Triết lý thịnh vượng của các quốc gia và vị trí đặc biệt của Nigeria
Trên thế giới, nhiều quốc gia đã thoát nghèo và phát triển kinh tế bằng cách đầu tư có chiến lược vào sản xuất, đổi mới và hạ tầng. Singapore phát triển ngành công nghiệp, Hàn Quốc chú trọng công nghệ, Trung Quốc trở thành cường quốc công nghiệp toàn cầu. Các thế hệ nối tiếp nhau xây dựng và mở rộng tầm nhìn thịnh vượng này một cách nhất quán.
Tuy nhiên, Nigeria lại phát triển một triết lý kinh tế khác biệt. Quốc gia này dần chấp nhận một cách tiếp cận, trong đó sự cách biệt giữa khó khăn và thịnh vượng không được đo bằng sức mạnh thể chế mà là khoảng cách giữa chảo chiên, bếp than và mảnh đất nhỏ sau nhà. Triết lý kinh tế này được duy trì qua nhiều bài diễn thuyết truyền động lực, phỏng vấn truyền hình, và lời giảng dạy trên mạng xã hội, cứ lặp đi lặp lại thông điệp rằng cải tổ kinh tế luôn chỉ cách một “side hustle” (công việc phụ) nữa thôi.
Lạc quan và sự cầu thị - nguồn lực lớn nhất của Nigeria
Lạc quan luôn là tài nguyên quý giá của Nigeria. Người Nigeria khi gặp thử thách sẽ tìm cơ hội; đối mặt với sự bất định, họ sẽ tìm cách tồn tại. Từ các chợ, cửa hàng nhỏ đến doanh nghiệp gia đình, hàng triệu người dân đã chứng minh khả năng tạo ra giá trị từ những nguồn lực hạn chế.
Điều này phản ánh phẩm giá cao quý trong nỗ lực của người dân, song vấn đề không nằm ở sự siêng năng mà bắt đầu từ lúc các chiến lược sinh tồn dần thay thế cho chiến lược phát triển kinh tế. Đây là nghịch lý đưa nhiều cuộc trò chuyện về nghèo đói và thịnh vượng ở Nigeria đi vào đường mòn.
Akara economics: Triết lý kinh tế từ hoạt động tự phát
Khái niệm “National Prosperity Curriculum” – Giảng dạy về thịnh vượng quốc gia – vừa trở thành chủ đề bàn luận. Những bài học rất đơn giản: nếu thịnh vượng có vẻ xa vời, có thể câu trả lời lại rất gần gũi – bắt đầu từ venda akara (món đậu phụ chiên truyền thống), bắp nướng và khu vườn rau sau nhà. Hiện thực kinh tế nằm ở chính những việc làm này như con đường tới sự tự cường kinh tế.
Những hoạt động ấy không phải là biểu hiện của thất bại mà là minh chứng cho sự quyết tâm của người dân. Phụ nữ bán akara trước bình minh, người đàn ông nướng bắp bên đường, gia đình trồng rau quả là ví dụ cho sự kiên cường và sáng tạo tạo ra giá trị từ những điều giản dị.
Tuy nhiên, quốc gia cũng phải đặt câu hỏi: đó là cơ hội hay dấu hiệu cho thấy người dân phải tự xoay sở quá nhiều do thể chế còn yếu kém và không cung cấp đủ hỗ trợ?
Hệ quả cho giáo dục Kinh tế
Nếu triết lý “National Prosperity Curriculum” này phát triển mạnh hơn, các trường đại học có thể sẽ phải điều chỉnh chương trình kinh tế. Sinh viên kinh tế có thể không còn chỉ học về các lý thuyết sản xuất và phát triển mà phải nghiên cứu kinh tế ứng dụng qua lăng kính “Akara economics” – khảo cứu mối liên hệ giữa đậu, lạm phát và thịnh vượng dân tộc.
Thậm chí, các luận án tiến sĩ có thể đề cập đến khả năng thành công của các quán nướng bên đường trong bối cảnh thiếu điện ổn định hay tín dụng hợp lý. Mặc dù nghe như một câu chuyện hài hước, nhưng thực tế đằng sau rất nghiêm túc.
