Những thay đổi lịch sử
Bản sửa đổi Luật Hoàng thất có hiệu lực từ thứ Bảy mang đến nhiều điểm mới đáng chú ý:
- Cho phép nhận làm con nuôi những người đàn ông thuộc các dòng họ hoàng tộc xa, lớn lên như thường dân, để trở thành thành viên hoàng gia và sinh ra người kế vị trong tương lai.
- Cho phép các công chúa giữ tước vị hoàng gia khi kết hôn với thường dân.
- Tuy nhiên, Công chúa Aiko vẫn bị loại khỏi dòng kế vị, và con cái tương lai của cô thậm chí không được trở thành thành viên hoàng gia.
Giới phê bình cho rằng các sửa đổi phân biệt đối xử dựa trên xuất thân gia đình và giới tính, đồng thời tạo áp lực buộc các thành viên trẻ của hoàng gia phải sinh con trai. Cơ quan Nội chính Hoàng gia cho biết đang nghiên cứu cách thức triển khai các biện pháp mới.
Dòng kế vị chỉ dành cho nam giới
Theo quy định chỉ nam giới được kế vị, ngôi vua sẽ được truyền cho em trai của Nhật hoàng là Hoàng tự Akishino, rồi tới cháu trai 20 tuổi của Nhật hoàng là Hoàng tử Hisahito. Người tiếp theo trong dòng kế vị là chú của Nhật hoàng, năm nay đã 90 tuổi.
Luật sửa đổi cho phép nhận nuôi những hậu duệ nam chưa kết hôn, từ 15 tuổi trở lên, thuộc các dòng họ hoàng tộc xa – với điều kiện theo dòng cha – vào một nhánh của hoàng gia. Ứng viên sẽ được tìm từ những gia tộc đã từ bỏ tước vị năm 1947 nhằm giảm gánh nặng tài chính thời hậu chiến. Hiện chỉ còn bốn trong số 11 gia tộc này, và họ cách Nhật hoàng Naruhito ít nhất 36 thế hệ, tách ra từ một tổ tiên chung theo dòng nam từ 600 năm trước. Các học giả bảo thủ cho rằng có nhiều ứng viên, nhưng đến nay chưa ai đứng ra, và nhiều người hoài nghi sẽ có người tình nguyện; giới chuyên gia cũng đặt câu hỏi về sự thiếu minh bạch trong quá trình lựa chọn.
Công chúa được giữ tước vị nhưng kèm điều kiện
Trước đây, công chúa kết hôn với thường dân phải từ bỏ tước vị và rời hoàng gia, như trường hợp Công chúa Mako, cháu gái Nhật hoàng, kết hôn năm 2021 và chuyển tới Mỹ sinh sống. Giờ đây, năm công chúa chưa kết hôn, trong đó có Aiko và người em họ Kako, 31 tuổi, được lựa chọn giữ tước vị khi lập gia đình, nhằm giúp hoàng gia duy trì các hoạt động chính thức khi số thành viên ngày càng già đi và suy giảm.
Tuy nhiên, giới chuyên gia cho rằng tác dụng sẽ hạn chế vì chồng và con của các công chúa không được hưởng tước vị hoàng gia. Nhiều câu hỏi được đặt ra, từ nghi lễ cưới, nơi ở sau hôn nhân, việc chồng con có được tháp tùng công chúa trong các công vụ hay không, cho tới khả năng một số quyền công dân của họ bị hạn chế như thành viên hoàng gia. Giáo sư Hideya Kawanishi của Đại học Nagoya cho rằng việc loại chồng và con khỏi tước vị rõ ràng là nhằm ngăn chặn việc kế vị theo dòng mẹ.
Chúng ta sẽ gặp đủ loại vấn đề thiếu nhất quán.
Làn sóng ủng hộ Công chúa Aiko
Hầu hết các tờ báo lớn, trừ một tờ, đã chỉ trích bản sửa đổi, và các cuộc khảo sát cho thấy đa số người dân ủng hộ nữ hoàng hoặc kế vị theo dòng mẹ. Họa sĩ truyện tranh có ảnh hưởng Yoshinori Kobayashi gọi luật sửa đổi là vi hiến và chuẩn bị kiện chính phủ. Đầu tháng 10, hàng trăm người đã tuần hành ở trung tâm Tokyo, hô vang “Công chúa Aiko làm Thái tử!”.
Ở phía ngược lại, những người ủng hộ luật cho rằng việc duy trì dòng kế vị theo dòng nam không gián đoạn là truyền thống cốt lõi làm nên bản sắc của hoàng gia Nhật Bản. Cuộc tranh luận giữa truyền thống và những giá trị xã hội hiện đại vì thế vẫn còn tiếp diễn.
