Nội bộ Ngân hàng Nhật Bản bất ngờ trước quyết định lãi suất âm của Kuroda năm 2016

Vào tháng 1 năm 2016, Ngân hàng Nhật Bản (BOJ) đã bất ngờ áp dụng chính sách lãi suất âm lần đầu tiên nhằm thúc đẩy tăng trưởng kinh tế và kiểm soát sự tăng giá mạnh của đồng yên, điều đang ảnh hưởng tiêu cực đến nền kinh tế phụ thuộc xuất khẩu của Nhật Bản. Quyết định này được Hội đồng quản trị BOJ thông qua với tỷ lệ 5-4, thể hiện rõ sự phân hóa sâu sắc trong nội bộ cấp lãnh đạo.

Tuy nhiên, theo biên bản ghi lại cuộc họp chính sách mới được công bố, nhiều thành viên trong Hội đồng đã lên tiếng phản đối gay gắt. Họ cho rằng đề xuất áp dụng lãi suất âm của Thống đốc Haruhiko Kuroda là hành động thiếu chuẩn bị kỹ lưỡng, thậm chí có thể khiến Nhật Bản bị cuốn vào một cuộc chiến hạ lãi suất với Ngân hàng Trung ương châu Âu (ECB), kéo theo những căng thẳng đáng kể trên thị trường tiền tệ toàn cầu.

Thành viên Hội đồng Takehiro Sato bày tỏ quan ngại chiến lược của Kuroda sẽ gây ra một cuộc cạnh tranh giảm lãi suất với ECB nhằm làm giảm giá trị đồng tiền. Ông Sato nhấn mạnh việc rơi vào một cuộc chiến tiền tệ như vậy là không có lợi và cảnh báo những căng thẳng mà lãi suất âm có thể tạo ra cho hệ thống ngân hàng Nhật Bản.

Trong khi đó, Koji Ishida, một cựu ngân hàng thương mại và cũng là thành viên hội đồng, nhận định việc giảm tiếp các mức lãi suất vốn đã rất thấp sẽ không thúc đẩy đáng kể hoạt động cho vay và đầu tư vốn. Các ý kiến này cho thấy sự nghi ngại về hiệu quả thực tế của chính sách lãi suất âm trên các kênh tài chính nội địa.

Biên bản họp cũng cho thấy nhiều thành viên Hội đồng quản trị đã không được thông báo đầy đủ về kế hoạch áp dụng lãi suất âm trước khi đề xuất được trình lên. Thành viên Sayuri Shirai nhận xét đề xuất này có vẻ như được chuẩn bị rất gấp rút và không phù hợp với tình hình kinh tế chưa có dấu hiệu xấu đi đáng kể để biện minh cho một biện pháp quyết liệt như vậy.

Hơn nữa, thành viên Takahide Kiuchi tỏ ra nghi ngờ về khả năng triển khai chính sách này một cách hiệu quả nếu không đánh giá kỹ lưỡng tác động của nó đối với nền kinh tế. Ông Kiuchi cũng lưu ý quyết định mang tính bất ngờ này, cùng với việc Kuroda từng bác bỏ lựa chọn lãi suất âm trước đó ngay tại quốc hội, có thể khiến thị trường phản ứng mạnh trong ngắn hạn nhưng mục tiêu cuối cùng của BOJ vẫn là cải thiện tình hình kinh tế và giá cả trong trung và dài hạn.

Chính sách lãi suất âm cùng những biện pháp kích thích chưa từng có dưới thời Kuroda cuối cùng đã được kết thúc vào năm 2024. Kể từ đó, dưới sự lãnh đạo của Thống đốc hiện tại Kazuo Ueda, BOJ đã bắt đầu tăng lãi suất nhiều lần nhằm điều chỉnh chính sách tiền tệ trong bối cảnh bất ổn kinh tế do các cú sốc năng lượng toàn cầu từ xung đột Trung Đông.

Dẫu vậy, Ueda cũng gặp nhiều khó khăn trong việc huy động sự đồng thuận trong Hội đồng về hướng đi của chính sách lãi suất khi có những thành viên kêu gọi tăng lãi suất và những ý kiến thận trọng muốn giữ nguyên mức hiện tại. Những diễn biến này cho thấy sự phức tạp trong vận hành chính sách tiền tệ của BOJ giữa môi trường kinh tế đầy biến động.

BOJ công bố bản tóm tắt biên bản các cuộc họp chính sách vài tuần sau mỗi phiên họp và biên bản chi tiết được công khai sau khoảng 10 năm nhằm đảm bảo tính minh bạch và giúp giới chuyên môn đánh giá quá trình ra quyết định trong lịch sử của ngân hàng.