Ý nghĩa của agbado (bắp) trong nền kinh tế và văn hóa Nigeria
Ngoài vaga akara, agbado (bắp) còn là một loại cây trồng có ý nghĩa đặc biệt trong tưởng tượng và đời sống của người Nigeria. Trong khi gạo là nguồn lương thực chính nuôi sống hàng triệu người và khoai mỡ giữ vị trí văn hóa quan trọng, bắp lại gây ảnh hưởng sâu sắc hơn cả. Sự quan tâm đặc biệt dành cho agbado khiến người ta liên tưởng việc liệu ngành nông nghiệp có bỏ qua đặc điểm tiềm ẩn của loại cây này hay không.
Sự nổi bật của agbado trong cảnh quan nông nghiệp khiến nhiều người phải tự hỏi “Khoai mỡ cần làm gì để có thể nhận được sự chú ý lớn như vậy?”. Câu hỏi này biểu thị cho sự chuyển động của dư luận về các loại cây trồng truyền thống và sức hút của agbado vượt ra ngoài lĩnh vực nông nghiệp thuần túy.
Vai trò của nghệ sĩ và doanh nhân trong trách nhiệm xã hội
Đàm thoại sau đó mở rộng tới các ca sĩ thành công và những tiếng nói kêu gọi họ phải đảm nhận thêm trách nhiệm với cộng đồng khó khăn. Người Nigeria vẫn tôn vinh sự hào phóng của những nhân vật thành đạt dùng thành công để xây dựng trường học, giúp đỡ gia đình và bù đắp cho những thiếu sót của chính quyền.
Tuy nhiên, việc chuyển dịch mong đợi từ thể chế sang cá nhân cho thấy một điều đáng suy ngẫm về xã hội: chúng ta ngày càng lệ thuộc vào những “người hùng” cá nhân để giải quyết các vấn đề đòi hỏi hệ thống và cấu trúc chính trị ổn định.
Khả năng tồn tại, hài hước và nỗ lực hàng ngày
Người Nigeria luôn biết biến khó khăn thành những câu chuyện hài hước, biến bức xúc thành meme và khó khăn thành câu chuyện để sẻ chia. Nhưng sau mỗi câu chuyện vui về “akara economics” là một phụ huynh tính toán học phí. Sau mỗi câu chuyện cười về bắp nướng là một người buôn bán lo lắng liệu doanh thu ngày hôm nay có đủ chi trả cho ngày mai. Và sau mỗi câu chuyện về khu vườn rau là một gia đình xây dựng an toàn kinh tế trong một xã hội nhiều biến động.
Sự hài hước là thật, nhưng cuộc vật lộn mưu sinh cũng rất nghiêm túc. Không có gì xấu hổ về công việc chân chính – chiên akara, nướng bắp hay trồng rau đều là những công việc đáng kính trọng. Mọi người cần được tôn trọng vì những nỗ lực tự nuôi sống gia đình mình. Song tầm nhìn quốc gia nên lớn hơn việc chỉ tạo ra những công dân có kỹ năng sinh tồn ngày càng nâng cao.
Kết quả phát triển không đo bằng số lượng các công việc phụ mà người dân có thể quản lý thành công, mà bằng số người có thể tự do theo đuổi những cơ hội vượt ra ngoài việc chỉ tồn tại.
Đó có thể là bài học còn thiếu trong “National Prosperity Curriculum”: người dân không chỉ cần cách thức mưu sinh mà còn xứng đáng được mơ ước vượt lên số phận “akara economics”.
Những điều bổ ích rút ra từ bài viết
- Nigeria phát triển một triết lý kinh tế đặc thù dựa trên các hoạt động mưu sinh nhỏ lẻ bên ngoài hệ thống.
- Lạc quan là nguồn lực quan trọng giúp người Nigeria vượt qua thử thách, nhưng không thể thay thế cho chiến lược phát triển bền vững.
- "Akara economics" phản ánh thực tế người dân Nigeria sáng tạo trong điều kiện khó khăn nhưng cũng là dấu hiệu thể chế còn yếu.
- Vai trò các ngôi sao và doanh nhân trong xã hội ngày càng được kỳ vọng vượt ra ngoài nhiệm vụ truyền thống.
- Nền kinh tế cần tạo điều kiện để người dân không chỉ mưu sinh mà còn có thể theo đuổi cơ hội phát triển rộng lớn hơn.
Đăng ký bản tin QMVN
Bản tin buổi sáng mỗi ngày - chỉ những bài đáng đọc, không spam.













