Doanh nghiệp phản ứng trước quyết định định giá xăng dầu của nhà máy lọc dầu Dangote bằng đô la Mỹ

Nhà máy lọc dầu Dangote mới đây đã đưa ra quyết định áp dụng mức giá cho các sản phẩm như Premium Motor Spirit (xăng A95), dầu DO và nhiên liệu hàng không bằng đồng đô la Mỹ cho các giao dịch tại cảng và kho trạm. Thông báo này được gửi qua email tới các nhà kinh doanh vào ngày 14/7/2026, chỉ rõ các phiếu thanh toán phát hành trước đó bằng đồng naira không còn hiệu lực và không được chấp nhận thanh toán.

Phản ứng từ các chủ đầu mối xăng dầu độc lập và các chuyên gia năng lượng không đồng thuận. Họ lo ngại động thái này không chỉ làm gia tăng nhu cầu ngoại tệ hiếm hoi mà còn có nguy cơ khiến giá xăng dầu trong nước biến động phức tạp hơn, ảnh hưởng trực tiếp đến người tiêu dùng và đẩy nền kinh tế tiến gần hơn đến một mô hình "đô la hóa".

Kết quả khảo sát giá tại một số kho đầu mối lớn như Lagos, Port Harcourt, và Warri cho thấy giá xăng đã tăng mạnh, có nơi chênh lệch lên tới 113 đồng naira mỗi lít, trong khi giá dầu diesel cũng nhích lên từ 24 đến 150 đồng tùy địa điểm. Sự biến động này khiến nhiều chủ doanh nghiệp trong ngành lo ngại về tính ổn định thị trường và khả năng ảnh hưởng kéo dài đến mặt bằng giá bán lẻ.

Billy Gillis-Harry, Chủ tịch Hiệp hội Chủ cửa hàng bán lẻ xăng dầu Nigeria (PETROAN), nhận định việc tính giá theo đô la có thể tạo ra hiệu ứng dây chuyền đẩy nền kinh tế quốc gia theo hướng đô la hóa, làm suy yếu nỗ lực ổn định thị trường xăng dầu. Ông nhấn mạnh tầm quan trọng của việc các quyết định thương mại của nhà máy lớn như Dangote phải phù hợp với lợi ích và chính sách kinh tế quốc gia.

Ngoài ra, ông cũng lo ngại rằng khi giá được thiết lập theo đô la, các nhà kinh doanh sẽ phải tìm cách lấy ngoại tệ từ ngân hàng với chi phí cao, và áp lực này sẽ buộc họ tăng giá bán lẻ ra thị trường, ảnh hưởng lên túi tiền người dân.

Chinedu Ukadike, phát ngôn viên Hiệp hội Nhà kinh doanh độc lập Nigeria, kêu gọi Tổng thống Bola Tinubu và các cơ quan chính phủ mau chóng xem xét và có biện pháp xử lý nhằm duy trì cơ chế thanh toán bằng đồng naira, hỗ trợ chính sách đổi dầu lấy naira đang áp dụng. Ông cho rằng, việc áp dụng giá tính theo đô la Mỹ trong bối cảnh hiện nay sẽ làm trầm trọng thêm áp lực lên tỷ giá và làm giá nhiên liệu đầu ra biến động bất lợi cho xã hội.

Ông nêu rõ: “Giá xăng dầu chịu sức ảnh hưởng lớn từ hai yếu tố chính là giá dầu thô thế giới và tỷ giá đô la Mỹ. Việc mua bán và thanh toán bằng đô la khiến nhu cầu ngoại tệ tăng cao và khiến giá xăng tại các trạm bán lẻ tăng theo.”

Giáo sư danh dự Wumi Iledare, chuyên gia kinh tế dầu khí, đưa ra nhận xét rằng quyết định của Dangote không phải là hành động định giá độc quyền mà là phản ứng thương mại hợp lý nhằm quản lý rủi ro tỷ giá, khi chi phí đầu vào như dầu thô phải thanh toán bằng đô la Mỹ trong khi doanh thu lại nhận bằng naira.

Ông lý giải: “Trong một thị trường tự do, nhà sản xuất công bố giá bán sản phẩm là quyền hợp pháp. Giá này có được thị trường chấp nhận hay không còn phụ thuộc vào cạnh tranh, sự lựa chọn của người mua và điều kiện thị trường chung. Việc giá được công bố bằng đô la giúp cân đối được các chi phí liên quan tới ngoại tệ mà không nhất thiết là hành vi thao túng giá.”

Bên cạnh đó, việc phát triển nguồn cung từ các nhà máy lọc dầu nội địa như Dangote góp phần nâng cao an ninh năng lượng cho Nigeria, dù không thể hoàn toàn tách rời những ảnh hưởng từ biến động giá toàn cầu.

Sau thông báo, nhiều kho đầu mối tại các khu vực trọng điểm như Lagos và Port Harcourt đã điều chỉnh tăng giá bán xăng với mức từ 1.090 naira lên đến 1.250 naira mỗi lít trong một số trường hợp. Dầu diesel cũng đồng loạt ghi nhận xu hướng tăng giá tương tự.

Phản ứng của các bên liên quan cho thấy sự chia rẽ quan điểm trong việc quản lý thị trường lọc hóa dầu nước nhà. Một số cho rằng chính phủ cần can thiệp để duy trì ổn định, trong khi số khác xem đây là bước đi cần thiết nhằm thích ứng với biến động tỷ giá trên thị trường quốc tế.

Billy Gillis-Harry bày tỏ kỳ vọng vấn đề sẽ sớm được thống nhất một cách hợp lý nhằm đảm bảo nguồn cung không bị gián đoạn và giá cả không biến động quá lớn, đồng thời kêu gọi khôi phục và phát huy năng lực các nhà máy lọc dầu truyền thống để tăng tính cạnh tranh và giảm áp lực lên thị trường.

Trước bối cảnh địa chính trị phức tạp và biến động kinh tế toàn cầu, sự điều chỉnh chính sách giá dầu tại Nigeria đang là dấu hiệu cần được xem xét kỹ lưỡng với sự phối hợp từ nhiều bên nhằm bảo vệ quyền lợi người dân cũng như đảm bảo sự ổn định kinh tế vĩ mô.