Bồ Đào Nha: Quốc gia dân chủ đang chịu nhiều áp lực

Bồ Đào Nha vẫn được xem là một trong những quốc gia châu Âu có không gian dân sự rộng mở nhất, tuy nhiên một báo cáo mới vừa được công bố bởi Diễn đàn Dân sự châu Âu cùng với Đài quan sát Không gian Dân sự cho thấy, tình hình này đang có xu hướng xấu đi nghiêm trọng trong năm 2025. Báo cáo cho biết, mặc dù vẫn giữ đánh giá "mở" cho không gian dân sự, nhưng các quyền tự do công dân tại đây đã bị suy giảm đáng kể trong thời gian gần đây.

Tác giả báo cáo nhấn mạnh sự suy thoái rõ rệt trong việc bảo vệ quyền công dân, đặc biệt là các vấn đề liên quan tới việc cảnh sát hành xử quá mức đối với các cuộc biểu tình ôn hòa, vi phạm quyền riêng tư dữ liệu cá nhân, cùng với sự thiếu thốn nguồn lực tài chính cho các tổ chức phi chính phủ. Bên cạnh đó, ngôn ngữ chống nhập cư và sự ảnh hưởng ngày càng tăng của lực lượng cánh hữu cực đoan cũng là các nguyên nhân làm thu hẹp không gian dân sự tại đất nước này.

Những thách thức với tổ chức xã hội và cộng đồng thiểu số

Báo cáo đặc biệt lưu ý đến việc các tổ chức xã hội đang gặp khó khăn ngày càng lớn trong việc duy trì hoạt động do các yếu tố như cải cách di trú, thay đổi về quốc tịch, bất ổn hành chính cùng với chi phí bất động sản tăng cao. Không ít tổ chức văn hóa và cộng đồng bị buộc phải đóng cửa vì hiện tượng gentrification và đầu cơ bất động sản, với nhóm bị ảnh hưởng nhiều nhất là cộng đồng người nhập cư, nhóm sắc tộc thiểu số và những tổ chức hỗ trợ người dễ tổn thương.

Advertisement300 × 250

Đáng chú ý, báo cáo cũng ghi nhận các hành vi làm nhục, phân biệt đối xử và bạo lực của cảnh sát nhằm vào cộng đồng LGBTQI+ tại Loures, bao gồm các cuộc đột kích được cho là không có lệnh truy tố, hành hung thể chất và lời lẽ phân biệt giới tính trước khi tiến hành đuổi họ ra khỏi nơi cư trú.

Chi phí nhà ở cao cũng trở thành áp lực lớn với nhiều hiệp hội xã hội, trong khi chính phủ chưa có hành động hiệu quả để ngăn chặn tổ chức cộng đồng bị đẩy ra ngoài chỗ ở do giá thuê tăng cao. Sự can thiệp của Hội đồng Thành phố Porto trong việc bảo vệ nghệ sĩ tại trung tâm mua sắm STOP được xem là điểm sáng trong việc duy trì không gian dân sự, tuy nhiên, tình huống tương tự lại hiếm hoi tại những nơi khác ở Bồ Đào Nha.

Khủng hoảng tài chính và thách thức tự do báo chí

Báo cáo xác định rằng tổ chức xã hội đang trong cuộc khủng hoảng bền vững về tài chính khi có tới 25% các tổ chức xã hội tư nhân tại Bồ Đào Nha hoạt động với thâm hụt ngân sách hàng năm, dù nhu cầu dịch vụ xã hội ngày càng tăng cao. Về mặt truyền thông, mặc dù quyền tự do ngôn luận được bảo vệ pháp lý, các nhà báo vẫn phải đối mặt với áp lực kinh tế, tình trạng tập trung truyền thông và điều kiện làm việc không ổn định, dẫn đến việc họ tự kiểm duyệt nội dung và phải chịu đựng sự đe dọa cùng thông tin sai lệch tràn lan.

