Quảng trường cho một người con bị lãng quên
Quảng trường nhỏ nằm phía sau tòa thị chính Moretta, trên phố Via Mogna, vừa được cải tạo trong khuôn khổ một dự án tái thiết địa phương. Tại lễ khánh thành, một tấm biển tưởng niệm được công bố, quảng trường được làm phép, tiếp theo là màn tái hiện lịch sử ngắn và tiết mục âm nhạc tưởng nhớ Rizzio.
“Chúng tôi cảm thấy gắn bó sâu sắc với câu chuyện này.” — Gianni Gatti, Thị trưởng Moretta
Ông Gatti, người từng sang Scotland năm 2023 để thăm nơi Rizzio bị sát hại, tự hỏi vì sao một nhân vật quan trọng đến thế ở Scotland lại ít được biết đến ở chính vùng đất ông sinh ra. Theo ông, quảng trường mới sẽ cho thấy vùng đất này từng sản sinh ra tài năng và văn hóa đủ sức chinh phục một triều đình châu Âu, đồng thời hy vọng thu hút du khách từ khắp nơi.
Từ triều đình Piedmont đến bên cạnh Nữ hoàng Scotland
Rizzio sinh ra ở Pancalieri gần đó, từng là nhạc công trong triều đình của gia tộc Solaro quyền thế – chủ nhân lâu đài Moretta. Năm 1561, ông đến Scotland cùng sứ thần xứ Savoy và được nhận vào phục vụ Nữ hoàng Mary với tư cách nhạc công.
Không lâu sau, ông trở thành thư ký và người bạn thân tín của Nữ hoàng. Theo Tiến sĩ Patti, điều khiến câu chuyện của Rizzio đặc biệt là tốc độ một nhạc công ngoại quốc vươn lên thành nhân vật đáng tin cậy trong triều đình Scotland.
Bà cũng nhấn mạnh câu chuyện này nhắc rằng Scotland thế kỷ 16 gắn kết với một thế giới châu Âu rộng lớn hơn nhiều. Sự gần gũi với Nữ hoàng mang lại cho Rizzio quyền lực, nhưng cũng khiến ông trở nên dễ tổn thương và gây thù chuốc oán.
Đêm định mệnh tại Holyroodhouse
Ảnh hưởng ngày càng lớn của Rizzio đã khơi dậy sự đố kỵ trong giới quý tộc Scotland, trong đó có cả chồng của Nữ hoàng, Lãnh chúa Darnley. Đêm 9/3/1566, bi kịch xảy ra tại Cung điện Holyroodhouse ở Edinburgh:
- Những kẻ âm mưu xông vào phòng riêng của Nữ hoàng, lôi Rizzio ra khỏi bên cạnh bà và đâm ông 56 nhát tại căn phòng liền kề.
- Nữ hoàng Mary, khi đó đang mang thai vị vua tương lai James VI, đã chứng kiến vụ tấn công.
- Tin đồn về mối quan hệ tình cảm giữa Rizzio và Nữ hoàng, theo Tiến sĩ Patti, không nên bị coi là sự thật vì chúng nảy sinh trong bầu không khí chính trị đầy thù địch.
Hơn 450 năm sau, nơi an nghỉ cuối cùng của Rizzio vẫn là một bí ẩn. Các giả thuyết trải dài từ lăng mộ hoàng gia ở Holyrood đến một ngôi mộ ở nghĩa trang Canongate Kirkyard, dù các ghi chép lịch sử cho rằng nhiều khả năng ông được chôn trong hoặc gần cổng vào phía tây của Tu viện Holyrood.
Được nhớ đến bằng cuộc đời, không chỉ cái chết
Tiến sĩ Patti cho biết nhờ quá trình nghiên cứu và trao đổi, mối liên hệ giữa Moretta và Rizzio nay đã được biết đến rộng rãi hơn, và thị trấn đang dành cho câu chuyện một vị trí lâu dài trong không gian công cộng. Với bà, đó là điều xúc động, cả với tư cách nhà nghiên cứu lẫn một người Italy.
Theo bà, người ta thường chỉ biết đến Rizzio qua vụ sát hại, nhưng giờ đây ông được tưởng nhớ qua cuộc đời, hành trình và tài năng của mình – một thành tựu đáng kể.
Bà hy vọng quảng trường mới sẽ khuyến khích mọi người tìm hiểu thêm về Rizzio, tạo cơ hội cho những cuộc giao lưu giữa Moretta và Edinburgh, và mở ra một “chương mới” cho câu chuyện lịch sử đã kéo dài hơn bốn thế kỷ.
