Một cuộc gặp kín chưa phải bước ngoặt
Reuters ngày 21/11 dẫn lời Kazem Gharibabadi và hãng Tasnim cho biết phái đoàn Qatar đã làm việc tại thủ đô Iran. Ông mô tả các liên lạc nhằm tìm hiểu liệu ngoại giao còn cơ hội tiếp tục hay không. Thông tin xác nhận sự tồn tại của kênh đối thoại, nhưng chưa xác định thành phần đoàn, chương trình chi tiết hay lịch đàm phán chính thức giữa Washington và Tehran.
Trong xung đột, một cuộc gặp có thể dùng để chuyển đề xuất, dò xét giới hạn nhượng bộ hoặc ngăn các tín hiệu quân sự bị hiểu sai. Bản thân cuộc gặp không giải quyết được bất đồng nền tảng. Ý nghĩa trước mắt nằm ở việc duy trì trao đổi khi những tuyên bố công khai của các bên vẫn cách xa nhau.
Khoảng cách trong các điều kiện hòa giải
Theo bản tin Reuters ngày 20/11, Abbas Araqchi nói Tehran muốn đạt thỏa thuận bảo đảm chiến tranh không tái diễn. Iran yêu cầu dấu hiệu cho thấy Mỹ nghiêm túc đàm phán và đã bàn với trung gian về biện pháp xây dựng lòng tin.
Đề xuất của Iran còn liên quan đến việc giữ uranium làm giàu trong lãnh thổ nước này, vấn đề nhạy cảm đối với an ninh hạt nhân.
Donald Trump thừa nhận Iran muốn có thỏa thuận nhưng cho biết những điều kiện đó không được ông chấp nhận. Hai lập trường chưa vạch ra vùng thỏa hiệp. Vì vậy, nhiệm vụ của bên trung gian không chỉ là sắp xếp một bàn họp, mà còn thiết kế những bước có thể kiểm chứng, với trình tự và bảo đảm rõ ràng, để không bên nào coi việc nhượng bộ là tự đặt mình vào thế nguy hiểm.
Vì sao Qatar có vai trò trung gian
Qatar lâu nay duy trì quan hệ với cả Iran và Mỹ, qua đó có khả năng chuyển tải thông điệp giữa những bên khó đối thoại trực tiếp. Reuters cho biết quan chức Qatar và Iran cũng đã gặp nhau trước đó trong tuần nhằm thu hẹp khoảng cách giữa các đề xuất. Điều này cho thấy chuyến đi Tehran là mắt xích trong một chuỗi nỗ lực, không phải hoạt động đơn lẻ.
Một trung gian hiệu quả cần truyền đạt chính xác quan điểm mà không tự nhận quyền quyết định thay các bên. Qatar không thể áp đặt hòa bình, cũng không đại diện cho mọi quốc gia chịu ảnh hưởng của chiến tranh. Nhưng đối thoại được duy trì có thể tạo điều kiện cho những thỏa thuận nhỏ về thủ tục, bảo đảm an ninh hoặc vấn đề nhân đạo, trước khi bàn đến một giải pháp rộng hơn.
Hậu quả chiến tranh vượt khỏi biên giới
Theo Reuters, Mỹ và Israel tấn công Iran ngày 28/2, sau đó Tehran đáp trả nhằm vào Israel và các nước Vùng Vịnh có căn cứ quân sự Mỹ. Tác động không dừng ở mục tiêu quân sự. Hoạt động hàng hải bị gián đoạn, giá năng lượng tăng và nhiều chính phủ trong khu vực phải đối mặt nguy cơ leo thang tiếp theo.
Đằng sau ngôn ngữ ngoại giao là đời sống của dân thường, người lao động trên các tuyến vận tải và những gia đình chịu chi phí sinh hoạt cao hơn. Một thỏa thuận chỉ có ý nghĩa bền vững khi tạo ra thay đổi có thể quan sát trên thực địa. Cuộc gặp tại Tehran chưa cho thấy kết quả rõ ràng, nhưng sự thận trọng không đồng nghĩa với phủ nhận đối thoại. Mỗi lần trao đổi đáng tin cậy đều có thể đặt nền móng cho bước tiếp theo.