Tác động của sự trỗi dậy cánh hữu cực đoan và đảng CHEGA

Báo cáo chỉ trích gay gắt sự gia tăng ảnh hưởng của đảng CHEGA, với chính sách và ngôn từ chứa đựng sự thù ghét chủng tộc, bài ngoại và kỳ thị đồng tính, được phổ biến rộng rãi trên mạng xã hội và nâng cao trong nghị trường quốc hội. Việc bảo vệ theo pháp luật dành cho tự do biểu đạt trong nghị trường đã trở thành lá chắn cho sự cực đoan hoá diễn ngôn chính trị công khai, khiến các quan điểm cực đoan chẳng còn nằm ngoài lề mà đã trở thành tiếng nói chính thống với thời gian phát biểu tại quốc hội, nguồn ngân sách công và sự bảo vệ pháp lý.

Bên cạnh đó, báo cáo cũng phản đối việc loại bỏ chương mục “Cực đoan và các mối đe dọa lai” khỏi Báo cáo An ninh Nội bộ mới nhất của Bồ Đào Nha, đồng thời cảnh báo về sự hiện diện của các phần tử neo-Nazi trong lực lượng an ninh quốc gia, điều mà họ cho là nguy cơ lớn đối với pháp quyền.

Khuyến nghị để bảo vệ không gian dân sự và quyền tự do

Báo cáo đề xuất thành lập một cơ chế độc lập để điều tra các hành vi phân biệt chủng tộc trong bộ máy nhà nước và việc sử dụng lực lượng cảnh sát không có căn cứ pháp lý, xây dựng một hệ thống ổn định về tài chính cho các tổ chức xã hội, tăng cường nguồn lực cho Ủy ban Phòng chống Phân biệt chủng tộc, đồng thời siết chặt xử lý các hành vi tội phạm vì thù ghét, hỗ trợ truyền thông cộng đồng và địa phương, cũng như tăng cường kiểm soát đối với các nền tảng kỹ thuật số nhằm ngăn chặn kích động bạo lực trực tuyến.

Theo đánh giá của báo cáo, trong số 34 quốc gia châu Âu được khảo sát, Bồ Đào Nha thuộc nhóm 12 quốc gia có không gian dân sự "mở", trong khi 14 quốc gia được đánh giá "thu hẹp", 7 nước là "cản trở" và Serbia bị phân loại là "đàn áp". Các nền dân chủ lớn như Pháp, Đức và Ý cũng bị hạ cấp phân loại không gian dân sự trong năm vừa qua. Nhiều dấu hiệu cho thấy các biện pháp hạn chế xã hội dân sự ngày càng trở nên thể chế hoá và việc hình sự hóa các cuộc biểu tình cùng sự đoàn kết với người di cư và tị nạn trở thành xu hướng toàn cầu.

Bất ngờ hơn, Bồ Đào Nha hiện đang cử đại diện tham gia cuộc họp tại Washington về sự tái xuất của các nhóm cực đoan cánh tả, trong khi nhiều quốc gia khác cho biết không nhận thấy mối đe dọa này ở cấp độ đáng kể.

Những điều bổ ích rút ra từ bài viết

  • Không gian dân sự tại Bồ Đào Nha bị thu hẹp do sự gia tăng của phong trào cánh hữu cực đoan và tội phạm căm thù.
  • Các tổ chức xã hội và cộng đồng thiểu số chịu áp lực lớn từ chi phí bất động sản, cải cách di trú và hành vi phân biệt đối xử.
  • Tự do báo chí gặp khó khăn do áp lực kinh tế và điều kiện làm việc không ổn định dẫn đến tự kiểm duyệt.
  • Sự trỗi dậy của đảng CHEGA đồng nghĩa với việc các quan điểm cực đoan trở thành tiếng nói chính thống trong chính trường.
  • Báo cáo kiến nghị các biện pháp cụ thể nhằm bảo vệ quyền con người và hỗ trợ các tổ chức xã hội trước các thách thức hiện nay.

Đăng ký bản tin QMVN