Bước ngoặt từ phòng thí nghiệm đến bàn thương lượng
Các tập đoàn dược quốc tế đang ngày càng chủ động tìm kiếm thuốc mới trong hệ sinh thái nghiên cứu Trung Quốc. AstraZeneca, GSK và Novo Nordisk nằm trong số những công ty ký các giao dịch lớn, từ ung thư đến béo phì. Sự thay đổi không đơn thuần phản ánh chi phí nghiên cứu; nó còn cho thấy các tài sản trí tuệ được tạo ra tại Trung Quốc đã trở thành lựa chọn đáng cân nhắc trong chiến lược bổ sung danh mục sản phẩm.
Theo số liệu PharmCube được Reuters Breakingviews dẫn lại, tổng giá trị công bố của các hợp đồng cấp phép ra nước ngoài đạt khoảng 139,4 tỷ USD đến ngày 8/10/2026, so với 138,8 tỷ USD trong cả năm trước. Tổng khoản thanh toán ban đầu trong ba quý đầu năm đạt khoảng 8 tỷ USD, cao hơn mức 7,2 tỷ USD của cả năm 2025. Hai chỉ số này cần được đọc riêng: trị giá tối đa là kỳ vọng có điều kiện, còn tiền trả trước phản ánh mức cam kết hiện hữu.
Bài học từ Hengrui và công ty mới ở Mỹ
Năm 2023, Hengrui cấp phép thuốc điều trị hen suyễn đang phát triển cho Aiolos Bio. Đầu năm 2024, GSK mua Aiolos với 1 tỷ USD trả trước và tối đa 400 triệu USD theo các cột mốc quản lý; GSK còn đảm nhận nghĩa vụ thanh toán nhất định với Hengrui.
Giao dịch làm nổi bật câu hỏi: nhà phát minh có thể giữ được bao nhiêu giá trị khi một doanh nghiệp trung gian thành công?
Hengrui đã dùng cấu trúc khác trong năm 2024 với danh mục ba ứng viên GLP-1. Công ty chuyển quyền phát triển ngoài Đại Trung Hoa cho Hercules, doanh nghiệp mới được các quỹ đầu tư hậu thuẫn, đồng thời nhận phí bản quyền, các khoản trả theo tiến độ và khoảng 19,9% cổ phần. Hercules sau đó đổi tên thành Kailera Therapeutics và niêm yết tại Mỹ vào tháng 4/2026. Cổ phần giúp bên cấp phép có khả năng tham gia vào mức tăng giá trị sau này, nhưng cũng đem theo rủi ro pha loãng và biến động thị trường.
Thỏa thuận RNA cho thấy hợp đồng ngày càng tinh vi
Ngày 2/10, Abogen Biosciences công bố hợp tác với Novartis về ABO2203, ứng viên điều trị bệnh tự miễn dựa trên mRNA mã hóa phân tử huy động tế bào T. Thỏa thuận bao gồm bản quyền toàn cầu và các quyền chọn đối với chương trình khác từ nền tảng RNA của Abogen. Theo thông tin công bố, khoản trả trước là 575 triệu USD; các khoản phụ thuộc thành tựu có thể đưa tổng giá trị lên gần 7,8 tỷ USD.
Cấu trúc quyền chọn cho phép bên mua đánh giá thêm các chương trình liên quan, trong khi nhà nghiên cứu giữ cơ hội khai thác công nghệ nền tảng ở nhiều hướng. Nhưng khả năng chữa bệnh thực tế phải được chứng minh qua các nghiên cứu lâm sàng và kiểm định an toàn nghiêm ngặt. Đối với bệnh nhân, giá trị lớn nhất không nằm ở tiêu đề tỷ USD mà ở việc những liệu pháp mới có thực sự hiệu quả và tiếp cận được hay không.
Tăng trưởng vẫn phụ thuộc niềm tin và kiểm chứng
Các nhà đầu tư cần phân biệt tiền mặt, phần vốn cổ phần, tiền bản quyền định kỳ và khoản thưởng mốc phát triển. Một giao dịch có tổng giá trị rất cao vẫn có thể tạo doanh thu thấp nếu nghiên cứu thất bại hoặc thuốc không được chấp thuận. Chi phí thử nghiệm toàn cầu, năng lực sản xuất, bảo hộ sở hữu trí tuệ và tốc độ thẩm định là những điểm nghẽn khó né tránh.
Rủi ro chính trị cũng hiện hữu khi một số nhà hoạch định chính sách phương Tây xem xét mức độ nhạy cảm của hợp tác công nghệ sinh học với Trung Quốc. Vì vậy, sự khéo léo trong đàm phán phải đi cùng dữ liệu minh bạch và tuân thủ quốc tế. Chỉ khi khoa học lẫn quyền lợi thương mại đều được kiểm chứng, các hợp đồng mới chuyển từ lời hứa thành thuốc hữu ích cho xã hội.
