Đăng ký bản tin QMVN