Kỷ niệm 50 năm Viking 1 đặt chân lên Sao Hỏa
Ngày 20/7/1976 đánh dấu mốc quan trọng trong lịch sử thám hiểm không gian, khi tàu Viking 1 của NASA chính thức hạ cánh thành công trên bề mặt Sao Hỏa. Trong suốt hơn sáu năm, Viking 1 cùng tàu kế nhiệm đã gửi về trái đất hơn 50.000 hình ảnh, đồng thời khảo sát được 97% diện tích bề mặt hành tinh đỏ, góp phần định hình sự hiểu biết của loài người về Sao Hỏa. Mặc dù Liên Xô từng phóng Mars 3 năm 1971 và đạt tiếp xúc trong giây lát, nhưng ảnh gửi về vô cùng mờ nhạt và hệ thống nhanh chóng ngắt kết nối, nên Viking vẫn được coi là thành tựu bước ngoặt đầu tiên của NASA trên hành tinh này.
Các thí nghiệm về sự sống của Viking từng tuyên bố “không phát hiện được vật chất hữu cơ và dấu hiệu vi sinh vật” như khẳng định của trưởng dự án Gerald Soffen, cũng được trình bày trên trang chính thức của NASA. Tuy nhiên, điều đó có thể đã bỏ lỡ những bằng chứng quan trọng trong 50 năm qua, theo giáo sư Steven Benner, một nhà hóa học và cựu giáo sư Harvard.
Phát hiện mới đặt dấu hỏi về kết luận của NASA
Benner bắt đầu nghi ngờ khi xem lại hồ sơ gốc của sứ mệnh Viking trong quá trình đánh giá tài trợ cho NASA vào năm 1999. Những ghi chép chi tiết cho thấy dấu hiệu của vật liệu hữu cơ trong đất Sao Hỏa đã hiện diện, nhưng bị giới khoa học thời đó cho là do nhiễm bẩn, do không có lời giải thích phù hợp.
Năm 2008, sự có mặt của perchlorates trong đất Sao Hỏa được tàu Phoenix phát hiện. Các hợp chất này có đặc tính phá hủy vật liệu hữu cơ khi bị nung nóng ở nhiệt độ cao, giống điều kiện mà Viking sử dụng trong máy sắc ký khối (GC-MS) để kiểm tra mẫu đất. Hậu quả là thí nghiệm của Viking đã phá hủy phần lớn vật liệu hữu cơ nếu tồn tại, dẫn đến kết luận sai lệch rằng không có vật chất hữu cơ trên bề mặt sao Hỏa.
Ý nghĩa của sự sống vi sinh vật trên Sao Hỏa
Nếu giả thuyết của Benner chính xác và vi sinh vật vẫn tồn tại trên Sao Hỏa, điều này mở ra hai khả năng lớn: hoặc sự sống từng phát sinh độc lập trên hành tinh này, hoặc sự sống có thể được truyền từ hành tinh này sang hành tinh kia thông qua hiện tượng vật thể vũ trụ va chạm và chuyển giao vật liệu liên hành tinh (panspermia).
Trường hợp đầu tiên sẽ cho thấy sự sống không phải là điều hiếm có mà có thể xuất hiện trên nhiều hành tinh đá trong vũ trụ, như cách các nhà khoa học gần đây phát hiện ra hành tinh ngoài hệ Mặt Trời có điều kiện tương tự Trái Đất.
Trường hợp thứ hai minh chứng cho khả năng cực kỳ bền bỉ của sự sống trước những điều kiện khắc nghiệt và biến đổi khí hậu hành tinh.
Hệ quả với nghiên cứu và tìm kiếm sự sống ngoài Trái Đất
Khẳng định của Benner cũng chỉ ra một sai lầm trong định hướng nghiên cứu từ cuối những năm 1990, khi NASA quyết định không cho phép các thí nghiệm tập trung vào tìm kiếm sự sống hiện hữu trên Sao Hỏa, chịu ảnh hưởng từ kết luận không có sự sống của sứ mệnh Viking. Điều này đồng nghĩa với việc những thử nghiệm có thể đã giúp phát hiện vi sinh vật bị bỏ qua, làm chậm tiến trình khám phá những bí mật của hành tinh đỏ.
Benner nhấn mạnh sự quan trọng của vi sinh vật bởi chúng chia sẻ nhiều đặc điểm sinh học với con người, đặc biệt là khả năng tiến hóa theo thuyết Darwin - yếu tố tiên quyết để sự sống phát triển lên mức độ phức tạp hơn như sự sống thông minh. Từ việc hiểu rõ sự sống vi sinh trên Sao Hỏa, khoa học có thể dự đoán tiềm năng tìm kiếm sự sống thông minh và các dạng sự sống khác trong vũ trụ.
Nhiều ý kiến và phản ứng trong giới khoa học
Không chỉ Benner, nhiều chuyên gia từng theo đuổi giả thuyết về sự sống vi sinh trên Sao Hỏa, như nhà khoa học Gilbert V Levin, người thiết kế một trong các thí nghiệm Viking, hay nhà sinh vật học Rafael Navarro-Gonzalez, người phát hiện điểm tương đồng giữa đất Khô hạn Atacama ở Chile và đất Sao Hỏa.
Chủ đề này vẫn gây tranh cãi rộng rãi trong cộng đồng khoa học và thậm chí bị nghi ngờ là sẽ làm giảm uy tín các cơ quan không gian. NASA hiện không có phản hồi chính thức về các nghiên cứu bên ngoài, trong khi Cơ quan Vũ trụ Châu Âu (ESA) cũng chưa nắm rõ các phát hiện mới của Benner. Tuy nhiên, ông sẵn sàng đối đầu và yêu cầu lãnh đạo NASA thừa nhận vấn đề công khai.
Những điều bổ ích rút ra từ bài viết
- Tàu Viking 1 chính thức đặt chân lên Sao Hỏa ngày 20/7/1976, khảo sát 97% bề mặt Sao Hỏa.
- Phân tích hồ sơ gốc cho thấy dấu hiệu vật liệu hữu cơ bị bỏ qua trong thí nghiệm đo GC-MS của Viking.
- Phát hiện perchlorates năm 2008 giải thích nguyên nhân phá hủy vật liệu hữu cơ trong thí nghiệm trước đây.
- Nếu sự sống phát sinh trên Sao Hỏa, nó có thể xuất hiện độc lập hoặc do panspermia giữa các hành tinh.
- NASA đã hạn chế nghiên cứu tìm kiếm sự sống hiện hữu trên Sao Hỏa dựa trên kết luận của Viking.
Đăng ký bản tin QMVN
Bản tin buổi sáng mỗi ngày - chỉ những bài đáng đọc, không spam.















