Phép thử lớn từ thương vụ Eli Lilly và AtaiBeckley

Thông báo Eli Lilly mua lại AtaiBeckley với giá trị lên đến 3,8 tỷ USD cho thấy ngành dược phẩm lớn đang dần chấp nhận và đầu tư mạnh vào nhóm thuốc tâm thần chất gây ảo giác vốn từng bị kỳ thị. AtaiBeckley là một công ty khởi nghiệp trong giai đoạn thử nghiệm lâm sàng các thuốc tân tiến. Sản phẩm chủ lực của họ là BPL-003, dạng tổng hợp của 5-MeO-DMT, được phát triển dưới dạng xịt mũi và hướng tới điều trị trầm cảm kháng trị – một dạng trầm cảm nghiêm trọng không cải thiện sau các liệu pháp chuẩn, ảnh hưởng đến khoảng 4 triệu người tại Mỹ.

Trước đó một năm, Atai đã công bố kết quả giai đoạn 2b của BPL-003 với khả năng giảm nhanh và bền vững triệu chứng trầm cảm kháng trị. Thuốc đã được FDA trao danh hiệu "Breakthrough Therapy" và hiện đang trong giai đoạn 3 thử nghiệm. Các chuyên gia phân tích của Jefferies nhận định thành công giai đoạn 3 trước năm 2029 có thể mở ra cơ hội thương mại trị giá 1-2 tỷ USD cho BPL-003 tại thị trường trầm cảm kháng trị.

Thuốc tâm thần gây ảo giác và tiềm năng đột phá trong điều trị

BPL-003 cùng với các công thức dựa trên LSD, psilocybin (nấm ma thuật), MDMA, ayahuasca và ibogaine là những chất được nghiên cứu để điều trị nhiều bệnh tâm thần như trầm cảm, rối loạn căng thẳng sau sang chấn, rối loạn lo âu, rối loạn ăn uống và nghiện rượu, ma túy. Thuốc gây ảo giác được cho là có khả năng làm mềm các cấu trúc mạng lưới não cứng nhắc, giúp vùng não thường không giao tiếp nhiều có thể kết nối theo cách mới. Nhờ trạng thái linh hoạt hơn này, đặc biệt khi kết hợp với liệu pháp tâm lý, người bệnh có thể nhìn nhận lại các tổn thương tinh thần và hình thành các con đường thần kinh khỏe mạnh hơn.

Giới chuyên gia còn gọi đây là quá trình "tái tạo kết nối não". Nhà phân tích Ami Fadia của Needham nhận xét nhóm thuốc này có bước tiến vượt trội so với các loại thuốc SSRI và SNRI truyền thống được dùng hơn ba thập niên qua. Quan điểm về thuốc gây ảo giác đang dần tích cực và thu hút đầu tư mạnh mẽ.

Lịch sử và sự trở lại của thuốc tâm thần ảo giác

Thuốc gây ảo giác được nghiên cứu từ những năm 1960 với kết quả đầy hứa hẹn, nhưng cũng trở thành chất sử dụng phổ biến trong văn hóa phản kháng. Đạo luật kiểm soát chất gây nghiện năm 1970 tại Mỹ xếp nhóm này vào danh sách Chất bị cấm loại I, khiến các nghiên cứu gần như dừng lại trong nhiều thập kỷ.

Advertisement300 × 250

Tuy nhiên, từ cuối những năm 1990 đầu 2000, thuốc bắt đầu được nghiên cứu trở lại với nhiều dự án thử nghiệm và sự quan tâm tăng cao như tác giả Michael Pollan đề cập trong cuốn “How to Change Your Mind” xuất bản năm 2018.

