Bốn địa điểm và thông tin cần được xác minh
Tuyên bố được cơ quan an ninh Thổ Nhĩ Kỳ cung cấp và được Anadolu cùng các hãng tin khác đăng tải xác định bốn điểm rời bỏ là Hebat, Yajk, Sabri và Sason, nằm trong khu Baze của Metina gần biên giới Thổ Nhĩ Kỳ. Ngày hoàn tất được nêu là 8/10. Các nguồn mô tả đây là một phần của chương trình tăng cường đoàn kết dân tộc và hội nhập xã hội nhằm loại bỏ những nơi có nguy cơ tái diễn giao tranh.
Những dữ kiện ấy quan trọng nhưng cần phân biệt nguồn báo cáo với xác minh độc lập. Tính đến thông tin công bố ngày 12/10, không có phản hồi tức thời của lãnh đạo PKK trong bản tin AP; cũng chưa có cơ sở để kết luận chỉ từ bốn địa điểm rằng toàn bộ mạng lưới quân sự của nhóm đã giải thể hay toàn bộ chiến binh đều hạ vũ khí. Việc làm rõ ai giám sát và xác nhận từng bước sẽ ảnh hưởng trực tiếp tới mức độ tin cậy của tiến trình.
Từ tuyên bố giải giáp tới bài toán tái hòa nhập
Năm 2025, PKK tuyên bố sẽ giải giáp và tự giải thể sau lời kêu gọi của người sáng lập Abdullah Öcalan, người đang bị giam giữ tại Thổ Nhĩ Kỳ. Tiếp đó, một nghi lễ giải giáp mang tính biểu tượng được tổ chức ở miền bắc Iraq và nhóm thông báo chuyển lực lượng khỏi các vị trí trong lãnh thổ Thổ Nhĩ Kỳ.
Bước rời các điểm ở Metina, nếu được xác thực toàn diện, có thể là thêm một dấu hiệu chuyển cam kết chính trị thành thay đổi thực địa.
Vấn đề khó hơn là lộ trình pháp lý cho những người từng cầm súng. Theo AP, quốc hội Thổ Nhĩ Kỳ đã thông qua vào tháng 8 một biện pháp ân xá có điều kiện, chỉ có hiệu lực khi Hội đồng An ninh Quốc gia xác nhận PKK hoàn toàn giải thể và giải giáp. Các cơ chế hoãn án, tạm đình chỉ tố tụng hay chấm dứt vụ việc theo điều kiện không đồng nghĩa với ân xá vô điều kiện; Öcalan và một số lãnh đạo chủ chốt nằm ngoài phạm vi được mô tả.
Ankara, Baghdad và lợi ích an ninh biên giới
Metina nằm trong vùng núi mà PKK từng dùng làm nơi trú đóng và triển khai các hoạt động chống lại mục tiêu Thổ Nhĩ Kỳ. Vì các tuyến đi lại và địa hình trải qua biên giới, việc giảm hiện diện vũ trang ở một điểm có thể ảnh hưởng an ninh của cả Thổ Nhĩ Kỳ lẫn Iraq. Tuy nhiên, trách nhiệm quản lý lãnh thổ, kiểm tra các căn cứ bỏ trống và bảo vệ dân thường cần có sự phối hợp giữa các cơ quan hữu quan.
Theo bản tin AP, Ankara gần đây cũng thông báo kế hoạch rút dần lực lượng khỏi một căn cứ quân sự chiến lược ở miền bắc Iraq và chuyển quyền kiểm soát cho chính quyền Baghdad. Động thái này tạo bối cảnh ngoại giao rộng hơn cho tin rút trại. Nó chưa tự thân bảo đảm tranh chấp chủ quyền, an ninh địa phương hay sự hiện diện của các lực lượng khác được giải quyết; vì thế những bước tiếp theo cần được nhìn nhận theo tiến độ thực tế.
Một nền hòa bình phải được đo bằng cuộc sống dân thường
Cuộc xung đột kéo dài từ năm 1984 đã khiến hàng chục nghìn người thiệt mạng, để lại những ký ức đau thương, sự dịch chuyển dân cư và bất đồng sâu sắc về quyền chính trị, ngôn ngữ và bản sắc của người Kurd. PKK, tổ chức bị Thổ Nhĩ Kỳ cùng một số đồng minh xếp vào danh sách khủng bố, ban đầu đòi lập quốc gia độc lập nhưng sau đó chuyển trọng tâm sang quyền tự trị và quyền lợi chính trị.
Một tiến trình bền vững sẽ đòi hỏi nhiều hơn số trại được dọn khỏi bản đồ: đó là giải giáp có xác minh, quy định tái hòa nhập rõ ràng, sự an toàn của người dân ở các vùng biên và không gian đối thoại chính trị đáng tin cậy. Đối với những cộng đồng đã chịu hậu quả chiến tranh nhiều thế hệ, thành quả cuối cùng không chỉ là ít tiếng súng hơn mà còn là khả năng sống, đi lại, làm việc và được bảo vệ quyền lợi trong hòa bình.
