Ý thức bảo vệ các loài động vật và nhu cầu phát minh thay thế ngà voi

Ngày nay, con người đã trở thành loài thống trị hành tinh, nhưng đồng thời điều đó cũng đặt ra câu hỏi về trách nhiệm bảo vệ môi trường và đa dạng sinh học. Trong hơn 50.000 năm qua, nhiều loài động vật lớn như voi, chim và bò sát đã tuyệt chủng, có tranh cãi diễn ra về nguyên nhân là do biến đổi khí hậu hay hoạt động của con người. Các nghiên cứu ngày càng chỉ ra vai trò của con người nhưng bài học vẫn chưa được thực hiện đầy đủ.

Tuy nhiên, trong một vài trường hợp, phát minh đã giúp cứu vãn một loài. Một trong số đó là celluloid, được sinh ra từ nhu cầu cấp thiết thay thế ngà voi trong sản xuất bóng băng.

Bóng băng và khởi nguồn từ ngà voi

Bóng băng là bộ môn thể thao kỹ năng sử dụng gậy và bóng. Ban đầu bóng băng làm từ gỗ, nhưng đến thế kỷ 17, giới thượng lưu ưu chuộng bóng làm từ ngà voi để có trọng lượng và độ nảy tốt hơn.

Đến thế kỷ 19, môn bóng băng phổ biến rộng ở Mỹ, nhưng việc dùng bóng ngà voi khiến voi bị săn bắn quá mức. Michael Phelan, một tay chơi và nhà quảng bá nổi tiếng thời đó, nhận thấy rủi ro tuyệt chủng của voi là rõ ràng do thói quen này, ông đã kêu gọi tìm vật liệu thay thế ngà voi với giải thưởng 10.000 USD vào năm 1863.

John Wesley Hyatt và cuộc cách mạng celluloid

John Wesley Hyatt, một thợ in trẻ tuổi, đã tham gia cuộc thi và sau nhiều lần thử nghiệm, vào năm 1865 ông đăng ký bằng sáng chế bóng bọc lớp hỗn hợp từ bột ngà và nhựa cây nhưng sản phẩm không thành công do không đáp ứng được yêu cầu về độ cứng và cảm giác của người chơi.

Năm 1868, Hyatt phát hiện chất collodion trong văn phòng in bị đổ, khi khô lại thành vật liệu trong suốt và cứng, từ đó ông bắt đầu nghiên cứu cellulose nitrate (một thành phần chính của collodion) và chế tạo bóng băng từ vật liệu này. Việc này rất khó khăn do cellulose nitrate dễ bắt lửa và có thể phát nổ.

Advertisement300 × 250

Đến ngày 6/4/1869, Hyatt được cấp bằng sáng chế cho vật liệu tổng hợp có thành phần gồm guncotton và dầu long não, có độ bền cao, nhẹ, dễ tạo hình và nhuộm màu, được xem là vật thay thế tốt cho ngà voi trong sản xuất bóng băng.

Thương hiệu celluloid và ứng dụng đa dạng

John và người em Isaiah Hyatt tiếp tục cải tiến với vật liệu pyroxylin và đăng ký bằng sáng chế tháng 7/1870. Họ đăng ký thương hiệu "celluloid" cho loại nhựa tổng hợp này và thành lập Albany Billiard Ball Company để kinh doanh.

Dù bóng celluloid nhận được phản hồi trái chiều, nhưng Hyatt vẫn tiếp tục phát triển. Tài liệu quảng cáo của công ty so sánh celluloid giống như "xăng dầu cứu cá voi" đã cứu các loài voi, rùa và san hô khỏi bị tận diệt, nhờ tính năng chế tạo đồ vật giả rẻ hơn thay thế những vật liệu ngày càng cạn kiệt.

Celluloid được dùng làm phím đàn piano, gọng kính, lược tóc, nút áo và quan trọng nhất là tạo nền tảng cho ngành công nghiệp điện ảnh với phim celluloid cuộn đầu tiên.

Celluloid góp phần cho sự phát triển ngành điện ảnh

Trong thập niên 1880, George Eastman, nhà sáng chế máy ảnh nổi tiếng, tìm đến Hyatt nhờ phát triển vật liệu nhẹ thay kính để làm phim chụp ảnh. Celluloid trở thành vật liệu chính cho phim phát triển máy ảnh Kodak và đóng góp mở rộng hình ảnh động lên màn ảnh tối, từ đó ngành công nghiệp điện ảnh ra đời.

Tuy nhiên, celluloid cũng có nhược điểm lớn như dễ cháy và thải khí độc theo thời gian. Kể cả bóng băng làm bằng celluloid đôi khi có thể gây nổ nhẹ khi va chạm mạnh, và ngành điện ảnh cũng từng gặp tai nạn cháy phim dẫn tới mất mát di sản lịch sử và tai nạn thương tâm.

Di sản và sự thay thế celluloid

Ngày nay, vật liệu tổng hợp khác đã thay thế celluloid trong hầu hết ứng dụng, bóng băng hiện đại sử dụng nhựa phenolic hoặc polyester thay cho. Celluloid vẫn còn tồn tại trong bóng bàn - sản phẩm hiếm hoi vẫn dùng loại nhựa camphor, nếu bạn từng ngửi mùi long não khi bóng bàn bị vỡ sẽ hiểu lý do.

Phát minh celluloid không chỉ là bước ngoặt khoa học công nghiệp mà còn là minh chứng cho sức mạnh của sáng tạo đáp ứng nhu cầu bảo tồn thiên nhiên và mở ra thời đại mới cho công nghiệp giải trí.

Những điều bổ ích rút ra từ bài viết

  • Michael Phelan đã nhìn ra hiểm họa tuyệt chủng của voi do săn bắn lấy ngà vì bóng băng.
  • John Wesley Hyatt phát minh celluloid - vật liệu thay thế ngà voi trong sản xuất bóng băng.
  • Celluloid góp phần mở đường cho ngành công nghiệp điện ảnh với phim cuộn.
  • Nhựa celluloid có nhược điểm dễ cháy và thải khí độc theo thời gian.
  • Ngày nay, bóng bàn là sản phẩm ít ỏi còn sử dụng celluloid, với mùi long não đặc trưng.

Đăng ký bản tin QMVN