Nước uống cạn kiệt ở thành phố Taiz của Yemen bị lực lượng Houthi bao vây, hơn một triệu người dân chắt chiu từng giọt
Taiz, thành phố lớn thứ ba của Yemen, vốn thiếu nước suốt hơn một thập kỷ, nay rơi vào khủng hoảng nghiêm trọng khi lực lượng Houthi do Iran hậu thuẫn siết chặt vòng vây trong cuộc xung đột leo thang với quân chính phủ. Các tổ chức nhân đạo cho biết nhu cầu của hơn một triệu cư dân gần như không được đáp ứng: giếng nước bị cắt đường tiếp cận, nhà máy khử mặn thiếu nhiên liệu, xe chở nước gần như không thể vào thành phố. Giá nước đóng chai tăng tới 75%, bột mì và gạo đắt thêm khoảng 50%, khí đốt nấu ăn tăng hơn bốn lần, trong khi khoảng 124.000 người sơ tán đổ về tỉnh Taiz. Tổ chức Ân xá Quốc tế cảnh báo thành phố đang bị đẩy tới bờ vực thảm họa nhân đạo nghiêm trọng, còn Liên hợp quốc lo ngại nguy cơ bùng phát dịch tả. Người dân như chị Hadil al-Shahid giờ phải kéo dài lượng nước một ngày thành bốn ngày.
Nước uống đã khan hiếm ở Taiz hơn mười năm, nhưng tình hình trở thành khủng hoảng trong những tuần gần đây khi lực lượng Houthi bao vây thành phố. Theo các tổ chức nhân đạo, việc tiếp cận giếng nước bị hạn chế, các nhà máy khử mặn cạn nhiên liệu và xe chở nước phần lớn bị chặn ngoài thành phố.
Trước khi bị bao vây, chị Hadil al-Shahid và hai con nhỏ dùng khoảng 10 lít nước đóng chai mỗi ngày để uống và nấu ăn; giờ đây, lượng nước ấy phải kéo dài khoảng bốn ngày. Chị kể qua điện thoại:
Advertisement300 × 250
*
“Chúng tôi đã thôi uống cà phê và trà, thứ trước đây ngày nào cũng uống.” – Hadil al-Shahid
*
Nhiều gia đình như nhà chị phải trả giá nước đóng chai cao hơn tới 75% so với chỉ vài tuần trước, một số bắt đầu mua chịu. Những tài xế còn chở được nước vào thành phố, trong một số trường hợp, đã tăng giá gấp ba để bù cho chuyến đi đầy hiểm nguy.
Khủng hoảng chồng khủng hoảng
Cuộc bao vây không chỉ bóp nghẹt nguồn nước mà còn kéo theo hàng loạt thiếu hụt:
Bột mì và gạo đắt hơn khoảng 50% so với mùa hè, rau quả gần như khan hiếm
Theo chuyên gia Hani Bafaqih của tổ chức CARE, giá khí đốt nấu ăn tăng hơn bốn lần, nhiều gia đình phải đốt củi, than hoặc bìa các-tông để nấu nướng
Thiếu nhiên liệu khiến các bếp ăn cộng đồng khó cung cấp suất ăn miễn phí và dịch vụ thu gom rác phải ngừng hoạt động
Theo cơ quan di cư của Liên hợp quốc, từ tháng 8, tỉnh Taiz tiếp nhận khoảng 124.000 người sơ tán, xấp xỉ một nửa số người phải rời bỏ nhà cửa vì giao tranh
Một số gia đình sơ tán sống trong lều tạm và chỉ ăn một bữa mỗi ngày
Ông Jens Laerke, người phát ngôn của cơ quan cứu trợ khẩn cấp Liên hợp quốc, cảnh báo các thiếu hụt đang tiếp sức cho nhau: không có nhiên liệu thì máy bơm nước, máy phát điện bệnh viện và việc thu gom rác đều ngừng, nước sạch ít đi, rác chất đống làm tăng nguy cơ dịch bệnh, kể cả bệnh tả, nhất là khi người dân phải dùng nước từ giếng không được bảo vệ. Tổ chức Ân xá Quốc tế kêu gọi Houthi lập tức mở các tuyến đường vào thành phố.
