Giá dầu vượt 80 USD/thùng sau căng thẳng Mỹ - Iran tại Eo biển Hormuz

Giá dầu thế giới đã tăng vượt mức 80 USD mỗi thùng trong phiên giao dịch đầu tuần, sau khi diễn biến mới trong căng thẳng quân sự giữa Mỹ và Iran làm dấy lên lo ngại về an toàn đường vận chuyển dầu qua Eo biển Hormuz - tuyến hàng hải trọng yếu nối liền các nền kinh tế lớn.

Động thái leo thang diễn ra ngay sau khi Tổng thống Mỹ Donald Trump công bố ý định áp đặt mức phí 20% đối với hàng hóa vận chuyển qua vùng biển này, đồng thời khẳng định việc Washington sẽ tái thiết lập lệnh phong tỏa hải quân nhằm vào Iran. Quyết định này gây bất ổn cho thị trường năng lượng toàn cầu khi các bên liên quan đều cáo buộc nhau gia tăng hành động quân sự quanh tuyến vận tải thiết yếu này.

Thông qua nền tảng mạng xã hội Truth Social, ông Trump nhấn mạnh rằng Eo biển Hormuz sẽ vẫn mở cửa dù có xảy ra bất kỳ hành động nào của Iran. Ông khẳng định Mỹ sẽ là bên kiểm soát khu vực đồng thời thu phí 20% trên mọi hàng hóa đi qua đường biển này, với mục tiêu hoàn trả chi phí đảm bảo an toàn vùng biển vốn hết sức biến động.

Tuy nhiên, Tổng thống không giải thích chi tiết về cách thức thu phí và cơ chế thực thi. Trước đó trên kênh Fox News, ông cũng đề cập rằng Mỹ sẽ tiếp quản vai trò bảo vệ Eo biển Hormuz và mong muốn các quốc gia khác, vốn giàu có và đồng minh, hỗ trợ chi phí tương xứng, thay vì để Mỹ một mình gánh vác nhiệm vụ này.

Đáp lại, Ngoại trưởng Iran Abbas Araqchi khẳng định nước này sẽ vẫn là "người bảo vệ vĩnh viễn" của Eo biển Hormuz và phản đối việc Mỹ đưa ra mức phí 20% là quá đáng. Lực lượng Vệ binh Cách mạng Iran cảnh báo chỉ khi nào Mỹ rút quân khỏi vùng Vịnh thì thương mại qua khu vực này mới có thể trở lại bình thường, đồng thời cảnh báo nguy cơ lớn hơn đối với ngành dầu khí toàn cầu nếu xung đột tiếp tục leo thang.

Theo thông báo từ Trung tâm Thông tin Hàng hải Liên quân do Hải quân Mỹ dẫn đầu, việc thực thi lệnh phong tỏa nhằm vào Iran sẽ bắt đầu từ 16 giờ ngày thứ Ba theo giờ Washington. Lệnh này áp dụng cho tất cả các cảng biển, bến cảng dầu mỏ và vùng duyên hải của Iran, đồng thời mọi tàu thuyền bị nghi ngờ không được phép đi vào hoặc ra từ khu vực phong tỏa có thể bị chặn, chuyển hướng hoặc tịch thu. Trong trường hợp đặc biệt, lực lượng Mỹ sẽ sử dụng vũ lực đối với các tàu không tuân thủ.

Tuy nhiên, trung tâm cũng nhấn mạnh các tàu trung lập đi qua Eo biển Hormuz tới những điểm đến không thuộc Iran sẽ không bị cản trở.

Đêm thứ Hai, Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ thông báo đã tiến hành các cuộc tấn công nhằm vào tàu ngầm Iran và một cơ sở bảo trì tàu, đáp trả các vụ Iran tấn công tàu thương mại trong khu vực.

Căng thẳng leo thang đã khiến số lượng tàu qua lại Eo biển Hormuz giảm đáng kể, dù vẫn có một số tàu hạn chế vận chuyển, khiến thị trường dầu thêm bất ổn trong bối cảnh các quốc gia như Saudi Arabia, Iraq, Kuwait, Qatar, và UAE đều phụ thuộc lớn vào tuyến xuất khẩu chủ lực này.

Việc Mỹ đòi thu phí 20% đối với hàng hóa vận chuyển qua Eo biển Hormuz đang gây tranh cãi về tính hợp pháp trên cơ sở luật quốc tế. Theo Công ước Liên hợp quốc về Luật biển, các tàu có quyền đi qua tự do các eo biển quốc tế mà không bị đánh phí chỉ vì qua lại.

Iran tuyên bố không tuân thủ tất cả các quy định của công ước trong khi Mỹ phản đối quyền của Tehran trong việc thu phí trên tuyến đường biển này. Hiện vẫn chưa rõ đồng minh và các doanh nghiệp vận tải quốc tế có chấp nhận chính sách thu phí mới hay không.

Tình hình căng thẳng hiện nay cũng làm lung lay thỏa thuận tạm thời đạt được tháng trước giữa Mỹ và Iran, theo đó hai bên đồng ý mở lại Eo biển trong 60 ngày và ngừng các hành động thù địch trong thời gian đàm phán tiếp theo.

Eo biển Hormuz không chỉ là lối ra chủ chốt cho dầu thô và khí thiên nhiên lỏng từ các nước lớn vùng Vịnh, mà còn ảnh hưởng trực tiếp đến khoảng một phần năm nhu cầu dầu toàn cầu được vận chuyển qua đây mỗi ngày. Vì vậy, mọi biến động tại khu vực đều có thể khiến giá năng lượng thế giới biến động nhanh chóng, tác động sâu rộng đến nền kinh tế toàn cầu.

Diễn biến mới tại Eo biển Hormuz một lần nữa khẳng định vai trò chiến lược của khu vực đối với an ninh năng lượng và tầm quan trọng của các thỏa thuận ngoại giao nhằm duy trì hòa bình và ổn định trong khu vực.