Phun nước lên vỉa hè – phương pháp làm mát truyền thống của Nhật Bản
Trong những tháng hè oi bức tại Nhật Bản, nhiều cửa hàng thường dùng xô nước lạnh để tưới lên mặt đường hay vỉa hè ngay trước cửa. Phong tục này gọi là uchimizu, xuất phát từ truyền thống trà đạo Nhật Bản và ban đầu mang tính chất thanh tẩy, chào đón khách. Tuy nhiên, uchimizu còn có tác dụng làm mát nhờ hiện tượng làm mát bốc hơi – khi nước bốc hơi sẽ kéo nhiệt từ mặt đất ra ngoài không khí.
Một nghiên cứu công bố năm 2018 trên tạp chí Water đã chứng minh rằng việc phun nước theo phương pháp uchimizu có thể làm giảm nhiệt độ không khí gần mặt đất xuống tới 10 độ F (khoảng 5,5 độ C), ngay cả khi lượng nước chỉ nhỏ. Shigenori Asai, giám đốc Japan Water Forum, cho biết hiệu quả làm mát càng tăng nếu nhiều người cùng tham gia dội nước trên vỉa hè, thậm chí có thể cảm nhận được làn gió mát. Ông còn vận động tổ chức ngày Uchimizu toàn cầu vào ngày 1/8 hàng năm.
Quạt mành bằng cỏ vetiver – công nghệ mát tự nhiên của Ấn Độ
Trước khi điều hòa xuất hiện, người dân tại các vùng nóng Ấn Độ đã tận dụng rễ cỏ vetiver có tính thấm hút cao để đan thành tấm màn che trước cửa ra vào hoặc cửa sổ hướng về phía gió. Những tấm màn này được giữ ẩm và tạo ra hiệu ứng làm mát bốc hơi khi không khí nóng thổi qua, làm giảm nhiệt. Mùi thơm đặc trưng của vetiver cũng góp phần tạo cảm giác dễ chịu.
Giải pháp này, đặc biệt hiệu quả ở môi trường khô, đã được áp dụng biến thể trong các trung tâm dữ liệu hiện đại thông qua hệ thống làm mát gián tiếp bằng bốc hơi. Kiến trúc sư Liza Raju Subhadra tại Kerala đánh giá công nghệ này có thể giảm sử dụng điều hòa ở Ấn Độ và các quốc gia khác, mang lại lợi ích lớn về năng lượng và môi trường. Bà nhấn mạnh việc làm mát thụ động có thể giúp giảm bớt nhiệt độ từ điều hòa phát tán sang nhà người khác.
Mặc áo choàng tối màu rộng rãi – bí quyết truyền thống vùng Trung Đông và Bắc Phi
Có vẻ ngược đời khi mặc quần áo tối màu và nặng trong sa mạc nóng bỏng, nhưng các cộng đồng Trung Đông và Bắc Phi đã duy trì truyền thống này hàng thế kỷ. Nghiên cứu đăng trên Nature năm 1980 cho thấy khi mặc rộng rãi, áo choàng tối màu hấp thụ nhiệt nhưng tạo ra dòng không khí nóng di chuyển lên trên và thoát ra khỏi phần cổ áo.
Hiệu ứng này tạo ra một luồng hút không khí mát bên dưới, làm mát cơ thể trước khi nhiệt truyền đến da.
Bên cạnh đó, tại các vùng nóng ẩm như miền Nam nước Mỹ, vải seersucker (vải bông có cấu trúc gợn nhăn) và vải linen được ưa dùng. Kết cấu seersucker giúp giảm tiếp xúc trực tiếp với da đẫm mồ hôi, tạo ra các khe nhỏ hỗ trợ lưu thông khí, giúp làm mát hiệu quả.
Ăn cay và uống trà – tạo phản xạ làm mát từ bên trong
Một số vùng khí hậu nóng như Ấn Độ, Thái Lan, Mexico nổi tiếng với các món ăn cay, vì capsaicin trong ớt kích thích receptor nhiệt và đau trên lưỡi, đánh lừa não bộ nghĩ cơ thể đang nóng, từ đó kích thích phản xạ làm mát như giãn mạch máu và tiết mồ hôi. Mồ hôi bốc hơi giúp hạ nhiệt nhanh chóng.
Ngược lại, uống nước ngọt lạnh có thể làm giảm phản xạ tiết mồ hôi và cơ thể phải sinh nhiệt nội tại khi xử lý đường, gây nóng thêm. Ở nhiều nước châu Á, người ta ưu tiên uống trà xanh hoặc trà đại mạch không đường, pha nguội nhẹ để vừa bổ sung nước vừa cải thiện tuần hoàn máu gần da, hỗ trợ tản nhiệt.
Nghỉ trưa – biện pháp truyền thống bảo vệ sức khỏe trước nắng nóng
Ở các nước châu Âu Nam như Hy Lạp, Tây Ban Nha, Ý, thói quen nghỉ trưa hoặc siesta từng rất phổ biến nhưng đang có xu hướng giảm dần. Các chuyên gia cảnh báo việc giữ thói quen nghỉ giữa ngày có thể giảm nguy cơ kiệt sức do nóng, khi cơ thể phải tăng cường chuyển hóa và vận động sẽ sinh ra nhiệt thêm.
Tại Đức và nhiều nước châu Âu đã bắt đầu khuyến khích công nhân và nhân viên áp dụng giải lao giữa trưa trong mùa hè để nâng cao sức khỏe, đồng thời giảm thiểu tác hại của đợt nắng nóng ngày càng gay gắt. Lời khuyên này xuất phát từ quan sát thực tế về khả năng thích nghi với nhiệt độ cao của người dân ở các quốc gia miền Nam châu Âu.
Những phương pháp truyền thống kể trên không chỉ có giá trị văn hóa mà còn mang lại hiệu quả thiết thực trong bối cảnh khí hậu ngày càng nóng bức và nhu cầu sử dụng điều hòa tăng cao trên toàn cầu.
Những điều bổ ích rút ra từ bài viết
- Phun nước lên vỉa hè theo truyền thống uchimizu của Nhật giúp giảm nhiệt độ không khí gần mặt đất tới 5,5 độ C.
- Màn che bằng cỏ vetiver được ẩm tạo ra hiệu ứng làm mát bốc hơi rất hiệu quả ở môi trường khô.
- Áo choàng tối màu rộng thoáng có thể làm mát bằng cách tạo luồng không khí nóng đi lên thoát ra ngoài.
- Capsaicin trong ớt kích thích phản xạ tiết mồ hôi giúp làm mát cơ thể trong nhiệt độ cao.
- Nghỉ ngơi giữa trưa giúp tránh nhiệt độ cao tác động xấu đến sức khỏe, được nhiều nước châu Âu khuyến nghị.
Đăng ký bản tin QMVN
Bản tin buổi sáng mỗi ngày - chỉ những bài đáng đọc, không spam.