Những phận người giữa vòng vây
Anh Ahmed Abdel Gaber cùng chín người thân phải sống trong đống đổ nát của một tòa nhà sau khi bị giao tranh đẩy khỏi nhà. Công việc bốc vác vật liệu xây dựng không còn ổn định, cả gia đình chủ yếu sống nhờ viện trợ và sự giúp đỡ của mọi người. Ngày nào anh cũng nghe tiếng nổ lớn từ chiến sự cách đó khoảng 5 km, và gia đình không dám trở về ngôi nhà ở làng núi.
Tiệm làm tóc của chị al-Shahid đã phải đóng cửa vì khách hàng dồn tiền cho thức ăn và nước uống. Con gái 10 tuổi và con trai 5 tuổi của chị giờ chủ yếu ăn cơm, bánh mì và pho mát. Rời Taiz không phải là lựa chọn, vì chi phí đi lại và thuê nhà ở tỉnh khác quá đắt đỏ; theo chị, ở lại nhà là điều không thể tránh, dù đó là chuyện sống hay chết.
Vì sao Taiz quan trọng
Chính phủ Yemen vẫn kiểm soát trung tâm Taiz, nhưng vòng vây khiến việc tiếp tế cho lực lượng của họ trở nên khó khăn, trong khi trên các ngọn đồi quanh thành phố, quân chính phủ đang gặp sức kháng cự mạnh, nhất là ở phía đông. Houthi đẩy mạnh tiến công từ tháng trước, sau khi nhanh chóng chiếm cảng Mokha cách đó khoảng 130 km, vị trí then chốt để kiểm soát tuyến hàng hải qua Biển Đỏ. Theo giới phân tích, kiểm soát Taiz là điều kiện để Houthi tiến về phía nam, tới Aden và Lahj.
Ông Ahmed Nagi, chuyên gia của Nhóm Khủng hoảng Quốc tế, cho rằng mọi nỗ lực chiếm một phần hay toàn bộ thành phố đều sẽ dẫn tới trận chiến kéo dài, tốn kém với thương vong lớn. Ba quan chức Houthi nói nhóm này kiểm soát khoảng 80% vùng nông thôn quanh Taiz và một số khu dân cư then chốt trong thành phố, thông tin chưa được kiểm chứng độc lập, dù Ngoại trưởng Yemen Afrah al-Zouba đã thừa nhận vòng vây đang siết chặt. Đầu tuần này, tên lửa của Houthi rơi trúng một khu dân cư, khiến hai thiếu nữ thiệt mạng.
BỐI CẢNH SỰ KIỆN.
Yemen rơi vào nội chiến từ năm 2014, khi lực lượng Houthi chiếm phần lớn miền bắc, kể cả thủ đô Sanaa, buộc chính phủ được quốc tế công nhận phải lưu vong; năm 2015, liên quân do Ả Rập Xê Út dẫn đầu can thiệp. Taiz từ đó trở thành tâm điểm giao tranh và bị phong tỏa nhiều năm, các tuyến đường chính bị cắt khiến người dân phải đi đường vòng hàng giờ qua núi. Hệ thống cấp nước cũ kỹ bị chiến tranh tàn phá, cộng thêm dân số tăng và hạn hán thường xuyên, khiến Taiz trở thành một trong những thành phố khát nước nhất thế giới. Giai đoạn 2016 - 2017, Yemen từng hứng chịu đợt dịch tả lớn với hơn một triệu ca nghi nhiễm. Lệnh đình chiến năm 2022 giúp mở lại một phần đường sá, nhưng năm 2026, khi Yemen trở thành mặt trận mở rộng của cuộc chiến Iran, giao tranh bùng phát trở lại. Phía Houthi coi cuộc chiến là chống lại kẻ thù và phe đối địch; chính phủ và các tổ chức nhân quyền cáo buộc việc bao vây là trừng phạt tập thể, trong khi luật nhân đạo quốc tế cấm dùng nạn đói của dân thường làm phương pháp chiến tranh. Nút thắt sâu xa là dân thường đang bị biến thành con tin trong cuộc tranh giành lãnh thổ.
Những điều bổ ích
Trong chiến tranh, nước sạch và bữa ăn trở thành thứ xa xỉ nhất của con người.
Bao vây một thành phố là bao vây cả những đứa trẻ vô tội trong đó.
Lòng nhân đạo không thể chờ đến khi tiếng súng im bặt.
Đăng ký bản tin QMVN
Bản tin buổi sáng mỗi ngày - chỉ những bài đáng đọc, không spam.
