Ứng dụng AI hỗ trợ xóa hồ sơ tội phạm giúp hàng chục nghìn người không bị kỳ thị

Noella Sudbury, từng là luật sư công tại Utah, đã theo đuổi câu hỏi làm sao giúp người có hồ sơ tội phạm có cơ hội tìm việc làm. Cô chứng kiến nhiều người nỗ lực thay đổi nhưng vẫn thất bại trong việc tìm nhà hoặc việc làm do lịch sử án tích, thường liên quan đến ma túy hoặc trộm cắp nhỏ lẻ, khiến nhà tuyển dụng từ chối.

Theo Sudbury, những định kiến và giả định sai lệch khiến người ta nghi ngờ sự trung thực hay khả năng trộm cắp, bất chấp nguyên tắc vô tội cho đến khi có chứng cứ, tạo ra rào cản lớn đối với người được xóa hồ sơ.

Năm 2018, Sudbury tổ chức các buổi tư vấn xóa hồ sơ tội phạm ở Salt Lake County. Mỗi lần đều có hàng trăm người đến, nhiều người phải chờ đợi lâu hoặc không được hỗ trợ do thời gian và nhân lực hạn chế. Quá trình kiểm tra hồ sơ, xác định điều kiện xóa mất khoảng một giờ cho mỗi người, rất mất thời gian.

Cảm nhận được lượng giấy tờ hồ sơ đồ sộ và rườm rà, Sudbury nghĩ đến việc số hóa và ứng dụng công nghệ để rút ngắn thời gian xử lý hồ sơ, từ đó ra đời ý tưởng xây dựng một ứng dụng sử dụng AI.

Startup Rasa Legal đã phát triển một ứng dụng giúp xác định nhanh người đủ điều kiện xóa hồ sơ chỉ trong 3 phút, đồng thời giảm hơn một nửa thời gian soạn đơn xin xóa hồ sơ của luật sư. Ứng dụng hiện hỗ trợ người dùng ở ba bang: Utah, Arizona và Pennsylvania.

Kể từ khi ra mắt 2022, Rasa đã giúp hơn 34.000 người xóa hồ sơ thành công. Cô Sudbury cho rằng với AI, khả năng mở rộng và hỗ trợ có thể vượt xa những gì các tổ chức pháp lý truyền thống làm được, vốn chỉ giúp vài trăm người mỗi năm.

Virginia Mireles, từng có năm án hình sự liên quan đến nghiện ma túy, là một trong những người được Rasa giúp đỡ. Cô từng trải qua nhiều năm tù và khó khăn khi ra tù, không thể thuê nhà hay tìm việc ổn định do hồ sơ tội phạm quá nặng.

Sudbury gọi tình trạng này là "hình sự hóa nghèo khổ", khi các nguyên nhân gốc rễ như sức khỏe tâm thần, chấn thương, nghiện ngập và đói nghèo không được xử lý đầy đủ mà biến người ta thành đối tượng bị trừng phạt.

Hầu hết các bang của Mỹ cho phép xóa hoặc niêm phong hồ sơ tội phạm, đặc biệt với các án nhẹ và không bạo lực, nếu người đó không phạm tội trong một khoảng thời gian từ 1 đến 10 năm. Một số bang còn ban hành luật "Clean Slate" để tự động xóa hồ sơ các trường hợp phù hợp.

Nghiên cứu cho thấy sau khi xóa hồ sơ, không chỉ tỉ lệ tái phạm giảm mà thu nhập của người được xóa hồ sơ tăng trung bình 22% trong vòng một năm.

Sudbury từng dẫn đầu chiến dịch thông qua Đạo luật Clean Slate tại Utah năm 2019, nhận được sự ủng hộ nhất trí và cả từ các doanh nghiệp vì họ cần lao động có việc làm.

Không có luật xóa hồ sơ liên bang và mỗi bang có quy định, hệ thống và thậm chí mẫu đơn khác nhau khiến việc mở rộng dịch vụ của Rasa trên toàn nước Mỹ là một thách thức lớn. Đội ngũ của Rasa phải thương thảo với cơ quan tòa án, sở cải huấn, các nhà cung cấp bên thứ ba để chia sẻ dữ liệu và điều chỉnh ứng dụng phù hợp với luật từng bang.

AI cũng được Rasa dùng để soạn thảo các bản trình bày gửi tòa án, giải thích lý do xóa hồ sơ nên được chấp thuận. Luật sư của Rasa vẫn kiểm tra kỹ các tài liệu do AI tạo ra để tránh sai sót. Hiện hơn 90% đơn xin của Rasa được tòa án chấp thuận.

Ứng dụng cho phép kiểm tra điều kiện miễn phí. Chi phí tư vấn luật sư chỉ 25 USD. Nếu tiến hành xóa hồ sơ, chi phí trọn gói là 500 USD, bao gồm toàn bộ dịch vụ luật pháp và phí tòa án, thấp hơn nhiều so với mức phí của luật sư riêng.

Tên Rasa xuất phát từ cụm từ Latin "tabula rasa" nghĩa là "bảng trắng", biểu tượng cho sự khởi đầu mới. Đồng thời trong tiếng Tây Ban Nha, "la raza" chỉ "cộng đồng" hay "người dân". Sudbury mong muốn pháp luật được phổ cập, giúp nhiều người hơn có cơ hội thay đổi cuộc sống.

Virgina Mireles hiện làm việc tại Rasa, hỗ trợ các khách hàng trải qua quy trình kiểm tra và xóa hồ sơ. Cô chia sẻ câu chuyện của mình để truyền động lực cho những người có hoàn cảnh tương tự.

"Tôi thấy ý kiến của mình được lắng nghe và có thể bắt đầu câu chuyện thay đổi," Mireles nói.