Tiến triển thử nghiệm lâm sàng và hỗ trợ pháp lý

Mặc dù gặp thất bại khi FDA từ chối phê duyệt liệu pháp MDMA cho PTSD do Lykos Therapeutics vào tháng 8/2024 — lần đầu tiên FDA xem xét một thuốc nhóm I cho mục đích y tế — các thử nghiệm lâm sàng thuốc tâm thần ảo giác vẫn tiếp tục với kết quả tích cực. Ví dụ, Definium Therapeutics công bố dữ liệu giai đoạn 3 thuốc dựa trên LSD cho thấy cải thiện rõ rệt trầm cảm nặng, giúp giá cổ phiếu tăng 50%. Nếu hiệu quả được xác nhận, công ty dự kiến nộp đơn xin phê duyệt trong 6-9 tháng tới, đồng thời sẽ yêu cầu DEA hạ mức phân loại LSD với mục đích y tế.

Để thuốc được người bệnh tiếp cận, vấn đề bảo hiểm y tế cũng rất quan trọng khi cần phải mã hóa cho từng sản phẩm. Các hãng dược cần đàm phán với bên bảo hiểm về chi phí thuốc. Thực tế, điển hình thành công hiện nay là Spravato của Johnson & Johnson – thuốc xịt mũi phòng trầm cảm khó chữa có doanh thu 584 triệu USD năm ngoái, dự kiến đạt hơn 2 tỷ USD trong năm nay.

Các đối thủ và xu hướng trong lĩnh vực thuốc tâm thần ảo giác

Bên cạnh AtaiBeckley và Definium còn nhiều công ty khác tham gia thị trường như Compass Pathways với COMP360 dựa trên psilocybin tổng hợp, ghi nhận kết quả giai đoạn 3 khả quan cho trầm cảm kháng trị, dự kiến tung sản phẩm vào đầu 2027. Transcend Therapeutics đang phát triển TSND-201, dạng methylone gần với MDMA để điều trị PTSD, đang thử nghiệm giai đoạn 3 với kỳ vọng kết quả cuối năm sau.

Thuốc ibogaine tự nhiên – chất từng dùng trong nghi lễ chữa trị và có tiềm năng điều trị nghiện chất kích thích – là một trong những chất được nhận chỉ đạo ưu tiên từ chính phủ Mỹ, tuy chưa qua thử nghiệm quy mô lớn. Các công ty như AtaiBeckley, Gilgamesh, Psyence và DemeRx đang nghiên cứu ibogaine và dẫn xuất, trong đó DemeRx phát triển noribogaine không gây ảo giác với các thử nghiệm an toàn tim mạch thuận lợi.

Thị trường thuốc tâm thần ảo giác và triển vọng tăng trưởng

Theo Mordor Intelligence, giá trị thị trường thuốc tâm thần ảo giác năm 2025 là 4,08 tỷ USD và dự báo đạt 8,75 tỷ USD vào năm 2031, tăng trưởng bình quân hơn 13% mỗi năm. Các tập đoàn lớn như Eli Lilly, Johnson & Johnson, Otsuka Pharmaceuticals, AbbVie đều đã đầu tư mạnh vào lĩnh vực này, hứa hẹn sự dịch chuyển quan trọng trong cách điều trị các bệnh tâm thần trong tương lai gần.

Nguồn: CNBC

Những điều bổ ích rút ra từ bài viết

  • Eli Lilly mua lại AtaiBeckley với giá trị lên đến 3,8 tỷ USD nhằm phát triển thuốc điều trị trầm cảm kháng trị.
  • Thuốc BPL-003 dựa trên 5-MeO-DMT được thử nghiệm giai đoạn 3 với tiềm năng tạo ra thị trường 1-2 tỷ USD.
  • Thuốc tâm thần ảo giác có khả năng tái kết nối mạng lưới não, mở ra bước đột phá trong điều trị tâm thần.
  • Nhiều công ty dược phẩm lớn đã tham gia thị trường với các sản phẩm dựa trên LSD, psilocybin, MDMA và ibogaine.
  • Thị trường thuốc tâm thần chất gây ảo giác dự kiến tăng trưởng lên gần 9 tỷ USD vào năm 2031.

Đăng ký bản tin QMVN